ΣΑΒΒΑΤΟ
24
ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ
Η υπόθεση των «Τρωάδων» σε καθολική προσβασιμότητα δεν έχει τελειώσει. Η δεύτερη θερινή παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου, σε σκηνοθεσία της Ελένης Ευθυμίου, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, οργανώθηκε ως προσβάσιμη για όλες και όλους τους θεατές με αισθητηριακές και κινητικές αναπηρίες στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου. Και παρότι ακυρώθηκε στην αρχική της εκδοχή, εξαιτίας της μεγάλης πυρκαγιάς στα δάση της Δυτικής Αττικής, ενώ η ρεβάνς της οργανώθηκε και υλοποιήθηκε σε μιάμιση ημέρα, τώρα σχεδιάζεται μια ακόμα αθηναϊκή επανάληψη της.
Πρώτη φορά πατάει τα χώματα της Επιδαύρου σκύλος – οδηγός!
Το Εθνικό Θέατρο εγκαινιάζοντας νέες συνθήκες «κανονικότητας» στην Επίδαυρο – αφενός παρουσιάζοντας μια παράσταση με μικτό θίασο, με και χωρίς αναπηρία, και αφετέρου προσκαλώντας άτομα με αναπηρία να την παρακολουθήσουν – επαναλαμβάνει το εγχείρημα σε ανοιχτό θέατρο, για μια παράσταση στις 23 Σεπτεμβρίου, στο Θέατρο Βράχων.
Παρά την ατυχή συγκυρία η επιδαύρια παράσταση να συμπέσει με μια τεράστια οικολογική καταστροφή, η ομάδα του Εθνικού Θεάτρου κατάφερε να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον 202 ωφελούμενων με κινητική, οπτική ή ακουστική αναπηρία, να τους μεταφέρει δωρεάν και να τους υποδεχθεί στην Επίδαυρο με όλες τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την παρακολούθηση της παράστασης.
Νέοι θεατές, άτομα με κινητική αναπηρία στις πρώτες σειρές του κοίλου.
Η ακύρωση της το απόγευμα της Παρασκευής 31 Ιουλίου, με οδηγία της Αστυνομίας και της Πυροσβεστικής, δεν στάθηκε εμπόδιο για την καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού, Αργυρώ Χιώτη – σε συνεργασία με την καλλιτεχνική διεύθυνση του Φεστιβάλ Αθηνών και με τη χορηγία της Alpha Bank: επέμειναν όλοι στη διοργάνωση αυτής της ιστορικής παράστασης. Οι «Τρωάδες» για όλες και όλους έγιναν τελικά τη (δύσκολη ημέρα) Κυριακή 2 Αυγούστου, με περίπου 2.000 κοινού να την παρακολουθούν, εκ των οποίων οι ωφελούμενοι ήταν 96 – από τον αρχικό αριθμό των 202 που είχαν δηλώσει αρχικά συμμετοχή.
Παρόλα αυτά, παραμένει εξαιρετικά ενδιαφέρον το χρονικό υλοποίησης της, παρά την ψυχική ματαίωση που δοκίμασαν άπαντες: η καλλιτεχνική διεύθυνση του Εθνικού, το διοικητικό του προσωπικό, η εταιρεία liminal που είχε διοργανώσει μέχρι κεραίας τις υπηρεσίες προσβασιμότητας και φυσικά τη σύζευξη ενός κοινού που ποτέ πριν δεν είχε συνυπάρξει σε ανοιχτό θέατρο – πόσο μάλλον στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.
Ο Παραοολυμπιομίκης Νάσος Γκαβέλας ανάμεσα στο κοινό των “Τρωάδων” την Κυριακή 2 Αυγούστου.
«Δηλαδή, εγώ τώρα, πατάω στα χώματα της Επιδαύρου;» ρώτησε με παιδική απορία ένας άνδρας με πρόβλημα όρασης, τη συντονίστρια χορηγιών του οργανισμού Σάσα Παπαχριστοπούλου, ο οποίος συνοδευόταν από την γυναίκα του, το απόγευμα της Κυριακής – οπότε η παράσταση θα γινόταν επιτέλους κανονικά. Ήταν ένας από τους σχεδόν 100 θεατές με προβλήματα ακοής, βαρηκοΐας ή τυφλότητας που είχαν μεταβεί στο θέατρο (παρά τις αντίξοες συνθήκες λόγω της συνεχιζόμενης φωτιάς) κάτω από μια ειδικά σχεδιασμένη συνθήκη: δύο πούλμαν, το πρώτο με επιβάτες που είχαν ακουστικές αναπηρίες και το δεύτερο με οπτικές αναπηρίες, ταξίδευαν (με δωρεάν μετάβαση) προς Επίδαυρο και με συνοδό τη θεατρολόγο του Εθνικού, Εύα Σαραγά. Η κ. Σαραγά είχε αναλάβει να τους εισαγάγει πλήρως σε ό,τι θα ακολουθούσε. Να τους δώσει αναλυτικές πληροφορίες για τον αρχαιολογικό χώρο της Επιδαύρου, το Ασκληπιείο, να αναφερθεί στον μέγα τραγωδό Ευριπίδη και στο έργο του και ειδικότερα στις δημοφιλείς «Τρωάδες» που εδώ θα σκηνοθετούσε στο επιδαύριο ντεμπούτο της η Ελένη Ευθυμίου με την αρωγή άξιων πρωταγωνιστών – Λυδία Φωτοπούλου, Αργύρης Ξάφης, Εύη Σαουλίδου, Βασιλική Τρουφάκου, Γιώργος Χριστοδούλου – αλλά και της ομάδας «Εν δυνάμει», ενός πολυδραστήριου σχήματος που αποτελείται από άτομα με διάφορες μορφές αναπηρίας και μη.
Μετάφραση στη νοηματική γλώσσα από την liminal, συνεργάτη του Εθνικού θεάτρου στις παραστάσεις καθολικής προσβασιμότητας.
Οι υπηρεσίες συμπεριλάμβαναν και απτική ξενάγηση για τυφλά άτομα, τα οποία παραδοσιακά πριν από κάθε παράσταση (καθολικής προβασιμότητας) έχουν τη δυνατότητα να επεξεργαστούν στοιχεία του σκηνικού, των κοστουμιών των ηθοποιών, ακόμα και να αγγίξουν τους ίδιους τους πρωταγωνιστές.
Η κλίμακα της Επιδαύρου, ωστόσο, αντικατέστησε αυτήν την διαδικασία με μια παρεμφερή: ο προϊστάμενος των τεχνικών σκηνής και εργαστηρίων Γιώργος Γκίζας ετοίμασε μια μακέτα από απτά υλικά που προσομοίαζαν στην κατασκευή του πρωτότυπου σκηνικού (της Ευαγγελίας Κιρκινέ), ενώ ο ενδυματολόγος της παράστασης Άγγελος Μέντης σε συνεργασία με την υπεύθυνη του Τμήματος Ραπτικής, Μάρθα Χαραλαμπίδου είχαν δημιουργήσει ένα portfolio από τα κοστούμια των ηθοποιών με μετάφραση σε κώδικα Βraille. Την ίδια ώρα, για την έκδοση των προγραμμάτων της παράστασης σε γραφή Βraille – μια χορηγία του ΚΕΑΤ (Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών) – εργάστηκε το Τμήμα Εκδόσεων του Εθνικού Θεάτρου και ο Νίκος Αζούκης.
Λευκά μπαστούνια στα αρχαία χώματα.
Η Εύα Σαραγά, παρότι είχε ξανασυναντήσει, συνοδεύσει και συνομιλήσει με τους επιβάτες των πούλμαν, μόλις δυο ημέρες πριν, όλες και όλοι την παρότρυναν να επαναλάβει το πληροφοριακό υλικό για το θέατρο, τον συγγραφέα και την παράσταση. «Οφείλω να ομολογήσω πως στην αρχή είχα ένα κράτημα. Σήμερα, θυμάμαι εκείνες τις δύο ημέρες με πρωτοφανή συγκίνηση, ένα υπερβατικό συναίσθημα για όλα όσα ζήσαμε μαζί. Τον ενθουσιασμό και τη χαρά τους, τη δίψα τους να ακούσουν πράγματα που δεν γνώριζαν, την ανάγκη να αισθανθούν κομμάτι της κοινότητας. Ήταν και για μένα μια αποκαλυπτική εμπειρία. Αρκεί να σας πω ότι έπιασα τον εαυτό μου να τους αφηγείται ιστορίες για τα ιάματα, τις επιγραφές του Ασκληπιείου που μιλούσαν για περιστατικά ίασης ασθενών. Τους μίλησα λοιπόν, για το παράδειγμα του νεαρού Λίσωνα, που μπήκε κρυφά στο άβατο του ναού, αποκοιμήθηκε εκεί όπου τον βρήκε ο ιερός σκύλος του θεού, του έγλυψε τα μάτια και θεραπεύτηκε. Αφού ολοκλήρωσα την ιστορία συνειδητοποίησα πως οι ακροατές μου είχαν προβλήματα όρασης».
Και μπορεί οι θεατές των «Τρωάδων» να μη θεραπεύτηκαν, όπως επικαλείται ο μύθος, αλλά κάτι μέσα τους γιατρεύτηκε. Μια κοπέλα, όχι μεγαλύτερη από 22-23 ετών με λευκοκορία, μια πάθηση των ματιών που προκαλεί μερική ή ολική τύφλωση, σχολίασε σε ανθρώπους του Εθνικού πως «μου άρεσε πάρα πολύ η παράσταση που είδα». Να που το εγχείρημα καθολικής προσβασιμότητας Επιδαύρου έδινε στις λέξεις άλλο νόημα. Η΄ τα συναισθήματα υπερέβαιναν τις λέξεις.
Ενθουσιώδες κοινό κατά την υπόκλιση.
Η υπόκλιση κατά την βραδιά της Κυριακής επαναλήφθηκε επτά φορές, με τους κωφούς θεατές να συμμετέχουν με τον καθιερωμένο χαιρετισμό τους, άπαντες όρθιους και την ομάδα των ταξιθετών και της παραγωγής του οργανισμού να μιλούν για το πλέον προσηλωμένο κοινό που έχει γνωρίσει η Επίδαυρος. Τα άτομα με οπτική αναπηρία κάθονταν στις κάτω δεξιά κερκίδες με το booth της ακουστικής περιγραφής να είναι τοποθετημένο από πάνω τους, περιγράφοντας κάθε κίνηση επί σκηνής, την ώρα που οι θεατές με τις ακουστικές αναπηρίες είχαν καθίσει στις κάτω σειρές των αριστερών διαζωμάτων με πρόσβαση και στους υπέρτιτλους, αλλά και σε επαφή με τους διερμηνείς της νοηματικής γλώσσας. Ήταν τόσο ενθουσιασμένοι ώστε όλοι κατέβηκαν πεζοί, όπως ανέβηκαν – παρότι υπήρχε η δυνατότητα μεταφοράς τους με αυτοκινούμενα οχήματα.
Η Λωξάνδρα Λούκας, ανάμεσα στα άτομα με αναπηρία που συμμετείχαν στον Χορό των “Τρωάδων”.
Πώς, λοιπόν, μια τέτοια εμπειρία για θεατές με αναπηρία, για θεατές χωρίς αναπηρία, για τις ομάδες εργασίας που την προετοίμασαν να μην επαναληφθεί; Μάλιστα, η καλλιτεχνική διευθύντρια του Εθνικού Θεάτρου, Αργυρώ Χιώτη απήυθυνε, εξ ολοκλήρου, στη νοηματική ένα μήνυμα της, στο πλαίσιο βίντεο της χορηγού Alpha Bank. Η νέα βραδιά καθολικής προσβασιμότητας των «Τρωάδων» θα παρουσιαστεί το βράδυ της Τετάρτης 23 Σεπτεμβρίου στο Θέατρο Βράχων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη διεύρυνσης αυτής της πρακτικής. «Ούσα θεατρολόγος, το τελευταίο διάστημα, συνειδητοποίησα πως το καθαυτό καλλιτεχνικό έργο των ‘Τρωάδων’ μπήκε σε δεύτερη μοίρα, ακριβώς γιατί προτάθηκε η σημασία της προσβασιμότητας. Μακάρι, οι θεατές με αναπηρίες να έχουν πολύ περισσότερες επιλογές στο εξής, ώστε να μπορούν να μιλούν όχι μόνο για τις ‘ανοιχτές’ αλλά και για τις παραστάσεις που πραγματικά επιλέγουν».
Μετά τις «Τρωάδες», το Εθνικό Θέατρο θα οργανώσει οκτώ βραδιές καθολικής προσβασιμότητας για τέσσερις παραγωγές του χειμερινού προγραμματισμού, με αποκλειστικό χορηγό την Alpha Bank. Θα είναι η τρίτη συνεχής χρονιά του θεσμού.
Μια ακόμα υπόκλιση για όλες τις ομάδες ατόμων με αναπηρία στο Θέατρο Βράχων στις 23 Σεπτεμβρίου.
