Η αισθητική της απελπισίας και της απόγνωσης: Έκθεση του Δημήτρη Μεράντζα στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων

Ο Δήμος Αθηναίων, μέσω του Οργανισμού Πολιτισμού, Αθλητισμού και Νεολαίας Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ), παρουσιάζει, από τις 27 Φεβρουαρίου έως τις 17 Απριλίου 2025 στην Πινακοθήκη Δήμου Αθηναίων την έκθεση του Δημήτρη Μεράντζα με τίτλο «Η αισθητική της απελπισίας και της απόγνωσης: Οικιακά χρηστικά αντικείμενα και προϊόντα διανοητικής ευελιξίας», η οποία αποτελεί ένα ιδιαίτερο εγχείρημα, καθώς συνδυάζοντας τη γλυπτική με το ντιζάιν, τα έργα διαπνέονται από τη φιλοσοφία του «φτιάξτο μόνος σου» (DIY), προωθώντας την ιδέα του έργου τέχνης ως χρηστικού αντικειμένου.

Ο καλλιτέχνης μετατρέπει την Πινακοθήκη σε ένα εναλλακτικό πολυκατάστημα βγαλμένο από ένα δυστοπικό μέλλον, ανατρέποντας τον ρόλο του μουσείου και τις προσδοκίες του θεατή. Αυτό το «Mad Max IKEA», όπως ο ίδιος το χαρακτηρίζει, φιλοξενεί 120 έργα παρουσιασμένα ως «είδη σπιτιού», φτιαγμένα από απομεινάρια και ετερόκλητα υλικά. Τραπέζια, καρέκλες, καναπέδες, καλόγεροι, κρεβάτια, βιβλιοθήκες, φωτιστικά, κομοδίνα, καθρέφτες τοίχου και διάφορα χρηστικά μικροαντικείμενα συνθέτουν μια ενιαία εγκατάσταση, ένα ατμοσφαιρικό οικιακό περιβάλλον που καλείσαι να το περιηγηθείς αντλώντας έμπνευση από τα μοναδικά και πρωτότυπα εκθέματα.

Με τον εύγλωττο τίτλο «Η αισθητική της απελπισίας και της απόγνωσης: Οικιακά χρηστικά αντικείμενα και προϊόντα διανοητικής ευελιξίας», η έκθεση είναι ένας οδηγός δημιουργικής διαβίωσης σε συνθήκες έκτακτης ανάγκης, σε περιόδους οικονομικών κρίσεων, αστικής παρακμής, πολεμικών συρράξεων και προσωπικών αδιεξόδων. Εδώ η χειρωναξία παρουσιάζεται ως μονόδρομος, ως η μόνη λύση που μπορεί να σε βγάλει από το περιθώριο, από μια τραγική, επώδυνη και δυσάρεστη πραγματικότητα. «Τα πάντα από την αρχή και με τα ίδια μας τα χέρια» είναι το μότο του Μεράντζα, ο οποίος παροτρύνει τους θεατές να ανακαλύψουν την καλλιτεχνική τους πλευρά και τους καλλιτέχνες να επαναπροσδιορίσουν τη σημασία της χειρωνακτικής πρακτικής. Η έκθεσή του είναι ένας ύμνος στην επινοητική φαντασία, στην εφευρετικότητα, στις κρυμμένες δεξιότητές μας.

Σύνθετη σαν πορτμαντό, είναι μια έκθεση μέσα σε έκθεση: μια αλλιώτικη «έκθεση σπιτιού» ως μια πειραματική έκθεση σύγχρονης τέχνης. O καλλιτέχνης υποδύεται δέκα περίπου διαφορετικούς χαρακτήρες ή τύπους καλλιτεχνών, που εδώ λειτουργούν ως προμηθευτές του καταστήματος στο οποίο διατίθενται τα χειροποίητα αντικείμενα. Η έκθεση του Μεράντζα λειτουργεί περισσότερο ως ομαδική παρά ως ατομική. Οι καλλιτέχνες που συναντάμε εδώ διακρίνονται για τις εμμονές τους: ένας φτιάχνει μανιωδώς σταυρούς, άλλος «οικιακά μανουάλια» που λειτουργούν ως τοτεμικά φωτιστικά, και κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούν αφίσες από κομμωτήρια για να φτιάξουν θρησκευτικές εικόνες, όπως τη «Μαρτυρική Μαντόνα», κάσες από παράθυρα και παλιές πόρτες, σάκους ταχυδρομείου ή καθρέφτες. Ένας χαρακτήρας φτιάχνει αντικείμενα που περιλαμβάνουν οθόνες και άλλος έχει πρόσβαση σε παλέτες και υλικά ανακαίνισης οικοδομών. Υπάρχουν επίσης καλλιτέχνες με εμμονή στις τροχήλατες κατασκευές και στα μερικώς απανθρακωμένα ξύλα που προέρχονται από καμένα σπίτια.

Λειτουργώντας ως ενορχηστρωτής και γεφυροποιός διαφορετικών αισθητικών και ετερόκλητων υλικών, ο Μεράντζας υμνεί την επανάχρηση, τη διαφορετικότητα και την ποικιλομορφία. Το παιχνίδι και η απόλαυση είναι επίσης δύο έννοιες πρωταρχικής σημασίας. Σε μια τέτοια έκθεση, θέλοντας και μη, οι θεατές μπαίνουν σε μια εξερευνητική διάθεση, διάσταση ή περιπέτεια, καλούμενοι να ανιχνεύσουν τις αισθητικές και εννοιολογικές γεφυρώσεις ανάμεσα στα έργα. Το παιχνίδι της ταυτοποίησης των διαφορετικών καλλιτεχνών-προμηθευτών αποτελεί μια διεργασία η οποία λειτουργεί υπογείως και προσφέρει την ικανοποίηση μιας ανίχνευσης, μιας εξερεύνησης. Ενισχύεται έτσι η απόλαυση του θεατή αλλά και η ευχαρίστηση του καλλιτέχνη, που νιώθει ότι συμμετέχει σε μια διαδικασία απελευθερωτική.

Ο Δημήτρης Μεράντζας γεννήθηκε το 1967 στην Αθήνα, όπου ζει και εργάζεται. Το 1988 αποφοιτά από τη Σχολή Κινηματογράφου και Τηλεόρασης Λυκούργου Σταυράκου ως διευθυντής φωτογραφίας. Το 1990 λαμβάνει το Βραβείο Φανταστικού Κινηματογράφου για τη σκηνοθεσία της ταινίας «Πόρτες» στο Φεστιβάλ Μικρού Μήκους Δράμας. Το 1992  λαμβάνει  έπαινο από το Ίδρυμα Σπυρόπουλου για τη συμμετοχή του στον Διαγωνισμό Νέων Ζωγράφων. Το 1997 γίνεται ομόφωνα δεκτός ως μέλος του Εικαστικού Επιμελητηρίου Τεχνών Ελλάδος. Κατά την περίοδο 2017/8 συνεργάστηκε ως διδάσκων καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Πειραιά, στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Ανθρωπιστικές Σπουδές και Βιώσιμη Ανάπτυξη», με το μάθημα «Το Πραγματικό και το Φανταστικό στην Τέχνη». Το 2022 διακρίθηκε με το πρώτο βραβείο στον ανοιχτό καλλιτεχνικό διαγωνισμό που συνδιοργάνωσαν η Athens Voice και ο Δήμος Αθηναίων, υπό την αιγίδα της Επιτροπής «Ελλάδα 2021», με αφορμή τον εορτασμό των 200 χρόνων από την Ελληνική Επανάσταση.
merantzas.gr

Η εκκίνηση της παραγωγής της έκθεσης, κατά τη χρονική περίοδο 2020-21, υποστηρίχτηκε με επιχορήγηση από το ΥΠΠΟ.

Την επιμέλεια της έκθεσης έχει ο Χριστόφορος Μαρίνος.