ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ
03
ΙΟΥΛΙΟΥ
«Ελευθερία». Αυτό φώναξαν με μία φωνή οι κρατούμενοι στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Κορυδαλλού και συμμετέχοντες στο θεατρικό εργαστήρι της Αικατερίνης Παπαγεωργίου, λίγο πριν κατακλύσουν τη σκηνή ντυμένοι με τα κοστούμια της παράστασης «Όρνιθες» που ετοιμάζονταν να παρουσιάσουν μπροστά σε λίγους καλεσμένους, μετά από εννέα μήνες εντατικής προετοιμασίας και προβών.
Κάποιος που δεν είναι εξοικειωμένος με τη δράση αυτή, ίσως σκεφτεί «θέατρο; Σε φυλακές;». Κι όμως, αυτά τα εργαστήρια είναι η απόδειξη ότι το θέατρο μπορεί παντού να ριζώσει – όπου, δηλαδή, δίνεται στους ανθρώπους η ευκαιρία να έρθουν σε επαφή μαζί του.
Η Αικατερίνη Παπαγεωργίου, υπεύθυνη του Θεατρικού Εργαστηρίου Κρατουμένων που υλοποιείται με τη συνεργασία της ΑΜΚΕ “The Young Quill”
Αυτό επιχειρεί τα τελευταία τρία χρόνια η Αικατερίνη Παπαγεωργίου με την συνδρομή της The Young Quill, μέσα από αυτό το καθιερωμένο πλέον θεατρικό εργαστήρι που πραγματοποιείται, με στόχο οι κρατούμενοι να γνωρίσουν για πρώτη φορά την τέχνη του θεάτρου, να καλλιεργήσουν την πιο δημιουργική πλευρά τους, να βρουν ένα διαφορετικό μέσο έκφρασης, πράγματα δηλαδή που δεν έχουν όλοι την ευκαιρία να ανακαλύψουν – ειδικά όσοι μεγαλώνουν σε μη προνομιούχα περιβάλλοντα. Εξάλλου, για τους διοργανωτές του εργαστηρίου, αυτό κάνει το θέατρο: «Δίνει ελπίδα, μα κυρίως δίνει φωνή εκεί που επικρατεί σιωπή».
Αυτή τη φορά, οι κρατούμενοι του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού βρήκαν τη φωνή τους, μέσα από τους “Όρνιθες”, μια από τις κορυφαίες κωμωδίες του Αριστοφάνη, που παραμένει επίκαιρη δεκάδες αιώνες αργότερα για το μήνυμά της, για την ανάγκη μας να ονειρευόμαστε έναν κόσμο διαφορετικό, έναν κόσμο πραγματικά δίκαιο και ελεύθερο. Εμείς είδαμε μια σύγχρονη διασκευή του έργου, με την υπογραφή της Αικατερίνης Παπαγεωργίου, η οποία έφερνε την αριστοφανική κωμωδία πιο κοντά στο “σήμερα”, με τους συμμετέχοντες ηθοποιούς – κρατούμενους του Σωφρονιστικού Καταστήματος Κορυδαλλού να αποτελούν τους πλέον κατάλληλους “φορείς” του μηνύματος για ελευθερία.
«Οι καιροί μοιάζουν ειρηνικοί , αλλά δεν είναι». Έτσι ξεκινούν Πεισθέτερος και Ευελπίδης να περιγράφουν μια κατάσταση, πολύ γνώριμη με τη σημερινή. Μια κατάσταση, όπου οι “πολλοί” με το ζόρι επιβιώνουν, δεν έχουν να πληρώσουν το ρεύμα, τη βενζίνη, τα τρόφιμα, την ώρα που όλο τον πλούτο κατέχουν οι “λίγοι”, που ξεφυτρώνει το ένα σκάνδαλο, τύπου ΟΠΕΚΕΠΕ, μετά το άλλο. Απελπισμένοι από τη διαφθορά, τη φτώχεια, την παρακμή της πόλης τους, προτείνουν στον βασιλιά Τηρέα, να χτίσουν τη δική τους πόλη, τη Νεφελοκοκκυγία, μια πολιτεία ανάμεσα σε θεούς και ανθρώπους.
Στην πολύ έξυπνη, καίρια διασκευή της, η Αικατερίνη Παπαγεωργίου επιτρέπει αφενός στους θεατές να δουν τους παραλληλισμούς της αριστοφανικής κωμωδίας με το σήμερα, αφετέρου στους ερασιτέχνες ηθοποιούς, που αυτή τη στιγμή είναι κρατούμενοι, να μιλήσουν για την ελευθερία, τη δικαιοσύνη, τη συλλογικότητα, την ειρήνη.
Στην Παράβαση, ο τέταρτος τοίχος “σπάει” και οι κρατούμενοι βγάζουν ένας – ένας τη μάσκα τους ώστε, στην πιο συγκλονιστική στιγμή της παράστασης, να περάσουν το δικό τους μήνυμα: «Η ελευθερία δεν είναι σύνθημα, δεν γράφεται στους τοίχους», «[ελευθερία είναι] να μπορείς να πεις “όχι”, να μπορείς να πεις “ναι”», «Να αγαπάς χωρίς άδεια. Να μη σε ορίζει ένα όνομα, μια ταμπέλα, ένα λάθος», «Να μπορείς να αλλάξεις», «Να μην σε κρίνουν πριν καν μιλήσεις», «Να παραμένεις όρθιος σε έναν κόσμο που σε θέλει σκυφτό», «Να μπορείς να πέσεις και να σηκωθείς ξανά», «Εδώ υπάρχει μια λέξη: μαζί» ήταν λίγα από όσα είπαν αγκαλιασμένοι, σαν ένα σώμα, υπενθυμίζοντάς μας ότι δεν βλέπαμε άλλη μια συνηθισμένη παράσταση, αλλά μια υπερ-προσπάθεια από μέρους τους που, εκ του αποτελέσματος, απέδωσε καρπούς.
Μπορεί οι ερμηνείες τους να μην ήταν όλες “τέλειες”, όμως αυτό δεν είχε καμία σημασία. Γιατί ήξερες ότι μπροστά σου έβλεπες ανθρώπους που, μέσα στις αντιξοότητες μιας φυλακής, βρήκαν τη δύναμη να ψάξουν βαθύτερα μέσα τους (με τον τρόπο που μόνο το θέατρο σου επιτρέπει), να “εκτεθούν” μπροστά σε αγνώστους, να εξερευνήσουν τα ταλέντα και τη δημιουργικότητά τους, να σταθούν θαρραλέα, για να μας κάνουν να καταλάβουμε ότι όλοι αξίζουν μια δεύτερη ευκαιρία.
Στο τέλος της παράστασης, αφού όλοι έσπευσαν να ευχαριστήσουν την δασκάλα τους, Αικατερίνη Παπαγεωργίου, πολλοί από τους συμμετέχοντες του εργαστηρίου πήραν τον λόγο και εξήγησαν ακόμα καλύτερα τη σημασία της πρωτοβουλίας αυτής για εκείνους. Όλοι τους μίλησαν για τη σημασία τέτοιων δράσεων, για την ανάγκη των κρατούμενων να μην συνηθίζουν στους τέσσερις τοίχους της φυλακής, χωρίς διέξοδο, χωρίς ελπίδα. Ένας, μάλιστα, περιέγραψε το σοκ του, όταν διαπίστωσε ότι ως κρατούμενος πλέον, δεν θα είχε την ελευθερία, την ευκαιρία να δει τα ίδια χρώματα, τον κόσμο, πράγματα που κάποτε θεωρούσε δεδομένα. Το θέατρο για εκείνον αποτέλεσε σημαντική διέξοδο. «’Οχι, το θέατρο δεν αλλάζει τα πράγματα. Σου δίνει όμως ελπίδα» ακούστηκε κάποια στιγμή.
Είναι αλήθεια, το θέατρο, οι τέχνες γενικότερα, δεν μπορούν να αλλάξουν – από μόνες τους – τον κόσμο. Μπορούν, όμως, να μας εμπνεύσουν να γίνουμε καλύτεροι άνθρωποι και να απαιτήσουμε από τον κόσμο αυτό να γίνει καλύτερος μαζι μας. Ίσως, σαν τους αριστοφανικους χαρακτήρες, έτσι κι εμείς να αξίζει να διεκδικήσουμε έναν άλλον κόσμο, με δικαιοσύνη, ελευθερία, ειρήνη. Έναν κόσμο, όπου ο σωφρονισμός δεν θα είναι τσιτάτο, αλλά πραγματικότητα, όπου όλοι θα έχουμε ίσες (δευτέρες) ευκαιρία, όπου η επανένταξη κάθε κρατούμενου θα είναι δεδομένη.
