Φιντέλ Ταλαμπούκας: Προσπαθώ να είμαι άνθρωπος. Να έχω αμφιβολίες γι’ αυτά που λέω και πράττω

Είναι οι ημέρες των τελευταίων προβών της «Κουκλίτσας», μιας διασκευής του ιψενικού κλασικού «Κουκλόσπιτου», όπως το προσεγγίζει η Μαρία Πανουργιά για λογαριασμό του Εθνικού Θεάτρου. Εδώ, ο Φιντέλ Ταλαμπούκας υποδύεται το σύζυγο της θρυλικής Νόρα, τον Τόρβαλτ, συμπληρώνοντας ένα σερί ιψενικών ανδρικών ηρώων γνήσιοι εκπρόσωποι του πατριαρχικού κακοποιητικού μοντέλου. Και δεν είναι μόνο ο ΄Ιψεν που είναι οικείος στον Φιντέλ Ταλαμπούκα, όσο το ίδιο το σύστημα, από το οποίο κανένας άνδρας – τουλάχιστον της γενιάς του – δεν διέφυγε μεγαλώνοντας.

Παιδί μιας λαϊκής οικογένειας, που μετανάστευσε σε αναζήτηση καλύτερης τύχης, αναζήτησε την επιβίωση πριν ανακαλύψει τα θέλω του. Το θέατρο ήρθε σχετικά αργά στη ζωή του – μολονότι κατάφερε να δώσει ακαριαία το στίγμα του σε αυτό, ανέκαθεν πιστός σε μια ερευνητική συνθήκη. Μέλος της «Άσκησης» του Περικλή Μουστάκη, συνεργάτης των Blitz και των Vasistas, δύο ομάδων με ιστορία εντός κι εκτός Ελλάδας, σταθερή παρουσία στα ensemble του Δημήτρη Καραντζά, ο Φιντέλ Ταλαμπούκας έχει επιλέξει το δύσκολο δρόμο στην τέχνη, πολύ συνειδητά. Πιστεύει πως μόνο σε αυτόν μπορεί να αποδώσει· ο,τιδήποτε άλλο εκτιμά πως  θα αναδείξει τις αδυναμίες του.

Το απεριτίφ που τον αποφορτίζει μετά την πρόβα της «Κουκλίτσας» μοιάζει ταιριαστό με την ψύχραιμη παραδοχή του να μην κυνηγήσει τα χρήματα ή την αναγνωρισιμότητα στην υποκριτική αλλά να δοθεί σε αυτό που, στα μάτια του, έχει βάθος. Ο ηθοποιός με το όνομα ενός διάσημου εξεγερμένου – ναι, οι γονείς του τον ονόμασαν Φιντέλ από θαυμασμό για τον Κάστρο – επιλέγει την πιο αθόρυβη παρουσία, σχεδόν ενός ιδεαλιστή.

Ο Φιντέλ Ταλαμπούκας πρωταγωνιστεί στη νέα παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου “Κουκλίτσα” σε σκηνοθεσία της Μαρίας Πανουργιά.

Παίζοντας έναν ιψενικό σύζυγο είναι μια κατηγορία πατριαρχικού προτύπου από μόνη της. Τόσο στον Τέσμαν πέρυσι, όσο και στον Τόρβαλτ στην «Κουκλίτσα» φέτος, παρατηρώ στη λεπτομέρεια το πόσο υποδόρια περνούν οι κανόνες της πατριαρχίας – και μάλιστα με διαφορετικούς τρόπους από τον ένα ήρωα στον άλλο. Ο Τέσμαν, σε μια πρώτη ανάγνωση, μοιάζει σχεδόν αγαθός· μα τελικά χρησιμοποιεί τη γυναίκα του ως εργαλείο για να πετύχει. Είναι κι αυτό μιαν άλλη έκφανση της ανδρικής επιβολής, εφόσον έχει χειραγωγήσει τη γυναίκα για να κυριαρχήσει. Μέσα από τέτοια πρόσωπα βλέπουμε πως στην πορεία ενός άνδρα η γυναίκα λειτουργεί ως μια βοηθητική παρουσία, ως μια σιωπηλή σκιά στο πλευρό του. Και είναι τρομερό, αφού και σήμερα αναγνωρίζουμε τέτοιες σχέσεις και καταστάσεις.

Σε κάθε συνάντηση με έναν ήρωα δεν εστιάζω σε αυτό που με διώχνει από εκείνον, αλλά στην προσπάθεια να τον πλησιάσω, να τον κατανοήσω. Στο μυαλό του, όπως και στο μυαλό όλων των ανδρών – γιατί ομολογώ πως δεν αποτελώ εξαίρεση, έχω μεγαλώσει με εικόνες πατριαρχίας τις οποίες είναι πολύ δύσκολο να αποβάλλεις – υπάρχει ένας νοσηρός τρόπος που ερμηνεύουν την αγάπη. Στο μυαλό του Τόρβατ υπάρχει η πίστη ότι αγαπά τη Νόρα: ο κόσμος του είναι χτισμένος πάνω σε μια αντίληψη ότι η αγάπη περνάει από την ιδιοκτησία, την κτητικότητα. Αυτό στοχεύω να αναδειχθεί, γιατί είναι κι ένα στοιχείο που φωτίζεται μέσα από τις σύγχρονες ιστορίες γυναικοκτονιών και της έμφυλης βίας. Παλαιότερα δε, ως κοινωνία είχαμε αποδεχθεί τον άνδρα που «σκότωνε επειδή ζήλευε παθολογικά» την γυναίκα του ή «σκότωνε επειδή την αγαπούσε». Δηλαδή, ο φονιάς ήταν αθώος· η γυναίκα είχε κάνει κάτι που προκάλεσε. Με αυτή την έννοια και οι άνδρες είναι θύματα της πατριαχικής νοοτροπίας.

Δεν έχω ασκήσει σωματική βία, αλλά έχω κακοποιήσει λεκτικά· και, στ’ αλήθεια, τότε δεν μπορούσα να καταλάβω ότι αυτό είναι μια άλλη μορφή βίας

Δεν νομίζω ότι είναι τραγικός ήρωας, δεν νομίζω ότι υπάρχουν γενικά τραγικοί ήρωες στην σύγχρονη δραματουργία αφού δεν υφίσταται αυτή η σύγκρουση με μια ανώτερη δύναμη, με το θείο. Είναι περισσότερο συγκρούσεις χαρακτήρων. Το βλέπω πιο πολύ σαν μια πορεία αποκαθήλωσης.

Σχολιάζοντας το καθεστώς της πατριαρχίας: “Ομολογώ πως δεν αποτελώ εξαίρεση, έχω μεγαλώσει με εικόνες πατριαρχίας τις οποίες είναι πολύ δύσκολο να αποβάλλεις”.

Φυσικά. Έχω υπάρξει κακοποιητής. Δεν έχω ασκήσει σωματική βία, αλλά έχω κακοποιήσει λεκτικά· και, στ’ αλήθεια, τότε δεν μπορούσα να καταλάβω ότι αυτό είναι μια άλλη μορφή βίας. Μεγαλώνοντας, μελετώντας, συζητώντας με ανθρώπους άρχισα να συνειδητοποιώ τα λάθη μου. Δυστυχώς, έτσι μεγάλωσα, έτσι μεγαλώσαμε όλοι εκείνη την εποχή. Έχουμε ευθύνες; Ασφαλώς και έχουμε. Θυμάμαι, στο διπλανό μας σπίτι ζούσε μια οικογένεια όπου ο «πατέρας», ένας συστηματικός μέθυσος, γύρισε ένα βράδυ με μιαν άλλη γυναίκα στο σπίτι του, θέλοντας να κάνει ότι ήταν να κάνει, μπροστά στη γυναίκα και στα παιδιά του.

Ευτυχώς, μετά το ξέσπασμα του metoo, κάποιες αλήθειες απέκτησαν νόημα. Είμαστε, πλέον, κοινωνικά ενημερωμένοι και, κατ’ επέκταση, έχουμε ευθύνη σε περίπτωση που γίνουμε μάρτυρες σε κάποιο συμβάν και δεν αντιδράσουμε.

Έχουν ξεχαστεί οι στοιχειώδεις ηθικοί κανόνες: μπορείς να είσαι κλέφτης και να μην έχεις επιπτώσεις, βίαιος ή γενοκτόνος και να παραμένεις πρόεδρος μιας χώρας

Μα δεν είμαστε μια εγωκεντρική κοινωνία; Διανύουμε μια εποχή όπου συντελείται μια γενοκτονία στην Παλαιστίνη και δεν υπάρχει ως απάντηση η δημιουργία τεράστιων κοινωνικών κινημάτων, συλλογικών διαμαρτυριών, απεργιών. Υπάρχει ο πρόεδρος μιας χώρας που λέει πως θα αφανίσει έναν πολιτισμό και δεν κουνιέται φύλλο. Δεν είναι δυνατόν κάποιος να απειλεί με την εξαφάνιση 70 εκατομμυρίων Ιρανών και να μην υπάρχουν απαντήσεις διεθνώς. Παρακολουθούσα, πρόσφατα, μια συζήτηση όπου ο διάλογος επικεντρωνόταν στις οικονομικές επιπτώσεις που θα έχει στις αγορές το ενδεχόμενο αυτού του αφανισμού. Πάγωσα· δεν μπορούσε να χωρέσει ο νους μου αυτό που άκουγα. Συμβαίνουν απίστευτα πράγματα, έχει χαθεί κάθε λογική, καθώς πλέον ο άνθρωπος δεν αποτελεί το κέντρο του πολιτισμού. Οι νεκροί Ιρανοί, η γενοκτονία του Λιβάνου, μετά από αυτήν της Παλαιστίνης με απόφαση Νετανιάχου, είναι αριθμοί που απλώς καταγράφονται. Διανύουμε έναν ακραίο ατομικισμό και, όπως έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης, έχει χαθεί, έχει υποχωρήσει κάθε ηθική αξία, με μοναδική προτεραιότητα το χρήμα. Συνεπώς, ζούμε σε μια παγκόσμια συνθήκη, όπου κάθε ηγέτης μπορεί να κάνει τα πάντα για το κέρδος. Κι αυτό έχει δηλητηριάσει και τον απλό άνθρωπο. Συζητάς για κάποιον που έχει πλουτίσει πατώντας – κυριολεκτικά – επί πτωμάτων και οι περισσότεροι πιστεύουν ότι ο τύπος είναι μάγκας. Έχουν ξεχαστεί οι στοιχειώδεις ηθικοί κανόνες: μπορείς να είσαι κλέφτης και να μην έχεις επιπτώσεις, βίαιος ή γενοκτόνος και να παραμένεις πρόεδρος.

Μιλώντας για την τρέχουσα πραγματικότητα: “ιανύουμε έναν ακραίο ατομικισμό και, όπως έλεγε ο Κορνήλιος Καστοριάδης, έχει χαθεί, έχει υποχωρήσει κάθε ηθική αξία, με μοναδική προτεραιότητα το χρήμα. Συνεπώς, ζούμε σε μια παγκόσμια συνθήκη, όπου κάθε ηγέτης μπορεί να κάνει τα πάντα για το κέρδος. Κι αυτό έχει δηλητηριάσει και τον απλό άνθρωπο”.

Προσπαθώ, όσο γίνεται, να είμαι άνθρωπος. Να έχω συνέχεια αμφιβολίες γι’ αυτά που λέω και πράττω, να μην ξεχνάω να έχω ενοχές – πιστεύω ότι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν ενοχές – και να εξακολουθώ να αναρωτιέμαι. Προσπαθώ ακόμα και τεχνητά να είμαι ευαίσθητος: καταλαβαίνω ότι μπορεί να γίνομαι σκληρός μπροστά στα καταιγιστικά δεδομένα, αλλά επιχειρώ να επιστρέφω στην ευαισθησία μου. Να αφουγκράζομαι όσα συμβαίνουν και να αντιδρώ μέσα από κάποια συγκίνηση. Κι αυτό είναι που προσπαθώ να περάσω ως στάση ζωής στην κόρη μου, η οποία είναι 9 ετών.

Με απασχολεί πολύ το γεγονός πως έχουμε επικεντρωθεί στην ανάγκη «να είμαι εγώ καλά». Η πορεία που ξεκινάει από το Εγώ, μου φαίνεται παράξενη. Πρέπει να διαβάσουμε διαφορετικά τον κόσμο, με ένα βλέμμα προς τα έξω

Ναι, γιατί με απασχολεί πολύ το γεγονός πως έχουμε επικεντρωθεί στην ανάγκη «να είμαι εγώ καλά». Η πορεία που ξεκινάει από το άτομο, από το Εγώ, μου φαίνεται παράξενη. Πρέπει να διαβάσουμε διαφορετικά τον κόσμο, με ένα βλέμμα προς τα έξω· να υπάρξει μιαν αντίστροφη πορεία: ας δοκιμάσουμε να είναι οι άλλοι καλά κι ας μην είμαστε εγώ ή εσύ καλά – έστω σε αυτή τη φάση. Είμαι πεπεισμένος πως, αν το σύνολο είναι καλά, αυτό θα γυρίσει σε μένα και σε σένα. Ωστόσο, αν προτάσσουμε διαρκώς το Εγώ, κάπως θ’ αρχίσει να κλείνει το σύστημα και θα γίνει πολύ δύσκολο να διευρυνθεί ξανά.  Δεν θεωρώ πως λέω κάτι φοβερό. Αυτή είναι η βαθιά επανάσταση της χριστιανικής φιλοσοφίας: να κυριαρχήσει η αγάπη προς τα έξω. Να δίνεις αγάπη, να χάνεσαι μέσα στους άλλους με αγάπη. Και να ξεκαθαρίσω πως τα λέω αυτά ενώ είμαι άθεος.

Για την καλλιτεχνική δημιουργία: “Αν δεν πιστεύεις ότι αυτό που κάνεις θ’ αλλάξει τα πάντα, δεν έχει νόημα”.

Η ομάδα, δηλαδή η δημιουργική συνύπαρξη με ανθρώπους στο θέατρο, είναι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο από όλα. Να μοιράζομαι τα όνειρα και το όραμα, παρά να επικεντρώνομαι στο να καταξιωθώ, να γίνω γνωστός. Δεν ήταν ποτέ αυτή η αγωνία μου – ίσως επειδή ξεκίνησα να ασχολούμαι με την Τέχνη και πιο μεγάλος. Μου αρέσει το θέατρο όταν συμβαίνει και δημιουργείται μέσα από ένα σύνολο, μου αρέσει το θέατρο που προσπαθεί να καταλάβει κάτι για τον κόσμο μέσα από αυτό που ονομάζεται Τέχνη. Ακόμα και με τον Δημήτρη Καραντζά ή τη Μαρία Πανουργιά που δεν έχουν συστήσει μια ομάδα, αλλά είναι σταθεροί συνεργάτες μου, το ίδιο συνειδητοποιώ: ότι η δουλειά μού αρέσει γιατί μπορούμε να συνεννοηθούμε μέσα σε ένα δημιουργικό κόσμο.

Η ομάδα, δηλαδή η δημιουργική συνύπαρξη με ανθρώπους στο θέατρο, είναι αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο από όλα. Να μοιράζομαι τα όνειρα και το όραμα, παρά να επικεντρώνομαι στο να καταξιωθώ, να γίνω γνωστός

Η πρώτη ομάδα στην οποία συμμετείχα, η «Άσκηση» ιδρύθηκε από τον Περικλή Μουστάκη. Οι υπόλοιποι ήμασταν μαθητές του και σίγουρα αυτό μας έδινε ασφάλεια: υπήρχε κάποιος που μας καθοδηγούσε. Στη συνέχεια, αισθάνθηκα ότι έπρεπε να απογαλακτιστώ, αλλά πάλι μπήκα σε ομαδικό χώρο. Είχα πρόταση συνεργασίας από τους Blitz, όπου βίωσα την εμπειρία ενός άλλου είδους λειτουργίας της ομάδας, πολύ πιο συμμετοχικής. Διαπίστωσα ότι κι εκεί μπορεί να γίνει εξαιρετική δουλειά, χωρίς να υπάρχει ενός ανδρός αρχή. Σε κάθε περίπτωση, μου άρεσε η ομαδική συνθήκη. Ειδικά στα πρώτα μου βήματα είχα την αίσθηση μιας σέχτας: κάναμε πρόβες μέχρι τα ξημερώματα, έπειτα ξυπνούσα για να πάω στη δουλειά μου, στο λογιστικό γραφείο και σχολώντας επέστρεφα στην πρόβα. Ήταν ένα πρόγραμμα που ακολουθούσα για χρόνια και με τροφοδοτούσε απίστευτα. Είχα την ψευδαίσθηση ότι ήμασταν η ομάδα που θα αλλάζαμε το θέατρο. Κι αν δεν πιστεύεις ότι αυτό που κάνεις θ’ αλλάξει τα πάντα, δεν έχει νόημα.

Για τις επιθυμίες του στο θέατρο: “Έχω την αίσθηση ότι αν κληθώ να υπηρετήσω ένα θέατρο που δεν ερευνά, δεν πάει πιο βαθιά, δεν είναι υπαρξιακό, θα μοιάζει σαν να κοροϊδεύω τον εαυτό μου”.

Ναι, γιατί ήταν πολύ πιο σχηματισμένη η επιθυμία μέσα μου. Όταν δε, άρχισα να μετέχω στην ομάδα, τότε είπα πως «αυτό είναι και δεν θέλω τίποτε άλλο». Και ήθελα να κάνω θέατρο με έναν συγκεκριμένο τρόπο.

Ναι, αλλά δεν νιώθω ότι διακινδυνεύω κάτι. Απεναντίας, μου φαίνεται πως είναι μεγαλύτερο το ρίσκο αν καταπιαστώ με ένα πιο κλασικό θέατρο – με την έννοια ότι δεν μπορώ να ανταποκριθώ σε αυτό το είδος, πιστεύω πως δεν θα είμαι καλός.

Μου φαίνεται πως είναι μεγαλύτερο το ρίσκο αν καταπιαστώ με ένα πιο κλασικό θέατρο – με την έννοια ότι δεν μπορώ να ανταποκριθώ σε αυτό το είδος, πιστεύω πως δεν θα είμαι καλός

Είναι μάλλον μια δική μου αδυναμία να ανταποκριθώ. Έχω την αίσθηση ότι αν κληθώ να υπηρετήσω ένα θέατρο που δεν ερευνά, δεν πάει πιο βαθιά, δεν είναι υπαρξιακό, θα μοιάζει σαν να κοροϊδεύω τον εαυτό μου.

Πιστεύω πως δεν μπορώ να ανταποκριθώ στις ανάγκες ενός καθημερινού σίριαλ, παρότι θα μπορούσα να βιοποριστώ από αυτό. Δεν είναι μόνο ότι δεν θέλω· ξέρω ότι δεν θα είμαι καλός, για να μην πω ότι θα είμαι κακός. Και φυσικά, αυτό δεν είναι μια ελιτίστικη στάση – απεναντίας, θαυμάζω τους συναδέλφους μου που μπορούν και ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις πολύ εντατικών γυρισμάτων.

΄Εχω κάνει ήδη μια πολύ ωραία συνεργασία με τον Γιώργο Γκικαπέππα, στο «Σχέδιο Οδυσσέας» για την Cosmote TV όπου, πριν τα γυρίσματα,  κάναμε διαρκώς πρόβες. Εκεί ένιωσα ασφαλής. Αλλά, πόσες σειρές είναι τόσο προφυλαγμένες;

Σχετικά με την τηλεόραση: “Πιστεύω πως δεν μπορώ να ανταποκριθώ στις ανάγκες ενός καθημερινού σίριαλ, παρότι θα μπορούσα να βιοποριστώ από αυτό”.

Κάποια στιγμή, είχε δρομολογηθεί να σκηνοθετήσω μια παράσταση, αλλά προέκυψε ο covid και τα lock downs. Δεν μπορώ να πω ότι η σκηνοθεσία είναι κάτι που θα κυνηγήσω επισταμένα· όσο μου αρέσει, άλλο τόσο τη φοβάμαι.

Βεβαίως, η λογιστική και το θέατρο συνυπάρχουν στην επαγγελματική ζωή μου. Έχω ένα λογιστικό γραφείο, όπου εργάζομαι κάθε πρωί.

Φυσικά!

Η λογιστική και το θέατρο συνυπάρχουν στην επαγγελματική ζωή μου. Έχω ένα λογιστικό γραφείο, όπου εργάζομαι κάθε πρωί

Γενικά, ο πολιτισμός στην Ελλάδα είναι μια εμπόλεμη ζώνη. Δεν υπάρχει καμία υποστήριξη από πουθενά. Τα ποσά επιχορηγήσεων στις ελληνικές ταινίες είναι γελοία και δεν δίνονται στην ώρα τους, εκθέτοντας στην ανεργία ολόκληρη την ομάδα εργασίας που έχει συγκροτηθεί για μια ταινία. Να πούμε για το θέατρο; Πόσο μπορεί να βοηθηθεί μια παραγωγή με 15.000 ευρώ; Ίσως μόνο να πληρωθούν οι πρόβες της ομάδας – κι αυτές αν πληρωθούν. Και μετά τι; Οι ηθοποιοί πληρώνονται πενιχρά ή οι παραγωγοί αμείβουν καλά μόνο τα ‘ονόματα’ μιας παράστασης – υπάρχουν, δηλαδή, αμοιβές δύο και τριών ταχυτήτων. Και δυστυχώς, αυτό το φαινόμενο της χαμηλής υποστήριξης στον πολιτισμό αρχίζει να παρατηρείται ολοένα και περισσότερο σε ευρωπαϊκές χώρες που τον χρηματοδοτούσαν παραδοσιακά.

Για το ενδεχόμενο να σκηνοθετήσει: “Δεν μπορώ να πω ότι η σκηνοθεσία είναι κάτι που θα κυνηγήσω επισταμένα· όσο μου αρέσει, άλλο τόσο τη φοβάμαι”.

Φέτος, στο Εθνικό Θέατρο, η Αργυρώ Χιώτη οργάνωσε ένα πρόγραμμα που έφερε νέες προτάσεις, νέους ανθρώπους να εργαστούν, πήρε ρίσκα που αποδίδουν. Ωστόσο, όσο κι αν προσπαθεί η ίδια ή ο εκάστοτε καλλιτεχνικός διευθυντής, σε έναν κρατικό οργανισμό οφείλει να υπάρχει μια πολιτική χαραγμένη το ΥΠΠΟ. Η΄ μήπως θα αφεθεί το Εθνικό να λειτουργεί κι αυτό ως παραγωγός; Μια παράσταση θα συνεχίζει αρκεί να πηγαίνει καλά ταμειακά; Θα γίνουν τα εισιτήρια ο σκοπός και για το Εθνικό; Σε όλα αυτά πρέπει να απαντήσει το ΥΠΠΟ μέσα από σχέδιο και όραμα και μάλιστα με ορίζοντα ετών: να υιοθετήσει ένα σχεδιασμό που θα ενισχύει τους καλλιτεχνικούς διευθυντές και τις ιδέες τους. Το Εθνικό οφείλει να αναδεικνύει δημιουργούς, καλλιτέχνες να ανθίσουν. Δεν γίνεται να περιμένουμε ακόμα και από τέτοιους φορείς να έχουν προτάσεις για τον πολιτισμό, να συστήνουν έργα, ν’ ανακαλύπτουν καλλιτέχνες και παράλληλα να ανεβάζουν παραστάσεις με εμπορικό αντίκρισμα – κι όλα αυτά υπό το καθεστώς απουσίας μιας κεντρικής πολιτικής.

Γενικά, ο πολιτισμός στην Ελλάδα είναι μια εμπόλεμη ζώνη. Δεν υπάρχει καμία υποστήριξη από πουθενά

Η Αργυρώ έχει αυτό το χάρισμα – το είχε πάντα. Είναι ικανή, ανοιχτή στο διάλογο, έχει πειθώ, είναι μεθοδική, διαλλακτική, με σχέδιο και ιδέες, έχει φέρει τις γυναίκες σκηνοθέτριες πιο μπροστά – οι οποίες, όπως ξέρουμε, δεν είναι η πρώτη επιλογή στο θέατρο των παραγωγών. Κι όλα αυτά, τα διαπιστώσαμε και στον φετινό προγραμματισμό στο Εθνικό. Εύχομαι να συνεχίσει έτσι και του χρόνου ή ακόμα καλύτερα.

“Μου αρέσει να μοιράζομαι σε δύο πεδία. Θεωρώ πως ο άνθρωπος μπορεί να είναι πολλά πράγματα. Εγώ το πρωί καταπιάνομαι με μαθηματικά και αριθμούς, το βράδυ παίζω στο θέατρο.” τονίζει καθώς ασκεί και τη λογιστική.

Είναι τόσα πολλά χρόνια που δουλεύω και στα δύο οπότε ομολογώ πως η συνθήκη της συνύπαρξης τους με ισορροπεί. Πάω στο γραφείο το πρωί κι έχω μια συγκεκριμένη δουλειά να κάνω: να κάνω αθροίσεις, να καταχωρίσω τιμολόγια σε λογιστικά βιβλία – μάλιστα συνεργάζομαι με πολλές Αστικές Μη Κερδοσοπικές Εταιρείες του θεάτρου. Μου αρέσει να μοιράζομαι σε δύο πεδία. Θεωρώ πως ο άνθρωπος μπορεί να είναι πολλά πράγματα. Εγώ το πρωί καταπιάνομαι με μαθηματικά και αριθμούς, το βράδυ παίζω στο θέατρο.

Πέρασα σε αυτή τη σχολή. Και καθώς δεν μπορούσα να δώσω ξανά Πανελλήνιες – δεν υπήρχε η δυνατότητα να με στηρίξει οικονομικά η οικογένεια μου – δούλευα από εδώ κι από εκεί. Δούλευα σε χρυσοχοΐα, σε ναυπηγεία, είχα αλλάξει άπειρες δουλειές. Τότε, η μητέρα μου με συμβούλεψε να επικεντρωθώ σε μια σπουδή, να έχω ένα πτυχίο.

Αμέ, ό,τι είναι ζωή μπορεί να γίνει τέχνη.

Σ’ έναν κρατικό οργανισμό οφείλει να υπάρχει μια πολιτική χαραγμένη το ΥΠΠΟ. Η΄ μήπως θα αφεθεί το Εθνικό να λειτουργεί κι αυτό ως παραγωγός; Θα γίνουν τα εισιτήρια ο σκοπός και για το Εθνικό;

Θυμάμαι πως όταν τελείωνα το Γυμνάσιο και μετά στο Λύκειο, δούλευα σε ένα ανθοπωλείο στο νεκροταφείο. Θυμάμαι, επίσης, πως τα καλοκαίρια δούλευα ως σερβιτόρος σε εστιατόρια. Συνειδητοποιούσα ότι ήμουν 14 ετών και είχα τη δυνατότητα να παρατηρώ ενήλικες, να διαχειρίζομαι ως παιδί διαφορετικές προσωπικότητες ‘μεγάλων’. Έμενα έξω μέχρι τις δύο τα ξημερώματα, γυρνούσα στο σπίτι με ταξί – κι αυτό για μένα ήταν μια περιπέτεια. Φυσικά, είχε το φόβο της και μάλλον με οδήγησε να μεγαλώσω πριν την ώρα μου.

“Θυμάμαι πως όταν τελείωνα το Γυμνάσιο και μετά στο Λύκειο, δούλευα σε ένα ανθοπωλείο στο νεκροταφείο. Θυμάμαι, επίσης, πως τα καλοκαίρια δούλευα ως σερβιτόρος σε εστιατόρια. Φυσικά, είχε φόβο όλο αυτό αλλά μάλλον με οδήγησε να μεγαλώσω πριν την ώρα μου” ομολογεί.

Αντιδρώ σε κοινωνικό επίπεδο όσο μπορώ. Περισσότερο αντιδρώ σε αυτά που με αφορούν άμεσα. ΄Εχω κάνει τις μικρές επαναστάσεις μου και σε κάποιες περιπτώσεις έπραξα σωστά. Στις υπόλοιπες, ίσως να ήμουν υπερβολικά εκρηκτικός. Αλλά ακόμα κι αν έκανα λάθος, ήταν δικό μου το λάθος.

Η αίσθηση ότι αδικούμαι – είτε έχω δίκιο είτε έχω άδικο. Εκεί επαναστατώ.

Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Η ανθρώπινη κατάσταση είναι ταυτόσημη με τις ουμανιστικές αξίες της Αριστεράς. Πρέπει να αγαπάμε ο ένας τον άλλο και να προσπαθούμε να έχουμε ίσες ευκαιρίες και δικαιώματα

Ναι, με την έννοια αναζήτησης μιας κοινωνικής ισονομίας. Την ίδια ώρα, θέλω να βλέπω τους ανθρώπους να προσπαθούν, να αγωνίζονται και να καταφέρνουν πράγματα από μόνοι τους – δηλαδή να μην επαναπαύονται, να μην εφησυχάζουν.

Εννοείται. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος. Η ανθρώπινη κατάσταση είναι ταυτόσημη με τις ουμανιστικές αξίες της Αριστεράς. Πρέπει να αγαπάμε ο ένας τον άλλο και να προσπαθούμε να έχουμε ίσες ευκαιρίες και δικαιώματα. Και νομίζω ότι μέσα από αυτές τις αρχές προκύπτει και η αισθητική, η ομορφιά – πράγματα που δυστυχώς εξαλείφονται από παντού.

“Θέλω να βλέπω τους ανθρώπους να προσπαθούν, να αγωνίζονται και να καταφέρνουν πράγματα από μόνοι τους – δηλαδή να μην επαναπαύονται, να μην εφησυχάζουν” εξηγεί.

Προσωπικά θα ήθελα – και νομίζω πως πρέπει – να τα ζήσει όλα. Δεν προσπαθούμε να αποφύγει κάτι. Απλώς επιδιώκουμε να της δώσουμε όσες περισσότερες επιλογές γίνεται. Και εφόσον είμαστε και οι δύο καλλιτέχνες, καλό θα να δει τον κόσμο μέσα από την Τέχνη – αλλά όχι μόνο μέσα από αυτήν.

Δεν μπορώ να πω τι είναι ευτυχία. Ξέρω τι δεν είναι. Και δεν είναι ευτυχία οι πόλεμοι, οι λιμοί, η ανέχεια

Θα ήταν ψέματα να πω ότι δεν έχω σκεφτεί αν έπρεπε να φέρουμε ένα παιδί σε αυτόν τον κόσμο, όπου ο ηγέτης μιας χώρας ανακοινώνει πως θα σκοτώσει χιλιάδες ανθρώπους. Είναι περιβάλλον αυτό για να μεγαλώσει κάθε παιδί; Ασφαλώς και όχι. Απλώς το μόνο που κάνω είναι να ελπίζω – σαν τον Τσέχωφ κι εγώ – πως εμείς μπορεί να μην ζήσουμε την ευτυχία, αλλά θα την ζήσουν οι επόμενες γενιές σε 100, 200 χρόνια. Έχω μια ελπίδα ότι οι νέοι άνθρωποι θα βρουν τον τρόπο να γυρίσουν σ’ ένα καλύτερο κόσμο.

Δεν μπορώ να πω τι είναι ευτυχία. Ξέρω τι δεν είναι. Και δεν είναι ευτυχία οι πόλεμοι, οι λιμοί, η ανέχεια.