Yann Marussich: Ο ριζοσπαστικός καλλιτέχνης που φέρνει στην Αθήνα τo τελετουργικό «AGOKWA»

Ο Yann Marussich δεν είναι απλώς ένας performer. Χορευτής, χορογράφος, δημιουργός σωματικών και εικαστικών εγκαταστάσεων, συγγραφέας, δημιουργός σχεδίων και χαράκτης· μια από τις πιο ιδιοσυγκρασιακές και συνεπείς παρουσίες της ευρωπαϊκής performance. Εδώ και δεκαετίες μετατρέπει το σώμα σε πεδίο δοκιμασίας, κινδύνου, ενδοσκόπησης και απόλυτης συγκέντρωσης. Στο έργο του, το σώμα δεν αναπαριστά απλώς κάτι, εκτίθεται, δοκιμάζεται, παραμένει, αντέχει. Γίνεται υλικό, τόπος, όριο και μάρτυρας.

Γεννημένος στη Γενεύη το 1966, ο Marussich εκπαιδεύτηκε στον κλασικό και σύγχρονο χορό και εργάστηκε με γαλλικές ομάδες τη δεκαετία του ’80, πριν αρχίσει να υπογράφει τις δικές του χορογραφικές δουλειές. Η πορεία του ξεκινά από την κίνηση, αλλά σταδιακά οδηγείται σε μια γλώσσα όπου η κίνηση υποχωρεί για να αποκαλυφθεί κάτι πιο βαθύ: η ένταση της ακινησίας. Από το 1993 έως το 2000 υπήρξε καλλιτεχνικός διευθυντής του Théâtre de l’Usine στη Γενεύη, ενώ από το 2000 και μετά στράφηκε αποφασιστικά στην performance art, χωρίς όμως να εγκαταλείψει το ευρύτερο πεδίο από το οποίο προέρχεται: τον χορό, το θέατρο και τα εικαστικά.

Η Αθήνα τον υποδέχεται για πρώτη φορά με το AGOKWA, το Σάββατο 16 Μαΐου 2026, στο NOŪS – Creative Space, σε συμπαραγωγή με το Movement Research Project. Η παράσταση, που απευθύνεται σε κοινό άνω των 18 ετών, εστιάζει σε μια πολιτισμική ταυτότητα των ιθαγενών πληθυσμών της Βόρειας Αμερικής: στους Agokwa, πρόσωπα που ενσωμάτωναν το αρσενικό και το θηλυκό στοιχείο και συχνά κατείχαν αναγνωρισμένο ή πνευματικό ρόλο στις κοινότητές τους.

Η performance του Yann Marussich δεν αφηγείται αυτή την ιστορία με συμβατικούς όρους. Δεν πρόκειται για αναπαράσταση, αλλά για μια τελετουργική πράξη αντοχής, αναγνώρισης και μνήμης. Στη σκηνή, ένα σώμα παραμένει σχεδόν ακίνητο, εκτεθειμένο στον χρόνο και στο βλέμμα. Η ακινησία γίνεται γλώσσα, η διάρκεια γίνεται ένταση, και το σώμα λειτουργεί σαν ζωντανό μνημείο για τις ταυτότητες που εξαλείφθηκαν ή περιθωριοποιήθηκαν από την αποικιακή βία, αλλά επιβιώνουν ως σιωπηλή, επίμονη μνήμη.

O Yann Marussich στο Θέατρο NOŪS με την τελετουργική performance «AGOKWA»

Αυτή η επιμονή στην ακινησία διατρέχει μεγάλο μέρος του έργου του. Δεν είναι τυχαίο ότι αναδρομικές παρουσιάσεις της δουλειάς του φέρουν τίτλους όπως Experience of Immobility και Devenir immobile, υπογραμμίζοντας πως η ακινησία δεν αποτελεί απλώς σκηνικό εύρημα, αλλά κεντρική μέθοδο της καλλιτεχνικής του πρακτικής. Στον Marussich, η ακινησία δεν σημαίνει απουσία δράσης. Αντίθετα, μετατοπίζει τη δράση στο ίδιο το σώμα: στις αθέατες μικροκινήσεις, στις εκκρίσεις, στην έκθεση της βιολογικής του παρουσίας και στην ευθραυστότητα μιας παρουσίας που δοκιμάζεται μπροστά στο βλέμμα του θεατή.

Το 2001, με το Bleu Provisoire, ο Marussich παρουσίασε την πρώτη του performance “πλήρους ακινησίας”: ένα γυμνό σώμα, σχεδόν γλυπτικό, από το οποίο αναδύονταν μπλε σωματικές εκκρίσεις. Το έργο σηματοδότησε μια καθοριστική στροφή στην πορεία του, καθώς από τότε ο καλλιτέχνης ανέπτυξε συστηματικά την έρευνά του γύρω από την ακινησία, την ενδοσκόπηση, την έκθεση του σώματος και τη βιολογική του παρουσία. Εκεί όπου η σκηνή συνήθως ζητά κίνηση, δράση και αφήγηση, ο Marussich πρότεινε ένα σώμα σχεδόν ακίνητο, αλλά απολύτως ενεργό: ένα σώμα που «μιλά» μέσα από όσα εκκρίνει, υπομένει και αποκαλύπτει.

Ακολούθησε το Autoportrait dans une fourmilière το 2003, όπου ο καλλιτέχνης παρέμενε για πέντε ώρες ακίνητος μέσα σε μια βιτρίνα που φιλοξενούσε μυρμηγκοφωλιά. Το έργο συνέχισε την έρευνα του Bleu Provisoire, φέρνοντας σε επαφή το ανθρώπινο σώμα με το ζωικό στοιχείο, τη φθορά και την ιδέα της αποσύνθεσης. Το ανθρώπινο σώμα δεν παρουσιάζεται εδώ ως κυρίαρχο ή προστατευμένο, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου οργανικού κύκλου, εκτεθειμένο σε άλλες μορφές ζωής και σε διαδικασίες που το υπερβαίνουν.

Το 2007 δημιούργησε το Bleu Remix, συνέχεια του αρχικού Bleu Provisoire, στο οποίο το σώμα, τοποθετημένο μέσα σε διαφανές γυάλινο κλουβί, συνέχιζε να «δακρύζει», να ιδρώνει και να εκκρίνει μπλε υγρά. Το έργο απέσπασε το 2008 διάκριση στο Prix Ars Electronica, στην κατηγορία Hybrid Art, επιβεβαιώνοντας την καλλιτεχνική παρουσία του Yann Marussich σε ένα πεδίο όπου η performance συναντά τη βιολογική ύλη, την εγκατάσταση και τα όρια της σωματικής εμπειρίας.

Πέρα από τη solo performance

Η διαδρομή του, ωστόσο, δεν περιορίζεται στις solo performances που τον έκαναν διεθνώς αναγνωρίσιμο. Το έργο του περιλαμβάνει χορογραφίες, θεατρικές συνεργασίες, βίντεο-performances, εκθέσεις, σχέδια, χαρακτικά, εκδόσεις και δράσεις που κινούνται ανάμεσα στην εικαστική πράξη, τη σκηνική παρουσία και τη σωματική έρευνα. Αυτή η πολυμορφία έχει σημασία, γιατί εξηγεί και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η performance του: δεν είναι μόνο πράξη αντοχής, ούτε μόνο εικαστική εικόνα, ούτε μόνο χορογραφία. Είναι το σημείο όπου όλα αυτά συναντιούνται πάνω στο σώμα.

Σημαντικές στάσεις της διαδρομής του είναι επίσης το Soif του 2006, μια προσωρινή επιστροφή στον χορό μέσα από τη σχέση φωνής και σώματος, και το Glassed του 2011, όπου ο performer εμφανίζεται με το κεφάλι εγκλωβισμένο σε έναν κωνικό μηχανισμό γεμάτο σπασμένο γυαλί, σε ένα έργο που συνομιλεί με τον εγκλεισμό, τον κίνδυνο και την απελευθέρωση. Στα έργα του, ο κίνδυνος δεν λειτουργεί ως εντυπωσιασμός, αλλά ως πραγματική συνθήκη παρουσίας: το σώμα βρίσκεται μπροστά σε υλικά που μπορούν να το τραυματίσουν, να το περιορίσουν, να το αναγκάσουν να αναμετρηθεί με την ίδια του την τρωτότητα.

Αργότερα, με τον Cycle du béton, που ξεκινά το 2017 με το «12 minutes et 34 secondes pour battre la brèche», ο Marussich οδηγεί την πρακτική του σε ακόμη πιο οριακά πεδία. Στο Le Festin du béton, που ανήκει στον ίδιο κύκλο, η επίσημη περιγραφή του έργου αναφέρει ότι ο καλλιτέχνης, συνεχίζοντας την έρευνα γύρω από τα όρια του σώματος, «χυτεύεται» κυριολεκτικά μέσα στο μπετόν. Το υλικό δεν λειτουργεί απλώς ως σκηνικό αντικείμενο, αλλά ως συνθήκη περιορισμού, ακινητοποίησης και σύγκρουσης: ένα βαρύ, αστικό υλικό που τον περικλείει και από το οποίο πρέπει να επιχειρήσει να απελευθερωθεί.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑO Yann Marussich στο Θέατρο NOŪS με την τελετουργική performance «AGOKWA»12.09.2018

Βραβευμένος με το Swiss Performing Arts Award 2022, ο Yann Marussich παραμένει ένας καλλιτέχνης που δεν αντιμετωπίζει την performance ως απλή δράση, αλλά ως συνθήκη έντονης παρουσίας. Το έργο του, συχνά βασισμένο στη διάρκεια, την ακινησία και τη σωματική δοκιμασία, απαιτεί από τον θεατή χρόνο, συγκέντρωση και ενεργή παρακολούθηση. Στον Marussich, το σώμα δεν είναι απλώς μέσο έκφρασης· γίνεται πεδίο σύγκρουσης, μνήμης και αντίστασης. Και η ακινησία, αντί να ακυρώνει τη σκηνική ένταση, γίνεται ο τρόπος με τον οποίο αυτή παράγεται.