Η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη για το Νίκο Γκάτσο που αγαπά

Ο Νίκος Γκάτσος – με, μόλις, μια ολοκληρωμένη ποιητική συλλογή στο ενεργητικό του, τη μεγαλειώδη «Αμοργό» – αναπτέρωσε το ποιητικό ήθος του ελληνικού τραγουδιού όπως κανείς άλλος σύγχρονος του, κληροδοτώντας θησαυρούς στην εγχώρια τέχνη. «Όλα τα ακριβά στοιχεία της ποίησης του τα ’κανε στίχους που κινητοποίησαν τη ναρκοθετημένη νεοελληνική ευαισθησία, έτσι καθώς κοιμόταν αναίσθητη μες στην απέραντη αισθηματολογία των στιχουργών και των επιθεωρησιογράφων» έλεγε ο Μάνος Χατζιδάκις που συνδέθηκε αμετάκλητα μαζί του, μελοποιώντας ένα μεγάλο μέρος του έργου του.
Αυτή την πτυχή του έργου του – αφού ο Νίκος Γκάτσος υπήρξε δεινός μεταφραστής (αρκεί να αναφέρουμε την εντρύφηση του στο Λόρκα), αρθρογράφος και δοκιμιογράφος – προσεγγίζει ξανά το αφιέρωμα «Ο Γκάτσος που αγάπησα» στο οποίο σκηνική μορφή δίνουν δύο εξέχοντες δημιουργοί: Ο Μανώλης Μητσιάς, παρθενικός ερμηνευτής πολλών έργων του και η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη ως φορέας συμπύκνωσης του πρωτοποριακού λόγου του Γκάτσου που αποθέωσε το λυρισμό στο λαϊκό τραγούδι.
Εν όψει της βραδιάς στο Ηρώδειο (Παρασκευή 6 Οκτωβρίου) η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη επιλέγει αποσπάσματα και στιγμές από εμβληματικά έργα του Νίκου Γκάτσου, ανάμεσα σε αυτά που θ’ ακουστούν επί σκηνής.

Δεν ωφελεί το παράπονο
Ίδια παντού θα ’ναι η ζωή με το σουραύλι των φιδιών στη χώρα των φαντασμάτων
……………………………………………………
Φτάνει ένα αλέτρι να βρεθεί κι ένα δρεπάνι κοφτερό σ’ ένα χαρούμενο χέρι
Φτάνει ν’ ανθίσει μόνο λίγο σιτάρι για τις γιορτές,
λίγο κρασί για τη θύμηση, λίγο νερό για τη σκόνη…
Από την ποιητική συλλογή της «Αμοργού»

Τ’ αστέρι του βοριά
θα φέρει ξαστεριά
μα πριν φανεί μέσ’ απ’ το πέλαγο πανί
θα γίνω κύμα και φωτιά
να σ΄ αγκαλιάσω ξενιτιά.
Κι εσύ χαμένη μου πατρίδα μακρινή
θα μείνεις χάδι και πληγή
σαν ξημερώσει σ’ άλλη γη
Από το τραγούδι «Αστέρι του Βοριά» (μουσική Μάνος Χατζιδάκις)

Θα ποτίσω
μ’ ένα δάκρυ μου αρμυρό
τον καιρό
πικρά καλοκαίρια
έμαθα κοντά σου να περνώ
νεκρά περιστέρια
γέμισε η αυγή τον ουρανό.
Από το τραγούδι «Ασπρη μέρα και για μας» (μουσική Σταύρος Ξαρχάκος)

Πού το πάνε το παιδί
χελιδόνι σε κλουβί.
Πού το πάνε το παιδί
και κανείς δεν το ’χει δει.
Πού το παν το παλληκάρι
κάθε νύχτα με φεγγάρι.
Πού το πάνε τι του λένε
και τ’ αδέρφια του το κλαίνε.
Από το τραγούδι «Χελιδόνι σε κλουβί» (μουσική Μάνος Χατζιδάκις)

Έβαλ’ ο Θεός σημάδι
παλληκάρι στα Σφακιά
κι η μανούλα του στον Άδη
τράβηξε μια χαρακιά.

Της γενιάς μου βασιλιά
με τον ήλιο στα μαλλιά
μην περνάς τη χαρακιά
η ζωή ’ναι πιο γλυκιά.
Από το τραγούδι «Εβαλε ο θεός σημάδι» (μουσική Σταύρος Ξαρχάκος)

Κι ένα πρωί σε μια γωνιά στην Κοκκινιά
είδα το μπόγια το ληστή και το φονιά
τού ’χανε δέσει στο λαιμό του μια τριχιά
και τού πατάγαν το κεφάλι σαν οχιά.
Από το τραγούδι «Νυν και αεί» (μουσική Σταύρος Ξαρχάκος)

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα
κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο
τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα
και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.

Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες
ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο
τώρα πετάνε τ’ αποτσίγαρα οι τουρίστες
και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο.
Από το τραγούδι «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» (μουσική Μάνος Χατζιδάκις)

Τα ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα
μου τα ’πες με το πρώτο σου το γάλα
μα τώρα που ξυπνήσανε τα φίδια
εσύ φοράς τ’ αρχαία σου στολίδια
και δε δακρύζεις ποτέ σου μάνα μου Ελλάς
που τα παιδιά σου σκλάβους ξεπουλάς.
Από το τραγούδι «Μάνα μου Ελλάς» (μουσική Σταύρος Ξαρχάκος)

Αυτό το δίχτυ έχει ονόματα βαριά
που ’ναι γραμμένα σ’ εφτασφράγιστο κιτάπι
άλλοι το λεν του κάτω κόσμου πονηριά
κι άλλοι το λεν της πρώτης άνοιξης αγάπη.
Από το τραγούδι «Το δίχτυ» (μουσική Σταύρος Ξαρχάκος)

Το πέλαγο πικρό κι η γη μας λίγη
και το νερό στα σύννεφα ακριβό
το κυπαρίσσι η γύμνια το τυλίγει
το χόρτο καίει τη στάχτη του βουβό
κι ατέλειωτο του ήλιου το κυνήγι.
Από «Το τραγούδι του παλιού καιρού» (μουσική Ηλίας Ανδριόπουλος)

Καληνύχτα, Κεμάλ. Αυτός ο κόσμος
δε θα αλλάξει ποτέ.
Καληνύχτα…
Από το ποίημα «Κεμάλ» (μελοποίηση Μάνος Χατζιδάκις)