3 ερωτήσεις και απαντήσεις για το μικροβίωμα του εντέρου

Στο εσωτερικό του πεπτικού μας συστήματος ζει ένας ολόκληρος κόσμος. Τρισεκατομμύρια μικροοργανισμοί, κυρίως βακτήρια, αλλά και ιοί, μύκητες και άλλοι μικροοργανισμοί, συνθέτουν αυτό που ονομάζουμε μικροβίωμα του εντέρου, ένα οικοσύστημα τόσο μοναδικό όσο το δακτυλικό μας αποτύπωμα. Όπως εξηγεί η Δρ. Ιωάννα Μαρία Καραγκούνη, Μοριακή Βιολόγος, διατροφογενετιστής και Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, η επιστήμη τα τελευταία χρόνια έχει δείξει ότι αυτό το «αόρατο όργανο» επηρεάζει σχεδόν κάθε πτυχή της υγείας μας.

Πώς διαμορφώνεται το μικροβίωμα του εντέρου

Το μικροβίωμα του εντέρου περιλαμβάνει περισσότερα από 1.000 διαφορετικά είδη μικροοργανισμών, με πληθυσμό που ξεπερνά ακόμη και τα κύτταρα του ίδιου του σώματός μας. Αρχίζει να διαμορφώνεται από τη γέννηση, επηρεαζόμενο από τον τρόπο τοκετού και τον θηλασμό, και συνεχίζει να εξελίσσεται σε όλη τη διάρκεια της ζωής ανάλογα με τη διατροφή, το περιβάλλον, τα φάρμακα και το επίπεδο στρες. Γι’ αυτό και δύο άνθρωποι, ακόμη και μονοζυγωτικοί δίδυμοι, δεν έχουν ποτέ πανομοιότυπο μικροβίωμα.

Από την πέψη και το ανοσοποιητικό έως τη διάθεση

Η επιρροή του εκτείνεται πολύ πέρα από την πέψη. Τα βακτήρια του εντέρου διασπούν φυτικές ίνες που το πεπτικό μας σύστημα δεν μπορεί να επεξεργαστεί μόνο του, παράγοντας ουσίες που τρέφουν τα κύτταρα του εντέρου και βοηθούν στη ρύθμιση της φλεγμονής. Παράλληλα, μεγάλο μέρος του ανοσοποιητικού μας συστήματος εδρεύει γύρω από το έντερο, όπου ένα ισορροπημένο μικροβίωμα «εκπαιδεύει» τα ανοσοκύτταρα να αναγνωρίζουν πραγματικές απειλές χωρίς να στρέφονται εναντίον του ίδιου του οργανισμού.

Το έντερο επικοινωνεί επίσης συνεχώς με τον εγκέφαλο μέσω νευρικών, ορμονικών και ανοσολογικών σημάτων. Εκεί παράγεται, εξάλλου, το μεγαλύτερο μέρος της σεροτονίνης του οργανισμού, κάτι που εξηγεί γιατί η κατάσταση του μικροβιώματος έχει συνδεθεί με τη διάθεση, το άγχος και την ποιότητα του ύπνου. Η σύνθεσή του επηρεάζει ακόμη τον τρόπο που αποθηκεύουμε ενέργεια και ρυθμίζεται το σάκχαρο του αίματος, με συνδέσεις με το βάρος και τον μεταβολισμό, ενώ ορισμένα βακτήρια συνθέτουν βιταμίνες όπως η Κ, το σύμπλεγμα Β και το φολικό οξύ.

Τι είναι η δυσβίωση και ποια σημάδια μπορεί να προκαλέσει

Η δυσβίωση, δηλαδή η διαταραχή της ισορροπίας του μικροβιώματος, έχει συνδεθεί με σειρά χρόνιων καταστάσεων, από το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου έως τις φλεγμονώδεις παθήσεις και τη διαταραγμένη σχέση με το βάρος. Συχνά, τα πρώτα σημάδια μιας ανισορροπίας, όπως φούσκωμα, κόπωση, διακυμάνσεις της διάθεσης, δερματικά προβλήματα, εμφανίζονται πολύ πριν διαγνωστεί κάποια πιο σοβαρή κατάσταση, γι’ αυτό η έγκαιρη αναγνώρισή τους έχει μεγάλη αξία.

Γιατί η ίδια τροφή δεν επηρεάζει όλους το ίδιο

Σύγχρονες έρευνες δείχνουν, μάλιστα, ότι η απόκριση του καθενός μας στην ίδια ακριβώς τροφή διαφέρει σημαντικά ανάλογα με τη σύνθεση του μικροβιώματός του αλλά και το γενετικό του προφίλ, κάτι που καθιστά την παρακολούθηση του εντερικού μικροβιώματος βασικό εργαλείο για μια πραγματικά εξατομικευμένη διατροφική προσέγγιση, αντί για γενικές οδηγίες που αγνοούν τις ατομικές διαφορές.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βερβερίνη, ένα φυτικό συστατικό δημοφιλές για τη ρύθμιση σακχάρου και λιπιδίων, η αξιοποίηση της οποίας από τον οργανισμό εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από συγκεκριμένα βακτήρια που τη μετατρέπουν σε μορφή ευκολότερα απορροφήσιμη. Χωρίς αυτά, σημαντικό μέρος της παραμένει ανεκμετάλλευτο.

Πώς επηρεάζει η διατροφή το μικροβίωμα

Το ενθαρρυντικό είναι ότι το μικροβίωμα ανταποκρίνεται σχετικά γρήγορα σε αλλαγές στον τρόπο ζωής. Η ποικιλία στη διατροφή παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς κάθε διαφορετικό φυτικό τρόφιμο τρέφει διαφορετικά βακτήρια. Οι ερευνητές προτείνουν έναν άτυπο στόχο 30 ή περισσότερων διαφορετικών φυτικών τροφίμων την εβδομάδα.

Οι φυτικές ίνες λειτουργούν ως «τροφή» για τα ωφέλιμα βακτήρια, ενώ τα ζυμωμένα τρόφιμα, όπως το γιαούρτι, το κεφίρ και το ξινολάχανο, εισάγουν ζωντανούς ωφέλιμους μικροοργανισμούς απευθείας στο πεπτικό σύστημα. Αντίθετα, η ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ευνοούν λιγότερο ωφέλιμους μικροοργανισμούς και μειώνουν την ποικιλομορφία, ενώ οι πολυφαινόλες από το ελαιόλαδο, τα μούρα, το πράσινο τσάι και τους ξηρούς καρπούς τροφοδοτούν ευεργετικά βακτήρια.

Η χρήση αντιβιοτικών μόνο μετά από συμβουλή του γιατρού, η τακτική άσκηση, ο ποιοτικός ύπνος και η διαχείριση του στρες συμπληρώνουν την εικόνα. Δεν είναι τυχαίο που η μεσογειακή διατροφή θεωρείται ένα από τα καλύτερα πρότυπα για την υγεία του μικροβιώματος, καθώς συνδυάζει σχεδόν όλα τα παραπάνω στοιχεία.