ΔΕΥΤΕΡΑ
31
ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
Το φθινόπωρο του 2022 φιλοξενούμασταν με το monopoli.gr στις πρόβες της παράστασης «Τα φώτα της πόλης» – θεατρική μεταφορά της ομώνυμης ταινίας του Τσάρλι Τσάπλιν – που έμελλε να αποτελέσει μια από τις ωραιότερες προτάσεις ρεπερτορίου του Εθνικού Θεάτρου τα τελευταία χρόνια. Το Σεπτέμβριο του 2026, «Τα φώτα της πόλης» βρίσκονται ξανά σε πρόβες. Ο διακεκριμένος μουσικός και συνθέτης της παράστασης, Θοδωρής Οικονόμου έχει κατοικοεδρεύσει στην Ουψάλα, όπου η παραγωγή θα «μιλήσει» στα σουηδικά. Για την ακρίβεια «Τα Φώτα» είχαν, από κατασκευής, μια δική τους διάλεκτο, αυτή του βωβού κινηματογράφου, όπου η μουσική, το σώμα και η έκφραση συνιστούσαν τη γλώσσα της. Κι είναι αυτή η βασική αιτία – πέραν από την καθαυτή καλλιτεχνική της αξία – που την βγάζει ξανά στο δρόμο.
Ο διακεκριμένος μουσικός και συνθέτης της παράστασης, Θοδωρής Οικονόμου.
«Είναι ένα έργο που μπορεί να απευθυνθεί παντού, σε όλον τον κόσμο, δεν έχει κανέναν περιορισμό. Και παρότι ξέρουμε πως ο λόγος είναι η αναπνοή του θεάτρου, εδώ καταφέραμε να αναπνεύσει ένας ολόκληρος κόσμος μέσα από τη γλώσσα της μουσικής και του σώματος – δύο παγκόσμιες γλώσσες», εξηγεί ο Θοδωρής Οικονόμου, ιθύνων νους της παράστασης από την στιγμή που ο, τότε καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου, Γιάννης Μόσχος, του ανέθεσε εν λευκώ μια νέα μουσική παραγωγή για το Rex. «Το έργο», συνεχίζει ο Οικονόμου, «λειτουργεί βάσει του ανθρώπινου ενστίκτου, κάτι που εμπιστεύτηκε πρώτος ο Τσάπλιν. Και πέραν της μουσικής, η σκηνοθεσία και η χορογραφία της Αμάλιας Μπένετ είναι μοναδική, κανείς άλλος δεν θα μπορούσε να κάνει κάτι ανάλογο. Αντλεί από έναν ήδη υπάρχοντα κόσμο, του βωβού σινεμά και φτιάχνει μια ομάδα που μπορεί να συνεννοείται χωρίς να χρειάζεται να μιλήσει κανείς. Υπό αυτές τις προϋποθέσεις γιατί να μη συνεχίσει να παίζεται η παράσταση;», αναρωτιέται – μάλλον ρητορικά.
Το Κρατικό Θέατρο της Ουψάλα έχει υποδεχτεί με θέρμη «Τα φώτα της πόλης» και από το αρχικό ελληνικό team παρόντες στη Σουηδία είναι ο ίδιος ως συνθέτης, η σκηνοθέτρια Αμάλια Μπένετ και ο εκπληκτικός ενσαρκωτής του κεντρικού ρόλου, Προκόπης Αγαθοκλέους. Ο υπόλοιπος θίασος συντίθενται από μια πολυτάλαντη ομάδα Σουηδών, την οποία και το δίδυμο Μπένετ – Οικονόμου ανάδειξαν μέσα από ακρόαση, συνταιριάζοντας την υποκριτική εξίσου καλά με το χορό, ακόμα και με τα ακροβατικά.
Όντας από τα μέσα Αυγούστου, σε διαδικασία πρόβας, ο Θοδωρής Οικονόμου διαπιστώνει τη συστηματική δουλειά που γίνεται στη Σουηδία. «Είχα ήδη ταξιδέψει πέντε φορές μέχρι σήμερα στην Ουψάλα, καταλαβαίνοντας πως πραγματικά οι άνθρωποι δουλεύουν απόλυτα οργανωμένα. Καθώς αγαπώ την τέχνη μου και ζω από αυτήν, χαίρομαι όταν υπάρχει ρυθμισμένο οργανωτικό πλαίσιο. Συνεργαζόμαστε με ανθρώπους που αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρά το εγχείρημα μας και θα αναφέρω μόνο ένα παράδειγμα: καθώς τα οκτώ τραγούδια μεταφράζονται στα σουηδικά, ο μεταφραστής μου είχε ζητήσει εδώ και μήνες να του στείλω, εκτός από τους αγγλικούς, και τους ελληνικούς στίχους του Σταύρου Σταύρου. Επιστρέφοντας στην Ουψάλα, ανακάλυψα ότι ο μεταφραστής είχε πάρει τους ελληνικούς στίχους και είχε φροντίσει ώστε οι σουηδικοί στίχοι να έχουν την ίδια ακουστική με την ελληνική γλώσσα, προκειμένου να μην αλλάξει η φωνητική αισθητική και η αισθητική των στίχων».
Στην πρόβα με τον σουηδικό θίασο, αλλά με σταθερό πρωταγωνιστή στον ρόλο του Τσάρλι Τσάπλιν, ο Προκόπης Αγαθοκλέους.
Η παράσταση κάνει πρεμιέρα στις 26 Σεπτεμβρίου και θα παρουσιαστεί στο Κρατικό Θέατρο της Ουψάλα για 30 βράδια μέχρι και τις 16 Δεκεμβρίου. Ωστόσο, δεν είναι ο πρώτος σταθμός των «Φώτων της πόλης» εκτός Ελλάδας. Αμέσως μετά τις δύο σεζόν στην Αθήνα, η παράσταση ταξίδεψε στο Βελιγράδι, όπου και παρουσιάστηκε για δύο κύκλους, συνολικά 25 παραστάσεων. Η πρεμιέρα συνέπεσε με το τραγικό δυστύχημα του Νόβι Σαντ, όπου η οροφή του σιδηροδρομικού σταθμού κατέρρευσε, οδηγώντας στο θάνατο 16 ανθρώπους. Ο Θοδωρής Οικονόμου θυμάται πως «ήταν μια πολύ εύθραυστη περίοδος· η παράσταση ανέβηκε δυο εβδομάδες μετά από το δυστύχημα. Η χώρα είχε ξεσηκωθεί ενάντια στην κυβέρνηση κι ενώ παίζαμε υπήρξαν τεράστιες διαδηλώσεις στο Βελιγράδι. Τα γεγονότα συσπείρωσαν τους ηθοποιούς, έκαναν πιο δυνατή τη σχέση μεταξύ τους και με το κοινό· σε αυτήν την ένωση συμμετείχαμε κι εμείς, παρότι ξένοι: μαζί με τον Προκόπη (Αγαθοκλέους) κατεβήκαμε σε διαδηλώσεις. Και στην πορεία των γεγονότων είδαμε ότι πολύς κόσμος έβρισκε μια λύτρωση στην παράσταση. Στην σκηνή του φινάλε, όλοι οι ηθοποιοί επιδείκνυαν τα φοιτητικά τους πάσα στη μνήμη των χαμένων παιδιών, απαιτώντας ένα καλύτερο αύριο. Τη στιγμή που ο Τσάρλι Τσάπλιν ήταν ένας δημιουργός ο οποίος πάλευε για ένα καλύτερο αύριο, πάλευε για τη δημοκρατία. Κι έτσι ενώ στην αρχή, οι Σέρβοι μας είχαν δείξει πως είναι ένας σκληρός λαός – έχουν άλλωστε μεγάλα και νωπά τραύματα από τον πόλεμο- μας υπενθύμισαν πως η συγκίνηση είναι μία και είναι οικουμενική».
Προτάσσοντας το συναίσθημαΘοδωρής Οικονόμου: βιώνουμε και πάλι μια εποχή βίας, πολέμων, αυταρχισμού, κοινωνικής αβεβαιότητας. Σε αυτήν τη συγκυρία, επιδιώκουμε να προσφέρουμε μια χειρονομία ελπίδας, κάτι που στοχεύει στη συγκίνηση. Δυστυχώς, στην Ελλάδα αυτή η διάθεση δεν υπάρχει ιδιαίτερα στην τέχνη
Σε μια εποχή όπου κυριαρχεί η υπερ-επικοινωνία χωρίς ουσιαστικό διάλογο και ανταλλαγή απόψεων, «Τα φώτα της πόλης» προτείνουν κάτι εντελώς στοιχειώδες: την επιστροφή στην πρωτογενή επαφή, όπου η σωματικότητα και η μουσική συνθέτουν μιαν άλλη στάση ζωής. «Όπως και την περίοδο που γυρίστηκε η ταινία (Μεσοπόλεμος), βιώνουμε και πάλι μια εποχή βίας, πολέμων, αυταρχισμού, τρομερής κοινωνικής αβεβαιότητας, όπου καθημερινά θυσιάζονται εκατοντάδες άνθρωποι. Σε αυτήν τη συγκυρία, επιδιώκουμε να προσφέρουμε μια χειρονομία ελπίδας, κάτι που στοχεύει στον ανθρώπινο πυρήνα, στην συγκίνηση. Δυστυχώς, στην Ελλάδα αυτή η διάθεση δεν υπάρχει ιδιαίτερα στην τέχνη. Ειδικά το θέατρο, επενδύει πολύ στη βία: σαν να κυνηγάμε αυτό που μας συμβαίνει, σαν να θέλουμε να ακουμπήσουμε σε αυτό που μας συμβαίνει για να καταλάβουμε τι μας συμβαίνει. Ίσως δε, να έχουμε εθιστεί και σε αυτό που μας συμβαίνει. Προφανώς, τα πάντα μπορούν να τροφοδοτήσουν μια παράσταση, αλλά θεωρώ πως οφείλουμε να αναζητάμε και αυτό που θέλουμε να μας συμβεί. Να ξαναγυρίσουμε σε αυτό που ήμασταν, σε κάτι πιο πραγματικό, χωρίς απαραίτητα δεύτερες σκέψεις, καχυποψία και σκοτεινές αποχρώσεις. Σε έργα όπου το συναίσθημα μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα με τη λογική μας».
Με την σκηνοθέτρια και χορογράφο των “Φώτων της πόλης”, Αμάλια Μπένετ, στο σκηνικό της παράστασης.
Η ευρωπαϊκή αποδοχή της παράστασης είναι για το Θοδωρή Οικονόμου μια κουκίδα στο χάρτη των διεθνών συνεργασιών που περιλαμβάνουν σταθμούς από την Αμερική, την Αγγλία, την Σκωτία, την Ιαπωνία, την Κίνα. Ακόμα και τώρα που μιλάμε για τα «Φώτα της πόλης», η παιδική παραγωγή που έχουν στήσει και πάλι σε συνεργασία με τον Σταύρο Σταύρου υπό τον τίτλο «Still» (στην Αθήνα θα παρουσιαστεί για δεύτερη χρονιά στο θέατρο Άνεσις),πάλι βασισμένο στην προβληματική του βωβού θεάτρου, μετράει ήδη 16 συμμετοχές σε διεθνή παιδικά φεστιβάλ. «Όχι μόνο δεν φοβάμαι το ενδεχόμενο του εξωτερικού, αλλά το κυνηγάω· νιώθω σαν καλλιτέχνης του κόσμου, πως μπορώ να ανήκω και να παρουσιάζω τη δουλειά μου οπουδήποτε, χωρίς κανένα φραγμό. Είναι μεγάλη η χαρά και το κέρδος να γνωρίζω καινούργιους ανθρώπους, νέους δημιουργικούς πλανήτες. Αγαπώ τρομερά την Ελλάδα, έχω επιλέξει να ζω εδώ, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχω τα φτερά να πετάξω για οπουδήποτε. Μαθαίνω από τους δημιουργούς με τους οποίους συνεργάζομαι, καθώς έχουν άλλες προοπτικές και άλλες εργασιακές συνήθειες».
Θοδωρής Οικονόμου: είναι μεγάλη η χαρά και το κέρδος να γνωρίζω καινούργιους ανθρώπους, νέους δημιουργικούς πλανήτες. Αγαπώ τρομερά την Ελλάδα, έχω επιλέξει να ζω εδώ, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχω τα φτερά να πετάξω για οπουδήποτε
Στην Ουψάλα, φιλοδοξεί να βρει χρόνο και να γράψει δική του μουσική – με την οποία, επίσης, επιδιώκει να ταξιδέψει εκτός Ελλάδας. Οι συνεργάτες του Κρατικού Θεάτρου τον ενημέρωσαν πως στο σπίτι φιλοξενίας θα του παρέχουν ένα πιάνο γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο. «Μα είναι δυνατόν; Εμείς θα σας βρούμε το πιάνο. Είστε μουσικός, πως μπορείτε να ζήσετε χωρίς αυτό;». Αυτή ήταν η παρέμβαση τους, όταν ο Οικονόμου άρχισε να αναζητεί πληροφορίες για την ενοικίαση ενός εργαλείου δουλειάς, βιώνοντας ήδη μια νοοτροπία που του ταιριάζει.
Ο Προκόπης Αγαθοκλέους στην επίσημη αφίσα του Κρατικού Θεάτρου της Ουψάλα.
Το ενδιαφέρον είναι πως μετά την επιστροφή του από την Ουψάλα – εκτός από το να έχει πολλά να διηγηθεί – θα τον περιμένει μια ακόμα πολύ ενδιαφέρουσα συνεργασία – κατά σύμπτωση; – με διεθνές πρόσημο. Ο Ρώσος αυτοεξόριστος σκηνοθέτης Ντμίτρι Κριμόφ έρχεται στην Ελλάδα, προσκεκλημένος του Εθνικού Θεάτρου για να σκηνοθετήσει την σαιξπηρική «Τρικυμία» – και με έναν τρόπο την προσωπική του περιπέτεια. Ο Θοδωρής Οικονόμου θα είναι ο συνθέτης αυτής της παράστασης που θα κάνει πρεμιέρα στις 14 Απριλίου στο ανακαινισμένο Rex. «Είναι ο σημαντικότερος σκηνοθέτης στην πατρίδα του και, από τη μέχρι τώρα, επικοινωνία μας, ακούω έναν άνθρωπο χορτασμένο. Θα έχω τη χαρά αν περάσω 2-3 μήνες μαζί του από τον οποίο ζητάω να μάθω, να παρατηρήσω και να προσπαθήσω να γίνω κι εγώ καλύτερος. Μας έχει πει ότι ξεκινάμε σε μια πολύ ανοιχτή δημιουργική βάση, χωρίς να έχουμε κάτι στο μυαλό μας, παροτρύνοντας μας να δουλέψουμε ενστικτωδώς. Έτσι θεωρώ πως δημιουργούν οι σπουδαίοι καλλιτέχνες: κρατώντας και τους γύρω τους σε εγρήγορση, ζητώντας τους να δημιουργούν κάτι άλλο, κάθε μέρα».
