Η Φυλή

Δίχως υπότιτλους, δίχως διαλόγους, το φιλμ μπαίνει στα άδυτα ενός σχολείου κωφών και παρακολουθεί μια κοινωνία με δικούς της κώδικες. Εικόνες «ηχηρές», έντονες, δοσμένες νατουραλιστικά, αφηγούνται μια ιστορία βίας και ενηλικίωσης. Η «φυλή» του τίτλου, θα μπορούσε να αναφέρεται στον κόσμο των συμμοριών, όπως αυτός σκιαγραφείται στο φιλμ, ή στον κόσμο των κωφών.

Πάνω απ’ όλα, όμως, μιλά για την ανθρώπινη φυλή, η οποία, ανεξαρτήτως φύλου, χρώματος ή κώδικα επικοινωνίας, είναι ικανή για τις πιο φωτισμένες αλλά και για τις πιο σκοτεινές σκέψεις και πράξεις.

Σύμφωνα με την πλοκή, ένα κωφάλαλο παιδί, αλλά δυνατό σαν βόδι, προσπαθεί να ενταχθεί σε ένα σχολείο κωφάλαλων. Τελικά, μπαίνει σε μια συμμορία που ασχολείται με κάθε μορφής παραβατικότητα. Η εξέλιξη του στον υπόκοσμο είναι σημαντική. Όλα όμως αλλάζουν, όταν ερωτεύεται μια κωφάλαλη πόρνη και θέλει να την κάνει να ξεφύγει από το κύκλωμα. 

Η ταινία έχει βραβευτεί στο Φεστιβάλ Καννών με το  Μεγάλο Βραβείο του τμήματος Εβδομάδα Κριτικής, ενώ έχει κερδίσει κι άλλες 20 διακρίσεις μέχρι σήμερα σε Φεστιβάλ του κόσμου, μεταξύ των οποίων και στα εξής:
*Tarkovsky Festival, Russia ‐ Grand Prix, Special Prize for Director
* Milano Film Festival, Italy ‐ Best Feature Film Award
* Fantastic Fest, Texas, USA – Best Director Award
* Kinoskok, Russia – Best Director Award
*Milwaukee FF, USA – Main competition Award
* London BFI, UK – Best First Feature Award ‐ Sutherland Award and Young Jury Award
* Thessaloniki IFF, Greece – Best Director Award
* Ευρωπαϊκή Ανακάλυψη – Βραβείο Fipresci – Miroslav Slaboshpitsky

Μολονότι δεν υπάρχουν καθόλου λόγια, η ιστορία της ταινίας είναι απολύτως κατανοητή. Η απεικόνιση της δράσης και των χαρακτήρων έχει εντυπωσιακή καθαρότητα, για τον μεγάλο περιορισμό που βάζει ο σκηνοθέτης στον εαυτό του. Σε πολύ λίγα (ίσως και καθόλου) σημεία, ο θεατής θα αναρωτηθεί “και τώρα τι λένε” ή “τι θέλουν να κάνουν;” ‘Η “γιατί συμβαίνει αυτό;” Από αυτή την άποψη, η ταινία ολοκληρώνει έναν πολύ δύσκολο στόχο.

Βέβαια, υπάρχει ένα τρικ που κάνει ευκολότερα τα πράγματα για τον σκηνοθέτη (και τον θεατή). Ενώ, οι κωφάλαλοι πρωταγωνιστές δεν μιλούν και δεν ακούνε τίποτα, ο ήχος από το background, βήματα, θόρυβοι αυτοκινήτων, κρότοι από χτυπήματα, κραυγές, ακούγονται καθαρά, σαν σε κανονική ταινία. Είναι λοιπόν ένας ημί- βουβός κινηματογράφος, ένας κινηματογράφος βουβός μόνο ως προς τους διαλόγους, που πραγματοποιούνται στη νοηματική. 

Παράλληλα, ακολουθώντας το μοτίβο του σύγχρονου “φεστιβαλικού” σινεμά (που το έχουμε δει και στην Ελλάδα) δημιουργεί μια ταινία “γροθιά στο στομάχι” με πολύ βία και αναφορές στην σκοτεινή πλευρά της ζωής. Και τι γροθιά! Υπάρχουν σκηνές, που φέρνουν τις αντοχές μας στα όρια τους. Για παράδειγμα η σκηνή της έκτρωσης. Δεν μπορώ να θυμηθώ άλλη ταινία, που να δείχνει έκτρωση. Ίσως είναι ένα κινηματογραφικό ταμπού, που έσπασε αυτή η ταινία. Τα παιδιά αυτά, παιδιά ενός κατώτερου Θεού, πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης διεφθαρμένων ενηλίκων. Αλλά και οι σχέσεις και οι πράξεις των ιδίων, μέσα στην “φυλή” τους, χαρακτηρίζονται από τρομερή αγριότητα. Ίσως γιατί κανείς δεν θέλει να τα διδάξει κανόνες συμπεριφοράς και πράξεις συμπόνοιας. Ίσως γιατί μοναδικός νόμος είναι το συμφέρον, που ποδοπατάει ανθρώπους.

Η ταινία έχει πολλά σημαντικά στοιχεία, παρά την σκληρότητά της. Στο φινάλε ο σκηνοθέτης να κλείσει το έργο του με ένα φοβερό και βροντερό μακελειό. Ίσως για να δημιουργείται η αντίφαση ανάμεσα στον κόσμο της σιωπής και στον αηδιαστικό κρότο των κοκάλων που σπάζουν. Αλλά, αυτού του είδους τα φινάλε- σφαγές έχουν πολυφορεθεί κι έχουν αρχίσει πια να κουράζουν. Όταν κάτι έχει γίνει τόσες πολλές φορές, μάλλον με εύκολο τρόπο να σοκάρεις μοιάζει, παρά με οτιδήποτε άλλο.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ: Αυτό το εκκωφαντικά σκληρό έργο μέσα στο βασίλειο της σιωπής είναι ένα ενδιαφέρον καλλιτεχνικό πείραμα. Το έργο λέει αλήθειες , αλλά δεν αποφεύγει κοινοτοπίες και υπερβολές, που το αποδυναμώνουν, γιατί κάνουν υπερβολικά ευδιάκριτη την προθέση του καλλιτέχνη να σοκάρει το κοινό. 

Γιώργος Σμυρνής