Εθνικό Ιστορικό Μουσείο: Παίζω και μαθαίνω το ’21… αλλιώς

«Ποδαρικό» στις επετειακές εκδηλώσεις για τη δισεκατονταετηρίδα της Επανάστασης του 1821 και πρόγευση των σχετικών δράσεων που προγραμματίζει το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο αποτελεί η έκθεση «Το ’21 αλλιώς», που φιλοξενείται στον περιμετρικό εξώστη της αίθουσας συνεδριάσεων της Παλαιάς Βουλής, στο μέγαρο της οδού Σταδίου.

«Αλλιώς» γιατί οι ήρωες και οι εχθροί της Επανάστασης δεν απεικονίζονται όπως έχουμε μέχρι σήμερα συνηθίσει από τις αυστηρές ελαιογραφίες ή τις περισσότερο λαϊκότροπες λιθογραφίες του 19ου και του 20ού αιώνα. Αντίθετα, για την απεικόνισή τους έχει χρησιμοποιηθεί ένα δημοφιλές παιχνίδι, οι γνωστές φιγούρες Playmobil.

Η δολοφονία του Ιωάννη Καποδίστρια. Λεπτομέρεια από διόραμα της Βασιλικής Φατή.

Έτσι, οι σχεδιαστές της έκθεσης, δημιουργούν μια παιγνιώδη αφήγηση, χρησιμοποιώντας 20 μικρά και μεγάλα διοράματα, τρισδιάστατες αναπαραστάσεις σκηνών, τα ζωηρά χρώματα των οποίων έρχονται σε αντίθεση με την αυστηρή ατμόσφαιρα της αίθουσας συνεδριάσεων της μεσοπολεμικής Γερουσίας.

Στην έκθεση, κατάλληλα προσαρμοσμένες φιγούρες Playmobil καλούνται να αναπαραστήσουν, την ορκωμοσία των Φιλικών, τη μάχη του Ιερού Λόχου στο Δραγατσάνι, την άλωση της Τριπολιτσάς, τη δράση των μπουρλοτιέρηδων, την έξοδο του Μεσολογγίου ή τη δολοφονία του Καποδίστρια, αλλά και περισσότερο καθημερινές σκηνές, όπως το Πάσχα την ύπαιθρο του 19ου αιώνα ή ένα ορεινό χωριό του ελληνικού χώρου.

Εορτασμός του Πάσχα στις αρχές του 19ου αιώνα. Λεπτομέρεια από διόραμα του Ντένη Βαγγόπουλου.

Παράλληλα, μεγάλο βάρος δίνεται και στην αναπαράσταση πολλών από τους πρωταγωνιστές της Επανάστασης, από τον Ρήγα και τον Κοραή, τον Κολοκοτρώνη και τον Μαυροκορδάτο, μέχρι τον Αλή πασά και τον Δράμαλη, ή τον Τσερτς και τον Κόχραν.

Οι εξαιρετικές αυτές φιγούρες, περισσότερες από 80 συνολικά, είναι κατασκευασμένες από τον Στέλιο Μυλωνά και, τοποθετημένες σε ένα πλαίσιο με φόντο κάποιο χαρακτηριστικό αντικείμενο ή τοπίο που συνδέεται με τη δράση τους (όπως π.χ. η Χάρτα για τον Ρήγα), αποτελούν μικρά έργα τέχνης και ένα από τα μεγάλα ατού της έκθεσης.

Τόσο οι φιγούρες των πρωταγωνιστών όσο και τα διοράματα, που εμπνεύστηκαν και κατασκεύασαν οι συλλέκτες Γιώργος Αγγελίδης, Ντένης Βαγγόπουλος, Άγγελος Γιακουμάτος και Βασιλική Φατή, αντλούν από γνωστές στερεοτυπικές απεικονίσεις πινάκων ή λιθογραφιών.

Οι προσφυγές της Πάργας. Λεπτομέρεια από διόραμα της Βασιλικής Φατή

Παρόλα αυτά, χάρη και στην προσεκτική και ισορροπημένη ιστορική αφήγηση που τις πλαισιώνει, την επίβλεψη της οποίας είχαν οι επιμελήτριες του Μουσείου Νατάσα Καστρίτη, ιστορικός τέχνης, Παναγιώτα Παναρίτη, αρχαιολόγος, και Ρεγγίνα Κατσιμάρδου, ιστορικός, η έκθεση αποφεύγει συστηματικά την αναπαραγωγή δημοφιλών μύθων όπως το κρυφό σχολειό ή η ύψωση του λάβαρου της Επανάστασης στην Αγία Λαύρα.

Αντίθετα, όπου τα διοράματα υιοθετούν στερεότυπες εικόνες της «εθνικής μυθολογίας», με διακριτικό τρόπο επισημαίνεται η μυθική καταγωγή παρόμοιων επεισοδίων. Όπως, άλλωστε, τόνισε και η διευθύντρια του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, Ευθυμία Παπασπύρου, κατά την παρουσίαση της έκθεσης, «τα ιστορικά γεγονότα δεν αλλάζουν· ο χρόνος αλλάζει τον τρόπο που τα βλέπουμε και τα προβάλλουμε, χάρη στην ιστορική έρευνα και τις σύγχρονες μουσειολογικές αντιλήψεις».

Η ίδρυση της Φιλικής Εταιρείας. Διόραμα της Βασιλικής Φατή.

Η έκθεση «Το ’21 αλλιώς: Η Ελληνική Επανάσταση με φιγούρες και διοράματα Playmobil», που αποτελεί μέρος της σειράς εκδηλώσεων του Μουσείου «1821 απηχήσεις στο σήμερα», απευθύνεται, όπως είναι φυσικό, κατά κύριο λόγο σε μαθητές, γι’ αυτό και ολοκληρώνεται με μια σειρά από διαδραστικά εκθέματα, όπου οι μικροί επισκέπτες μπορούν να οδηγήσουν ένα πυρπολικό στην αποστολή του ή να ταυτίσουν τις φιγούρες των ηρώων με τις γνωστές προσωπογραφίες τους. Όμως με τον ίδιο ευχάριστο τρόπο μπορούν να την παρακολουθήσουν και οι ενήλικοι, αποκτώντας και αυτοί μια συνοπτική αλλά ταυτόχρονα συνεκτική εικόνα για την Επανάσταση.

O Μάρκος Μπότσαρης. Φιγούρα ειδικής κατασκευής του Στέλιου Μυλωνά.

Όσοι, μικροί ή μεγάλοι, ζηλέψουν και θελήσουν να αποκτήσουν κάποιες από τις φιγούρες που παρουσιάζονται στην έκθεση, θα απογοητευτούν. Αυτές είναι προϊόντα της καλλιτεχνικής φαντασίας των πέντε συλλεκτών και άρα μοναδικές. Τουλάχιστον προς το παρόν. Ενόψει του εορτασμού των 200 χρόνων, ποιος ξέρει, μπορεί η κατασκευάστρια εταιρεία το 2021 να το ξανασκεφτεί…