Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων: Η Nelly’s μέσα από τη ματιά του συλλέκτη

Ένα αφιέρωμα στη σημαντικότερη μορφή της μεσοπολεμικής ελληνικής φωτογραφίας, την Έλλη Σουγιουλτζόγλου-Σεραϊδάρη γνωστή με την καλλιτεχνική της υπογραφή Nelly’s, με όχημα 150 αυθεντικές αργυροτυπίες, που φέρουν την υπογραφή της, θα έχουν την ευκαιρία να απολαύσουν οι επισκέπτες της Δημοτικής Πινακοθήκης Χανίων, μέσα από τη νέα της έκθεση «Nelly’s – Συλλογή Κρασάκη», που θα εγκαινιαστεί στις 13 Ιουλίου 2024.

Ακρόπολη, Δελφοί, Ολυμπία, Σαντορίνη, Μυστράς απεικονίζονται στις μοναδικές αυτές εκτυπώσεις, αποτυπώνοντας τον τρόπο που αντίκριζε την Ελλάδα η γεννημένη στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας Έλλη Σουγιουλτζόγλου. «Όταν γνώρισα την Ελλάδα και τις τόσες ομορφιές της, σχεδόν σε κάθε μου βήμα έβλεπα και έναν πίνακα μπροστά μου. Όπου κι αν γύριζα να δω, αντίκριζα εικόνες έτοιμες να φωτογραφηθούν», περιέγραφε η ίδια τη σχέση της με το ελληνικό τοπίο.

Οι Καρυάτιδες, π. 1935. Αργυροτυπία, 27,8 x 37,9 εκ. Κάτω αριστερά, ανάγλυφη σφραγίδα Photo Nelly’s Athens.

Εκτός, όμως, από αρχαιότητες και μνημεία, οι φωτογραφίες της Συλλογής Τίνας και Μιχάλη Κρασάκη, ορισμένες από τις οποίες εκτίθενται για πρώτη φορά, αποτυπώνουν τις εκδηλώσεις των Δελφικών Εορτών, παραδοσιακές φορεσιές, πορτρέτα, επιφανείς προσωπικότητες και γυμνά με διάσημες χορεύτριες της εποχής.

«Δεν πρόκειται απλώς για καλαίσθητα έργα τέχνης. Είναι αξιόλογα ιστορικά ντοκουμέντα που αποτυπώνουν σημαντικές στιγμές, συναισθήματα και ιστορίες από το παρελθόν. Αποτελούν, από τη μία πλευρά, έκφραση του οράματος και της δημιουργικότητας της φωτογράφου και, από την άλλη, είναι έργα που παρέχουν πληροφορίες για το κοινωνικό, ιστορικό και πολιτιστικό πλαίσιο στο οποίο δημιουργήθηκαν», σημειώνει η επιμελήτρια της έκθεσης, εικαστικός Στέλλα Κουκουλάκη.

Στιγμιότυπο από την παράσταση Ικέτιδες, 1930. Αργυροτυπία με τονισμό σέπιας, 15,8 x 21,9 εκ. Κάτω αριστερά, ανάγλυφη σφραγίδα Photo Nelly’s Athens. Verso: βιολέ σφραγίδα.

Τα έργα της έκθεσης είναι κυρίως αργυροτυπίες και βρομιοελαιοτυπίες, τυπωμένες, υπογεγραμμένες και σφραγισμένες από την ίδια τη φωτογράφο την εποχή «της δημιουργίας τους, γεγονός που μαρτυρά ακόμα περισσότερο την ιστορική αυθεντικότητά τους, σε αντίθεση με σύγχρονες ανατυπώσεις από τα αρνητικά της καλλιτέχνιδος», επισημαίνει η επιμελήτρια.

Τα 150 καρέ της έκθεσης στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων είναι επιλογή από τα συνολικά 300 που διαθέτει η Συλλογή Τίνας και Μιχάλη Κρασάκη, μία από τις μεγαλύτερες ιδιωτικές συλλογές με έργα της φωτογράφου. «Είχα τη τύχη να ανακαλύψω ένα μεγάλο τμήμα των αυθεντικών τυπωμάτων της Nelly’s για την ενότητα Δελφικές Εορτές. Από αυτά εκτίθενται τώρα για πρώτη φορά 22 αργυροτυπίες σε μεγάλα μεγέθη και σε άριστη κατάσταση», επισημαίνει ο Μιχάλης Κρασάκης και προσθέτει: «Παρά την ετερόκλητη θεματολογία, όλες οι δημιουργίες της έχουν έναν κοινό παρανομαστή: την ίδια τεχνοτροπική γραφή. Οι φωτογραφίες που φιλοτεχνήθηκαν σε τόσες πολλές δεκαετίες, κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες και σε διαφορετικά μέρη του κόσμου, είναι όλες βγαλμένες από το ίδιο χέρι. Δεν θα μπορούσε να τις είχε τραβήξει κάποιος άλλος. Είναι όλες Nelly’s».

Η Σκάλα Φηρών, 1925-1930. Αργυροτυπία με τονισμό σέπιας, 27,8 x 21,1 εκ. Κάτω αριστερά, διπλή ανάγλυφη σφραγίδα Photo Nelly’s Athens. Verso: βιολέ σφραγίδα.

Ποια ήταν όμως η φωτογράφος που, εκτός από το πορτρέτο στο στούντιο και τη φωτογραφία αρχαιοτήτων, ασκήθηκε ακόμη στο γυμνό, στον χορό, στην τοπιογραφία, εισήγαγε πικτοριαλιστικές πρακτικές, την τεχνική του κολλάζ, έκανε φωτογραφία μόδας και θεάτρου, δοκίμασε τεχνικές έγχρωμης φωτογραφίας και υπήρξε πρωτεργάτρια της τουριστικής φωτογραφίας; «Υπήρξε μορφή μυθιστορηματική, δυναμική, επίμονη, που γνώρισε κύματα αναγνώρισης και αφάνειας, και εργάστηκε σε ένα βαθμό η ίδια συνειδητά και για τα δυο. Η έκθεση της Συλλογής Κρασάκη αποκαλύπτει μια φωτογράφο με άρτια τεχνική, με παιδεία στη μουσική και τη ζωγραφική, σε μια εποχή που οι περισσότεροι εγχώριοι φωτογράφοι ήταν αυτοδίδακτοι τεχνίτες. Η Nelly’s υπήρξε διαυγής όσο και αινιγματική, τολμηρή όσο και συντηρητική. Σε κάθε περίπτωση, μοιάζει να προσέφερε στην ελληνική φωτογραφία περισσότερα από ό,τι πιστεύουν οι ανοιχτοί επικριτές της και λιγότερα ίσως από ό,τι πιστεύουν οι άκριτοι θαυμαστές της», εξηγεί ο επιμελητής του MOMus – Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, Ηρακλής Παπαϊωάννου.

Κρητικόπουλο. Αργυροτυπία, 22,3 x 16,2 εκ. Κάτω αριστερά, ανάγλυφη σφραγίδα Photo Nelly’s Athens.

Την έκθεση «Nelly΄s – Συλλογή Κρασάκη» συνοδεύει δίγλωσσος εικονογραφημένος κατάλογος με κείμενα των Στέλλας Κουκουλάκη, Ηρακλή Παπαϊωάννου και Μιχάλη Κρασάκη, που εκδόσθηκε με τη στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν οργανωμένες ξεναγήσεις για ομάδες ενηλίκων και εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες.