Η επιδαύρια “Αντιγόνη” με τις ευλογίες της Πίνα Μπάους

Γεννημένος στο Μπέργκεν, το μεγαλύτερο λιμάνι της Νορβηγίας. Γιος μιας δραστήριας μοδίστρας για το θέατρο, ο Άλαν Λουσιέν Όγεν, ζούσε στα παρασκήνια και στις πλατείες του θεάτρου, όπως ένα παιδί της ηλικίας του πηγαίνει στην παιδική χαρά. Από τα επτά του χρόνια παρακολουθούσε θεατρικές παραστάσεις με θρησκευτική προσήλωση και στα 17 του, τελειώνοντας το σχολείο, ξεκίνησε τις σπουδές μπαλέτου με δάσκαλο τον Ούγγρο απόφοιτο του Θεάτρου Μαρίνσκι, Πέτερ Τόρνεβ.

Αφού ανδρώθηκε στο Εθνικό Μπαλέτο της Νορβηγίας Carte Blance και στην ομάδα της Αμάντα Μίλλερ «Pretty Ugly», αποφάσισε να χαράξει τη δική του διαδρομή στο χορό, ιδρύοντας την πολυσυλλεκτική ομάδα των winter guests το 2006. Μεγάλη ώθηση στους winter guests έδωσε η συνεργασία του με την Όπερα της Νορβηγίας που διαρκεί από το 2013 έως και σήμερα – βήμα που τον έφερε κοντά με θεσμούς όπως η Όπερα του Παρισιού και το Tanztheater Wuppertal. Σήμερα, και πάλι σε συνεργασία με το θρυλικό ensemble της Pina Bausch, φθάνει στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου με μια δική του εκδοχή στο μύθο της «Αντιγόνης».

Η Ταϊβανέζα Μεν Κε Γου και ο Βενεζουελάνος Φερνάντο Σουέλ Μεντόζα – μέλος του Tanztheater Wuppertal από το 1995. @Mατς Μπέϊκερ

Η ομάδα του Όγεν είναι θεμελιωμένη στην πολυσυλλεκτικότητα κι αυτό σημαίνει πως φέρνει κοντά ηθοποιούς και χορευτές, σκηνογράφους και συγγραφείς, ενώ από το 2009 σταθερός συνεργάτης του στη δραματουργία είναι ο Βρετανός Άντριου Γουέιλ.
Το 2018, ο Άλαν Λουσιέν Όγεν και ο ‘δικός μας’ Δημήτρης Παπαϊωάννου θα δέχονταν την πρόσκληση να παρουσιάσουν ένα έργο έκαστος για λογαριασμό του διάσημου Χοροθεάτρου του Βούπερταλ. Ήταν η πρώτη φορά που η ομάδα ανοιγόταν σε άλλους δημιουργούς, μετά τον θάνατο της Μπάους. Τότε, ο Όγεν θα παρουσίαζε το «Bon Boyage, Bob» – εγκαινιάζοντας μια συνεργασία που ευδοκιμεί μέχρι σήμερα. Τα τελευταία χρόνια, ο Όγεν πειραματίζεται με τον κινηματογράφο ως εργαλείο αφήγησης στο θέατρο, μια πρακτική που συγχωνεύει την κινηματογραφική ακρίβεια με τη σκηνική ευαισθησία, διακρίνοντας τη δουλειά του σε ένα πεδίο διερεύνησης της συνθετότητας και του βάθους της ανθρώπινης φύσης.

Η Ίντρα Λόρεντζεν, από τα πρώτα στελέχη της ομάδας των winter guests. @Mατς Μπέϊκερ

Εντυπωσιακές αρετές που, όπως όλα δείχνουν, θα δούμε να υλοποιούνται στην επιδαύρια «Αντιγόνη». Ο Όγεν επιχειρεί να επαναπροσεγγίσει την τραγωδία του Σοφοκλή, αντλώντας από τη σωματική ποιητικότητα του Χοροθεάτρου του Βούπερταλ καθώς θα αρθρώνονται αποσπάσματα από το αρχαίο πρωτότυπο κείμενο. Ο ίδιος την περιγράφει ως μια βαθιά ανθρώπινη και βαθιά εσωτερική περφόρμανς που καταλήγει να διαπραγματεύεται ηθικά διλήμματα της εποχής μας. Για τον Νορβηγό δημιουργό, η εποχή μας επαληθεύει τον Σοφοκλή: η διπλωματία καταρρέει, οι αρχηγοί κρατών ψηφίζουν αντιδημοκρατικούς νόμους προκειμένου να παραμείνουν στην εξουσία, οι πολεμικές συγκρούσεις μένονται χωρίς καμία ουσιαστική έγνοια για κατάπαυση πυρός. Καθεμιά από αυτές τις πραγματικότητες υπενθυμίζουν πως η «Αντιγόνη» είναι εμφατικά παρούσα.

Η παραγωγή που θα παρουσιαστεί στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου σηματοδοτεί ένα στοχασμό πάνω στο παρόν μας, έναν επείγοντα αναλογισμό για τη συνείδηση που οφείλουμε να καλλιεργήσουμε απέναντι στη βία και την αυθαιρεσία του νόμου. Σε μια κόψη της ανθρώπινης ιστορίας όπου θολώνει το βλέμμα ανάμεσα στο καλό και το κακό, την αλήθεια και το ψέμα, ο Άλαν Λουσιέν Όγεν επιμένει ότι ο Σοφοκλής μας δίνει το φιλοσοφικό εφαλτήριο για να επαναπροσδιορίσουμε τον πολιτισμό μας και τις αξίες μας. Η διαμάχη της Αντιγόνης και του Κρέοντα είναι ένα πεδίο μάχη για την αξιοπρέπεια και την ατομική ευθύνη. «Δεν ξαναανεβάζουμε απλώς την Αντιγόνη. Απογυμνώνουμε την ουσία της. Όχι μόνο τις λέξεις, αλλά και τη βαρύτητα τους. Όχι μόνο τη σύγκρουση αλλά και το τίμημα της», λέει ο Όγεν.

Σκηνή με την χορεύτρια του Χοροθεάτρου του Βούπερταλ, Τζούλι Σάναζαν, μέλος της ομάδας από το 1988. Εδώ με τον Ντάγκλας Λέθερεν. @Mατς Μπέιϊκερ

Επί σκηνής, οι winter guests θα συνυπάρξουν με εμβληματικές φυσιογνωμίες του Tanztheater, τη Νάζαρεθ Παναντέρο και την Τζούλι Σάναζαν. Σε αυτό το σχήμα, η Αντιγόνη δεν θα είναι μία, αλλά ένας Χορός ταυτοτήτων, αυτό που ο Όγεν χαρακτηρίζει «μια γυναίκα που μάχεται». Μια παράσταση που θέλει να αποκαλείται πολιτική, μα όχι διδακτική ή καταγγελτική, λυρική χωρίς να φλυαρεί, μια παράσταση που θέτει το ερώτημα της αξίας αντίδρασης ενός πολίτη όταν ο νόμος και η δικαιοσύνη δεν συμβαδίζουν. Θρηνεί, δηλαδή, για κοινωνικά συστήματα που έχουν διαβρωθεί, κάνοντας μια επίκληση στη χαμένη μας ανθρωπιά. Η παράσταση παίρνει θέση: αντιπαραβάλλει τις δυνάμεις της τυραννίας και της συμπόνιας.

Άλαν Λουσιέν Όγεν: Δεν ξανανεβάζουμε απλώς την Αντιγόνη. Απογυμνώνουμε την ουσία της

Η σκηνική γλώσσα της «Αντιγόνης» ακροβατεί ανάμεσα στην κίνηση και στο λόγο. Τα σώματα εκφράζονται με την ίδια δύναμη που έχει το κείμενο του Σοφοκλή. Το σκηνογραφικό περιβάλλον είναι λιτό: επτά ξύλινα τοιχώματα που παραπέμπουν στις επτά Πύλες της Θήβας και πάνω τους προβάλλονται με κινηματογραφικό ρυθμό σκηνές, καθώς ζωντανά καταγράφονται στην ορχήστρα.

Άλλο ένα ιστορικό στέλεχος του Χοροθεάτρου του Βούπερταλ, η Νάζαρεθ Παναντέρο. @Mατς Μπέϊκερ

Για τη ματιά του Όγεν, η ενασχόληση με την κλασική τραγωδία του Σοφοκλή είναι μια επιστροφή στον πυρήνα του: σκηνοθέτης παραστάσεων όπου ο ουμανισμός και η ανάδειξη του ανθρώπινου δράματος βρίσκονται πάντα στο επίκεντρο. Το χορογραφικό του ιδίωμα είναι σύνθετο και πάντα έρχεται αντιμέτωπο με πολλές τεχνικές προκλήσεις – πολλοί τον θεωρούν θαραλλέο δημιουργό και μόνο γι’ αυτό.
Οι περισσότερες παραστάσεις του βασίζονται σε πραγματικές ιστορίες, αντλώντας στοιχεία από αληθινά βιώματα αλλά και τη σύγχρονη ποπ κουλτούρα, δίνοντας πάντα το χώρο στους ερμηνευτές να προτείνουν τη δική τους αφήγηση – στοιχείο που θεωρεί απαραίτητο για να εξασφαλίσει βαθιές ερμηνείες.

Θαρραλέος σκηνικά, αν και η εποχή μας τον τρομάζει. Πως θα μπορούσε αλλιώς, άλλωστε; «Είναι μια πολύ τρομακτική περίοδος αυτή που βιώνουμε. Κάνουμε χρήση εργαλείων που δήθεν μας φέρνουν κοντά, αλλά αυτή η διάθεση υπερεπικοινωνίας, τελικά μας βάζει σε λιγότερο διάλογο. Κι είναι άλλες φορές που η, μεταξύ μας επικοινωνία, παράγει απλώς θόρυβο… Θα ήταν ωραίο να ακούσουμε πραγματικά ο ένας τον άλλον. Δηλαδή, ν’ ακούσουμε στ’ αλήθεια χωρίς τις μάσκες που φοράμε στην καθημερινότητα μας. Να είμαστε ειλικρινείς, ακόμα κι αν αφαιρώντας τη μάσκα, τίποτα όμορφο δεν βρίσκεται από πίσω».

@Mατς Μπέιϊκερ

Σκηνή με τη Μεν Κε Γου. @Mατς Μπέιϊκερ

Ο Αμερικανός Ένοχ Γραμπ, ένας από τους νεότερους συνεργάτες του Άλαν Λουσιέν Όγεν. @Mατς Μπέϊκερ

@Mατς Μπέϊκερ

Η Τζούλι Σάναζαν @Κλόντια Πατζένσκι