Ο Λόγος

Η ιστορία διαδραματίζεται σε μια αγροτική οικογένεια στη Δανία (1925): ο πατριάρχης Morten Borgen και οι τρεις γιοι του—Mikkel, Inger, Anders και ο θρησκευτικά ακραίος Johannes.

Τεταμένοι οικογενειακοί δεσμοί, δογματικές συγκρούσεις και ένα αιφνίδιο θαύμα (η επανεκκίνηση της νεκρής Inger), οδηγούν σε θεαματική κάθαρση και συγχώρεση.

Το «Ordet» είναι κορυφαίο παράδειγμα «transcendental cinema» και «spiritual realism». Συνδέει τη σκληρή, ρεαλιστική λαϊκή δραματουργία με την ακαριαία αφήγηση εσωτερικών ψυχικών και μεταφυσικών εμπειριών. Οι ακαδημαϊκοί το μελετούν ως μια «δοκιμασία κινηματογραφικής συνέπειας» που σπάει τις συμβάσεις του ρεαλισμού, ενώ οι κριτικές το χαρακτηρίζουν ως βαθιά ψυχολογική και υπερβατική εμπειρία.

Όταν παρακολουθείς το Ordet του Carl Theodor Dreyer, νιώθεις ότι βρίσκεσαι μπροστά σε κάτι πολύ περισσότερο από ένα κινηματογραφικό έργο· βιώνεις μια εμπειρία σχεδόν μεταφυσική. Αντιλαμβάνεσαι πόσο βαθιά έχει επηρεάσει αυτό το φιλμ τους σκηνοθέτες που θαυμάζεις περισσότερο.

Ο Lars von Trier, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς θαυμαστής του Dreyer· τον βλέπει ως σκηνοθέτη με εντιμότητα και απόλυτη προσήλωση στην αλήθεια του. Είναι χαρακτηριστικό ότι επέλεξε να σκηνοθετήσει τη Medea πάνω σε σενάριο του ίδιου του Dreyer, θέλοντας – όπως έχει πει – να προστατεύσει το έργο από “έναν οποιονδήποτε άλλον”.

Παράλληλα, γνωρίζεις πως ο Paul Schrader, δημιουργός του First Reformed, επηρεάστηκε άμεσα από την κορύφωση του Ordet – εκείνη τη συγκλονιστική σκηνή της ανάστασης. Όπως και στο δικό του φιλμ, έτσι και εδώ, η πίστη, η αμφιβολία και η σιωπή συγκρούονται στο ανθρώπινο σώμα και την εσωτερική του ρήξη.

Και βέβαια, δεν μπορεί να σε εκπλήσσει το ότι σκηνοθέτες όπως ο Ingmar Bergman, ο Robert Bresson και ο Andrei Tarkovsky μιλούσαν με δέος για τον Dreyer. Ο ίδιος ο Bergman τον θεωρούσε έναν από τους κορυφαίους δημιουργούς του 20ού αιώνα, ενώ ο Bresson έβλεπε στο έργο του μια απόλυτη πίστη στην καθαρότητα της φόρμας και του πνεύματος.

Σε συγκινεί ιδιαίτερα και η ανάλυση του Ray Carney, που γράφει ότι στο Ordet η κάμερα αντικαθιστά τις λέξεις – ότι ο τρόπος που κινείται σε υποχρεώνει να ζεις μέσα σε ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο συναισθηματικό πεδίο. Το νιώθεις και εσύ: ότι ο Dreyer σε οδηγεί, χωρίς βία, να δεις τον κόσμο όπως τον βλέπει η πίστη – αλλά και η απώλειά της.

Όταν διαβάζεις όσα γράφει το BFI, αναγνωρίζεις αυτό που σε τράβηξε περισσότερο στην ταινία: ότι πρόκειται για έναν μυστικισμό χωρίς φανφάρες· για μια πίστη που βιώνεται, όχι που διακηρύσσεται. Ο Dreyer δεν ήταν «θρησκευόμενος» με τη στενή έννοια· ήταν ένας βαθιά ανθρώπινος σκηνοθέτης, και στο Ordet μιλά για το θαύμα όχι ως υπέρβαση της πραγματικότητας, αλλά ως ενσάρκωσή της.

Το Ordet είναι μια από τις πιο συγκλονιστικές εμπειρίες που μπορεί να σου προσφέρει το σινεμά – ένα έργο που συνεχίζει να εμπνέει, να σε προβληματίζει και να υψώνει την τέχνη στην πιο καθαρή της μορφή.

• Χρυσός Λέων – 16ο Φεστιβάλ Βενετίας, 1955
• Golden Globe – Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία, 1956
• Καλύτερη Ξενόγλωσση Ταινία – National Board of Review Award, 1957