«Europeras» στην Εναλλακτική Σκηνή: Όλη η όπερα σε δυο ώρες!

Οι παλιότεροι θα θυμούνται την κωμωδία «Ολόκληρος ο Σαίξπηρ σε μία ώρα» των Άνταμ Λονγκ, Τζες Ουίνφιλντ και Ντάνιελ Σίνγκερ, που είχε πρωτοπαρουσιαστεί πριν από 25 χρόνια στο Θέατρο Αμόρε –κι έκτοτε συνεχίζει το κατά καιρούς ταξίδι της στις ελληνικές σκηνές.

Με μια ανάλογη «βλάσφημη» ιδέα, περισσότερο στοχαστική παρά κωμική όμως, η Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ αποφάσισε να τιμήσει τα 80χρονα του λυρικού μας θεάτρου: παρουσιάζοντας τη «μετα-όπερα» «Europeras 1 & 2» του Τζων Κέιτζ (1912-1992), της εμβληματικής αυτής μορφής της αμερικάνικης μουσικής αβανγκαρντ.

Πρόκειται για ένα οπερατικό κολάζ, που αποτελείται από 105 άριες, 5 ντουέτα, 1.942 μουσικά αποσπάσματα από 64 όπερες, 14 τραγουδιστές, 12 βοηθούς σκηνής, 26 μουσικούς, 127 κοστούμια, 72 εικόνες αρχείου, 121 σκηνικά αντικείμενα, 101 αποσπάσματα ηχογραφήσεων, 112 σκηνές, που περνούν μπροστά από τα μάτια του θεατή για 135 λεπτά…

Τίποτα δεν μένει στη θέση του, τίποτε δεν μένει ανέγγιχτο από το δημιουργικό δαιμόνιο του Κέιτζ σε αυτό το καταιγιστικό πολυθέαμα, όπου πρωταγωνιστούν η τυχαιότητα και η αποσπασματικότητα. Τίποτα, εκτός από τις άριες.

Το έργο γράφτηκε την περίοδο 1985-1987, μετά από παραγγελία της Όπερας της Φρανκφούρτης για ένα έργο που θα αναιρεί την παράδοσης της όπερας ως είδους. Πιστός στις μουσικές αρχές που είχε διαμορφώσει ήδη από τη δεκαετία του 1950, ο Κέιτζ συνέθεσε το έργο του μέσω αλεατορικών διαδικασιών, δηλαδή της τυχαιότητας που προκύπτει μέσα από τη χρήση ενός αυτόνομου λογισμικού προγράμματος, ειδικά σχεδιασμένου για να προσομοιάζει στη μαντεία του κινεζικού βιβλίου των χρησμών «I Τσινγκ».

Τζων Κέιτζ

Το μουσικό αποτέλεσμα είναι ένα σύνολο από άριες και ντουέτα που ακούγονται ταυτόχρονα με μουσικά αποσπάσματα αποκομμένα από 64 ευρωπαϊκές όπερες του 18ου και του 19ου αιώνα, από τον Γκλουκ μέχρι τον Πουτσίνι.

Για την εκτέλεση του έργου, ο συνθέτης προβλέπει 19 τραγουδιστές, 12 χορευτές/αθλητές και 24μελή ορχήστρα, χωρίς συγκρότημα εγχόρδων, αλλά με την προσθήκη του τμήματος κρουστών της «Truckera», μιας live ηχογράφησης από 101 διαστρωματωμένα αποσπάσματα από ευρωπαϊκές όπερες.

Τα εξωμουσικά στοιχεία, επίσης επιλεγμένα μέσω αλεατορικών διαδικασιών, είναι αυτά που συνήθως συνδέονται με το είδος της όπερας: περίτεχνοι φωτισμοί, κοστούμια και αξεσουάρ, ποικίλες και γεμάτες ζωντάνια σκηνικές δράσεις, χορευτικά ιντερλούδια, καθώς κι ένα ευφάνταστο εναλλασσόμενο σκηνικό.

«Δεν υπάρχει μαέστρος. Δεν υπάρχει ένας οδηγός. Δεν υπάρχει κανένα σύνολο ανθρώπων που να το διέπει η καθιερωμένη ιεραρχία της όπερας όπως την ξέρουμε», σημειώνει η σκηνοθέτιδα Ζωή Χατζηαντωνίου. «Ένα ηλεκτρονικό ρολόι μοιρασμένο σε μόνιτορ αντικαθιστά τον μαέστρο και οδηγεί τις άριες και τις δράσεις των ερμηνευτών. Καθώς δεν τίθεται θέμα πλοκής, δεν υπάρχει ιεραρχία ούτε σε ό,τι συμβαίνει επί σκηνής. Πρόκειται για ένα αναρχικό σύστημα ανεξάρτητων σκηνικών δραστηριοτήτων από το οποίο προκύπτει ένα τοπίο εναλλασσόμενων ισοδύναμων κέντρων».

Τζων Κέιτζ

Στην παράσταση της Εναλλακτικής Σκηνής, τα υλικά που χρησιμοποιεί αποσπασματικά και με τυχαία σειρά ο συνθέτης ανασύρονται από το ιστορικό απόθεμα των ογδόντα χρόνων λειτουργίας της Εθνικής Λυρικής Σκηνής: ιστορικά κοστούμια, σκηνικά αντικείμενα, πρόσωπα, ήχοι, βίντεο και ένα πλούσιο αρχειακό υλικό φωτογραφιών.

Παράλληλα, θα γίνεται χρήση ολόκληρης της πλατείας της Εναλλακτικής Σκηνής, ενώ οι θεατές θα παρακολουθούν την παράσταση από τους δύο εξώστες και κατά τη διάρκειά της θα μπορούν να κινούνται ελεύθερα περιμετρικά της σκηνής, παρακολουθώντας τη δράση από διαφορετικές οπτικές γωνιές.

Το «Europeras 1 & 2» συνυπογράφουν η σκηνοθέτρια και χορογράφος Ζωή Χατζηαντωνίου και ο εικαστικός Πέτρος Τουλούδης, ενώ τη μουσική διδασκαλία της Αθηναϊκής Συμφωνικής Ορχήστρα Νέων (ΑΣΟΝ) και των «Νέων της Όπερας» έχει αναλάβει ο αρχιμουσικός Μιχάλης Παπαπέτρου. Το έργο θα παρουσιαστεί στην Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος για τρεις παραστάσεις, στις 5, 6 και 7 Μαρτίου 2020, με ελεύθερη είσοδο.