«Πνευματικό Πεδίο»: Η μεγάλη έκθεση του Θεόδωρου Στάμου στη Roma Gallery

Μια επιλογή έργων ενός από τους πιο επιδραστικούς εκπροσώπους της πρώτης γενιάς Αμερικανών Αφηρημένων Εξπρεσιονιστών, του διεθνούς φήμης Θεόδωρου Στάμου φιλοξενεί η Roma Gallery παρουσιάζοντας την έκθεση Θεόδωρος Στάμος: Πνευματικό πεδίο, πρώτη ατομική έκθεση έργων του στη γκαλερί, από τις 11 Ιουνίου (εγκαίνια στις 19:00) έως τις 4 Ιουλίου 2026. Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν η Άλια Τσαγκάρη και ο Ηριδανός Τσιριγκούλης.

Ατέρμονο πεδίο, Σειρά Λευκάδα, #III, 1974, ακρυλικό σε χαρτί, 77 × 57 εκ.

Γεννημένος στο Μανχάταν το 1922 από Έλληνες γονείς με καταγωγή από τη Λευκάδα και τη Σπάρτη, ο Στάμος αναδείχθηκε σε κυρίαρχο εκπρόσωπο του Αμερικανικού Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού σε μία καθοριστική περίοδο για τη συγκρότηση της μεταπολεμικής αμερικανικής πρωτοπορίας. Το 1943, σε ηλικία μόλις είκοσι ενός ετών, πραγματοποίησε την πρώτη ατομική του έκθεση, οργανωμένη από τη θρυλική γκαλερίστα Betty Parsons, η οποία αναγνώρισε στο έργο του την «αίσθηση των φυσικών δυνάμεων» και «την ικανότητά του να μεταφράζει αυτή την αντίληψη σε ζωγραφική έκφραση». Την ίδια περίοδο, ο Στάμος συνδέθηκε στενά με τους Adolph Gottlieb, Barnett Newman και Mark Rothko. Το 1950, μαζί με τους Rothko, Pollock, Newman, Gottlieb κ.α., συνυπέγραψε τη γνωστή επιστολή διαμαρτυρίας προς το Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης, αντιδρώντας στον αποκλεισμό της πρωτοποριακής αφαίρεσης από την έκθεση American Painting Today–1950. Την επόμενη χρονιά, η εμβληματική φωτογραφία των «Irascibles» [Οξύθυμοι] της Nina Leen για το περιοδικό Life συνέβαλε καθοριστικά στη δημόσια ταύτιση της ομάδας με τη νέα αμερικανική τέχνη, με τον νεαρό Στάμο να καταλαμβάνει εξέχουσα θέση ανάμεσα στις ηγετικές μορφές της.

Ατέρμονο πεδίο, Σειρά Ιερουσαλήμ #VI, 1984, ακρυλικό σε χαρτί, 77,4 × 56,7 εκ.

Η έκθεση «Πνευματικό Πεδίο» συγκεντρώνει μία επιλογή δεκαέξι ζωγραφικών έργων του Στάμου σε χαρτί και καμβά που καλύπτουν την όψιμη περίοδο της καλλιτεχνικής του παραγωγής (1970–1993). Με βάση τους τίτλους και το λεξιλόγιό τους (φορμαλιστικό και κυριολεκτικό), τα έργα της έκθεσης συγκαταλέγονται στην ευρύτερη ενότητα Ατέρμονα πεδία, το σημαντικότερο και μακροβιότερο σώμα εργασίας του Στάμου. Επιμέρους υποενότητες, όπως οι σειρές Λευκάδα, Ιερουσαλήμ και Τορίνο, που παρουσιάζονται στην έκθεση, συγχωνεύουν την εμπειρία συγκεκριμένων τόπων με μία μορφή αφαίρεσης που διαμορφώνεται μέσα από τη μακρά και εμβριθή μελέτη της φύσης.

Ατέρμονο πεδίο, Σειρά Λευκάδα για τον C. D. Friedrich, 1980-1, ακρυλικό σε χαρτί, 77 × 57 εκ.

Τα έργα συμπυκνώνουν τη συμβολή του στη διαμόρφωση μιας ιδιότυπης εκδοχής του αμερικανικού Αφηρημένου Εξπρεσιονισμού, η οποία κινείται ανάμεσα στη ζωγραφική του χρωματικού πεδίου και στη χειρονομιακή αφαίρεση χωρίς να ταυτίζεται πλήρως με καμία από τις δύο κατηγορίες. Μέσω ρηγματωμένων οριζόντων, ιδεογραφικών ιχνών και παλλόμενων χρωματικών επιφανειών, τα έργα της έκθεσης φέρνουν στο προσκήνιο την πορεία μετασχηματισμού της εμπειρίας συγκεκριμένων τόπων σε διευρυμένα χρωματικά πεδία ουλτραμαρίν, άλικου κόκκινου, ίντιγκο και ιώδους, για να αναφέρουμε μόνο κάποιους από τους τόνους της εξεζητημένης χρωματικής κλίμακας του Στάμου. Στα έργα αυτά η φύση παύει να αντιμετωπίζεται ως αναπαραστατικό δεδομένο και μετασχηματίζεται σε κοσμολογικό πεδίο, μέσα από το οποίο η ζωγραφική μετατοπίζεται από την περιγραφή προς την άρθρωση μεταφυσικών αναζητήσεων.

Ατέρμονο πεδίο, Σειρά Λευκάδα, 1980, ακρυλικό σε καμβά, 183,3 × 127 εκ.

Κατά τη διάρκεια μιας καριέρας που διήρκεσε περισσότερες από πέντε δεκαετίες, ο Στάμος συμμετείχε σε ορισμένες από τις σημαντικότερες εκθέσεις της μεταπολεμικής τέχνης, μεταξύ των οποίων Younger American Painters (Guggenheim, 1954), The New American Painting as Shown in Eight European Countries 1958-1959 (διοργάνωση MoMA, παρουσιάστηκε στο MoMA το 1959) και documenta II (Κάσελ, 1959). Έργα του βρίσκονται σήμερα σε σημαντικές δημόσιες και ιδιωτικές συλλογές, μεταξύ των οποίων το Museum of Modern Art, το Whitney Museum of American Art και το Solomon R. Guggenheim Museum στη Νέα Υόρκη, καθώς και η Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα.

Μέσα από τα Ατέρμονα πεδία, ο Στάμος επαναπροσδιορίζει την αμερικανική αφαίρεση ως διηνεκώς παλλόμενο πνευματικό πεδίο.

«Η τέχνη είναι ο εορτασμός του αγνώστου — η φύση ένα πνευματικό πεδίο μέσα στο οποίο ο δημιουργικός νους ασχολείται με την ερμηνεία αξιών και όχι με την περιγραφή γεγονότων».
-Θεόδωρος Στάμος