ΙΕΜΚ: Η μουσική κληρονομιά στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Όταν το αρχείο παύει να είναι στατικό υλικό και μετατρέπεται σε ζωντανή πολιτιστική εμπειρία, η μουσική μνήμη αποκτά νέο νόημα. Με αφορμή τη συμμετοχή και υποστήριξη του Ινστιτούτου Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς στο παγκόσμιο συνέδριο IAML 2026, η Ελλάδα μπαίνει δυναμικά στον παγκόσμιο διάλογο για το μέλλον της μουσικής τεκμηρίωσης.

Είναι ένα σύνολο από αρχεία, παρτιτούρες, ηχογραφήσεις, φωτογραφίες και τεκμήρια που φυλάσσονται σε βιβλιοθήκες και αρχεία; Ή μήπως είναι κάτι πολύ πιο ζωντανό: ένας πολιτιστικός οργανισμός που συνεχίζει να ενεργοποιείται, να ερμηνεύεται ξανά, να συνομιλεί με το παρόν και να ανοίγεται στο μέλλον;

Αυτό το ερώτημα βρέθηκε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, στο επίκεντρο του παγκόσμιου συνεδρίου IAML 2026 (International Association of Music Libraries, Archives and Documentation Centres), που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη, από τις 28 Ιουνίου έως και τις 3 Ιουλίου 2026.

Το συνέδριο, μια από τις σημαντικότερες αφορμές συνάντησης στον χώρο της μουσικής τεκμηρίωσης, της αρχειονομίας και των μουσικών βιβλιοθηκών, συγκέντρωσε περισσότερους από 300 συμμετέχοντες από 42 χώρες, προερχόμενους από την Ευρώπη, την Αμερική, την Αφρική, την Ασία και την Ωκεανία.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρέθηκαν η διαχείριση μουσικών αρχείων, η ψηφιοποίηση, η μουσική έρευνα, αλλά και η σχέση της πολιτισμικής κληρονομιάς με τις νέες τεχνολογίες και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Σε αυτό το διεθνές πλαίσιο, το Ινστιτούτο Ελληνικής Μουσικής Κληρονομιάς, το οποίο ιδρύθηκε από τον Όμιλο Qualco και το Qualco Foundation και, ήταν μέγας υποστηρικτής, ενισχύοντας έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από το παρόν και το μέλλον της ελληνικής μουσικής μνήμης.

Ρενάτα Δαλιανούδη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου και Επιστημονική Διευθύντρια του ΙΕΜΚ

Η διεξαγωγή του συνεδρίου IAML 2026 στην Ελλάδα είχε ιδιαίτερη συμβολική και ουσιαστική σημασία. Από τη μία, ανέδειξε τον πλούτο του μουσικού και αρχειακού υλικού που υπάρχει στη χώρα. Από την άλλη, αναγνώρισε την ενεργή παρουσία των ελληνικών μουσικών βιβλιοθηκών, αρχείων και φορέων τεκμηρίωσης σε έναν διεθνή επιστημονικό και πολιτιστικό διάλογο.

Όπως σημειώνει η κα Ρενάτα Δαλιανούδη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Ιονίου Πανεπιστημίου και Επιστημονική Διευθύντρια του ΙΕΜΚ: «Το γεγονός ότι επιλέχθηκε φέτος η Ελλάδα για τη διεξαγωγή του Παγκόσμιου Συνεδρίου της IAML υποδηλώνει την αναγνώριση του πλούσιου μουσικού και τεκμηριωτικού υλικού που υπάρχει στην Ελλάδα, όπως και την ενεργό δράση των Μουσικών Βιβλιοθηκών και άλλων φορέων διαχείρισής του».

Η φετινή διοργάνωση είχε, μάλιστα, έναν έντονα επετειακό χαρακτήρα: συνέπεσε με τα 75 χρόνια από την ίδρυση της IAML, τα 10 χρόνια του Ελληνικού Παραρτήματος της IAML, αλλά και τα 40 χρόνια του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΑΠΘ, η βιβλιοθήκη του οποίου αποτέλεσε βασικό διοργανωτή του συνεδρίου.

«Χαιρόμαστε που στο φετινό επετειακό Συνέδριο της IAML, το ΙΕΜΚ είναι ο μέγας υποστηρικτής», τονίζει η κα Δαλιανούδη, υπογραμμίζοντας τη σημασία της παρουσίας του Ινστιτούτου σε μια διοργάνωση που φέρνει σε άμεση επικοινωνία την ελληνική μουσική και βιβλιοθηκονομική κοινότητα με φορείς από όλο τον κόσμο.

Η συζήτηση γύρω από τη μουσική κληρονομιά δεν περιορίζεται πια στο πώς διατηρούμε ένα τεκμήριο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς το ενεργοποιούμε ξανά. Πώς ένα μουσικό αρχείο μπορεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως πηγή έρευνας, αλλά και ως αφετηρία νέων εμπειριών, αφηγήσεων και δημόσιων δράσεων.

Εδώ ακριβώς εντάσσεται ο ρόλος του ΙΕΜΚ. Όπως σημειώνει η κα Δαλιανουδη, «από τον πρώτο χρόνο λειτουργίας του, το Ινστιτούτο αναπτύσσει ενεργή παρουσία σε συνέδρια και δίκτυα που αφορούν τη μουσική βιβλιοθηκονομία, την αρχειονομία, τη μουσικολογία, τη μουσειολογία και τις ψηφιακές ανθρωπιστικές σπουδές».

Κεντρικός του στόχος είναι η έρευνα, καταγραφή και τεκμηρίωση μουσικών αρχείων, τεκμηρίων και φορέων, με προοπτική τη δημιουργία ενός Ψηφιακού Μητρώου Μουσικών Αρχείων ελεύθερης πρόσβασης. Ένα εργαλείο που θα απευθύνεται όχι μόνο στην ακαδημαϊκή και ερευνητική κοινότητα, αλλά και σε κάθε άνθρωπο που ενδιαφέρεται να προσεγγίσει την ελληνική μουσική μνήμη με έναν σύγχρονο και ανοιχτό τρόπο.

Όπως εξηγεί η κα Δαλιανούδη: «Ως κοινωφελής φορέας, το ΙΕΜΚ ερευνά, καταγράφει και καταχωρίζει μουσικά αρχεία, τεκμήρια και τους φορείς που τα κατέχουν ή/και τα διαχειρίζονται, με τελικό σκοπό τη δημιουργία Ψηφιακού Μητρώου Μουσικών Αρχείων ελεύθερης πρόσβασης».

Η αξία, όμως, αυτής της διαδικασίας δεν βρίσκεται μόνο στην τεκμηρίωση. Βρίσκεται και στη δυνατότητα τα ίδια τα αρχεία να αποκτήσουν νέα ζωή. Μέσα από συνεργασίες με μουσεία, αρχεία και πολιτιστικούς φορείς, τα τεκμήρια δεν παραμένουν κλεισμένα σε ένα αποθετήριο, αλλά «μετατρέπονται σε εκθέσεις, παραστάσεις, διαλέξεις, ραδιοφωνικές εκπομπές και δημόσιες δράσεις», συμπληρώνει η κα Δαλιανούδη.

Η συμμετοχή και υποστήριξη του ΙΕΜΚ στο IAML 2026 δεν αφορά, επομένως, μόνο ένα παγκόσμιο συνέδριο μουσικών βιβλιοθηκών και αρχείων αλλά έναν ευρύτερο επαναπροσδιορισμό του τι σημαίνει μουσικό αρχείο σήμερα.

Σε μια εποχή όπου η τεχνολογία αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αναζητούμε, διαχειριζόμαστε και βιώνουμε την πληροφορία, η μουσική κληρονομιά δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως κάτι ακίνητο. Χρειάζεται φροντίδα, έρευνα, επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά και τρόπους να επιστρέφει στο δημόσιο πεδίο ως εμπειρία.

Αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει το ΙΕΜΚ: να δημιουργήσει έναν ζωντανό κόμβο για την ελληνική μουσική κληρονομιά, όπου το κάθε αρχείο θα είναι η αφορμή για μια νέα αφήγηση.