Τοπία της Μνήμης: Αναδρομική έκθεση του Γιάννη Ψυχοπαίδη στο Ίδρυμα Γουλανδρή

Το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή παρουσιάζει στο Μουσείο του στην Αθήνα ένα αφιέρωμα στον διακεκριμένο καλλιτέχνη Γιάννη Ψυχοπαίδη, με τίτλο «Γιάννης Ψυχοπαίδης: Τοπία της Μνήμης. Αυτά που κράτησα», από τις 20 Μαΐου έως τις 4 Οκτωβρίου 2026.

Η έκθεση χαρτογραφεί την καλλιτεχνική πορεία του Γιάννη Ψυχοπαίδη από το 1962 έως σήμερα, μέσα από 70 έργα. Ιδιαίτερη σημασία συνιστά το γεγονός ότι πρόκειται για έργα τα οποία ο ίδιος ο καλλιτέχνης επέλεξε να κρατήσει για την ιδιωτική του συλλογή και προσφέρουν μια σπάνια, εσωτερική ματιά στο έργο και τις επιλογές του.

Ο Γιάννης Ψυχοπαίδης έκανε την εμφάνισή του στο εικαστικό προσκήνιο μέσα στο κλίμα φιλελευθερισμού της δεκαετίας του 1960, ως εξέχον μέλος της Ομάδας Τέχνης Α, της ομάδας των Νέων Ελλήνων Ρεαλιστών, καθώς και του Κέντρου Εικαστικών Τεχνών. Ήδη από το ξεκίνημα της πορείας του, τα έργα του αποτελούν απτά δείγματα μιας νεοπαραστατικής στροφής που γινόταν αισθητή σε παγκόσμια κλίμακα και αναπόφευκτα είχε φτάσει και στην Ελλάδα. Η γονιμότητα και η παραγωγικότητά του στον νεοπαγή νεορεαλιστικό χώρο οφείλεται, εν μέρει ίσως, στη σύζευξη δυο κόσμων: της ελληνοπρεπούς και της δυτικότροπης εικαστικής παιδείας. Ένα σταυροδρόμι δυο κόσμων που, χωρίς να συγχέονται, του επέτρεψαν γόνιμες διαδραστικές καλλιτεχνικές ανταλλαγές, ενισχύοντάς τον να σταθεί ενάντια σε φαινόμενα του βίαιου εκβιομηχανισμού και της χωρίς μέτρο κατανάλωσης.

Η έκθεση παρουσιάζεται σε 20 κεφάλαια, τα οποία έχουν διαμορφωθεί σύμφωνα με τις αφηγήσεις και τις επεξηγήσεις του ίδιου του καλλιτέχνη. Ενδεικτικά, ξεκινώντας με μια σειρά έργων του 1962 τα οποία αποτελούν και την αφετηρία της ουσιαστικής πορείας του Γιάννη Ψυχοπαίδη, ακολουθούν έργα του 1967 που αποτυπώνουν το κλίμα της έντονης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής της εποχής.

Το «Μάθημα Ανατομίας» ξετυλίγει την έντονη σχέση του καλλιτέχνη με την ανατομία που ξεκινά από τα φοιτητικά του χρόνια. Η σχέση αυτή αντανακλάται επίσης στην ενότητα της έκθεσης όπου τα πρόσωπα μοιάζουν να κουβαλούν τραύματα που δεν είναι απαραίτητα ορατά – ακόμα και τα γυμνά μοντέλα, που εκ πρώτης όψεως παραπέμπουν σε μια ερωτική παρουσία, αποδίδονται ως σώματα εύθραυστα και σχεδόν τραυματισμένα. Η σειρά «Το γράμμα που δεν έφτασε», στην οποία αναμειγνύονται διαφορετικά στοιχεία καθημερινότητας και προσωπικών αναφορών, έχει δημιουργηθεί με τη χρήση ετερόκλητων υλικών. Η «Νύχτα στις Βρυξέλλες», μια σειρά έργων που δημιούργησε ο καλλιτέχνης μετά την εγκατάστασή του στις Βρυξέλλες το 1986, εστιάζει στην αλληλεπίδραση ανάμεσα στον εσωτερικό και τον εξωτερικό χώρο, το προσωπικό δωμάτιο και την εικόνα της πόλης έξω από τα παράθυρα, ενώ ο κύκλος έργων του 1999 «Αναφορά στον Goya» είναι μια καταγγελία κατά του πολέμου, που συνδέει τις τραυματικές εικόνες του παρελθόντος με τα σύγχρονα γεγονότα.

Ο «Χρησμός», από τα πλέον εμβληματικά έργα του δημιουργού, ξεχωρίζει για τη σύνθετη και πολυεπίπεδη μορφή του με μια εξαιρετικά ευρεία θεματική η οποία καλύπτει τον σύγχρονο και τον αρχαίο πολιτισμό, ενώ οι αναφορές στην κλασική αρχαιότητα είναι εμφανείς και στη σειρά έργων που αντλούν την έμπνευσή τους από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2007 στην Αρχαία Ολυμπία και εξερευνούν τη σχέση ανάμεσα στο ζωντανό παρόν και σε έναν κλασικό κόσμο που λειτουργεί ως σημείο αναφοράς.

Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφει ο Κυριάκος Κουτσομάλλης, Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος B&E Γουλανδρή.

Η έκθεση συνοδεύεται από εκτενή κατάλογο σε ελληνικά και αγγλικά καθώς και μια ενότητα podcasts τριών επεισοδίων, που εντάσσονται στη σειρά «B&E Goulandris Podcasts: μια ηχητική κατάδυση στον μαγευτικό κόσμο της Τέχνης» και είναι διαθέσιμα σε όλες τις πλατφόρμες.

Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιούνται ξεναγήσεις για το κοινό κάθε Παρασκευή 18.00-18.45 καθώς και Σάββατο και Κυριακή 16.00-16.45. Παράλληλα, η ειδικά σχεδιασμένη δράση του Ιδρύματος για άτομα άνω των 60+ και άτομα με Ήπια Γνωστική Διαταραχή «Παιχνίδι για Μεγάλους» θα πραγματοποιηθεί τον Μάιο, Ιούνιο και Σεπτέμβριο στον χώρο της έκθεσης, όπως και το ειδικά διαμορφωμένο πρόγραμμα ενσυνειδητότητας «Mindfulness στο Μουσείο». Εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά διαφορετικών ηλικιών έχουν προγραμματιστεί για τον Σεπτέμβριο.