Υφαίνοντας Όνειρα: Ιστορικά κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας στο Μουσείο Μπενάκη

Το Μουσείο Μπενάκη παρουσιάζει την έκθεση «Υφαίνοντας Όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι Λακωνίας» η οποία εγκαινιάζεται την Τετάρτη 22 Απριλίου 2026, στις 19:00 στο Μουσείο Μπενάκη / Πινακοθήκη Γκίκα και θα παραμείνει ανοικτή για το κοινό έως τις 26 Ιουλίου 2026. Την έκθεση επιμελούνται η Sharon Gerstel και η Σοφία Πιτούλη, ενώ τον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό έχει αναλάβει ο Παύλος Θανόπουλος.

4. Κιλίμι. Δέντρο της ζωής. Περίπου 1905. Υφασμένο από την Ελένη Νικολάου Μανούση (ΕΜ) (γ. 1885–;). Συλλογή Χρυσαφίας Σίνη, Γεράκι. Φωτ.: Βασίλης Γεωργιάδης.

Η έκθεση «Υφαίνοντας όνειρα. Κιλίμια από το Γεράκι, Λακωνίας» παρουσιάζει υφαντά από το Γεράκι Λακωνίας, ένα χωριό χτισμένο στις πλαγιές του Πάρνωνα.

Το Γεράκι φημίζεται για την τέχνη του όρθιου αργαλειού, μια παράδοση με ρίζες που εκτείνονται σε βάθος χιλιετιών, όπως τεκμηριώνεται από ανασκαφικά ευρήματα της αρχαιότητας και της μεσαιωνικής περιόδου. Ως αναγνώριση αυτής της μακραίωνης παράδοσης, η υφαντική τέχνη του Γερακίου εντάχθηκε το 2019 στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Στην έκθεση περιλαμβάνονται κιλίμια υφασμένα για προίκες, καθώς και συναφή αντικείμενα, χρονολογημένα από τον 17ο έως τις αρχές του 20ού αιώνα. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε υφαντά με παραστάσεις γυναικών και ανδρών, οι οποίες αναπτύσσονται μέσα σε τοπία εμπνευσμένα από την αφθονία της φύσης και εμπλουτισμένα με συμβολικά μοτίβα.

3. Κιλίμι. Δέντρο της ζωής με οργανοπαίκτη. Περίπου 1895. Υφασμένο από τη Μαριγώ Ν. Στρατάκου (ΜΝΣ) για την προίκα της Αδαμαντίας (Διαμάντως) Νικολάου Στρατάκου (1883–1969). Συλλογή Μαρίας Μανώκα, Γεράκι. Φωτ.: Βασίλης Γεωργιάδης.

Ο ρόλος της υφαντικής ήταν άρρηκτα συνδεδεμένος τόσο με την οικιακή όσο και με την εμπορική χρήση, καθώς οι υφάντρες δημιουργούσαν κιλίμια είτε για προίκες είτε για τον οικιακό εξοπλισμό. Ένα λεπτοδουλεμένο κιλίμι, δαπανηρό στην απόκτησή του, αποτελούσε ένδειξη ευμάρειας και κοινωνικής θέσης του κατόχου του, καθιστώντας το πολύτιμο απόκτημα και οικογενειακό κειμήλιο. Τα ταγάρια εξυπηρετούσαν καθημερινές ανάγκες, αλλά χρησιμοποιούνταν και για τη μεταφορά των γαμήλιων πιτών. Γερακίτικα κιλίμια έχουν επίσης προσφερθεί ως τάματα σε τοπικές εκκλησίες και μοναστήρια. Οι Γερακίτισσες υφάντρες έχουν αναγνωριστεί στο πέρασμα του χρόνου για την εξαιρετική τους τέχνη, αποσπώντας βραβεία, μεταξύ άλλων, στην Παγκόσμια Έκθεση της Βιέννης το 1873 και στην 8η Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης το 1933.

Η φήμη της υφαντικής τέχνης συνέβαλε ώστε, ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, το χωριό να προσελκύσει το ενδιαφέρον καλλιτεχνών, λόγιων και λαογράφων. Μεταξύ 1931 και 1934, η  Έλλη Παπαδημητρίου ανέθεσε στον νεαρό τότε Γιάννη Τσαρούχη να φιλοτεχνήσει μια σειρά σχεδίων για την εταιρεία Ελληνικές Τέχνες Α.Ε. Ανάμεσα στα έργα αυτά περιλαμβάνεται και ένα ταγάρι υφασμένο στο Γεράκι. Ο Φώτης Κόντογλου επισκέφθηκε το χωριό το 1936 και σχεδίασε τα σπίτια και τις βυζαντινές εκκλησίες του οικισμού, καθώς και το μεσαιωνικό κάστρο που δεσπόζει στον γειτονικό λόφο. Αργότερα δημοσίευσε ένα σχετικό κείμενο στο έργο του Ο Καστρολόγος.

6. Ταγάρι με τρεις σειρές αλληλένδετων τριγώνων (κούπες). Περίπου 1900. Συλλογή Διαμάντως Δαλιάνη-Θεοδωροπούλου, Γεράκι. Φωτ.: Σάρον Γκερστέλ.

Η έκθεση αναδεικνύει τη σχέση του Γερακίου με σημαντικούς καλλιτέχνες και διανοούμενους εκείνης της εποχής, εντάσσοντας το χωριό σε ευρύτερα καλλιτεχνικά και πνευματικά δίκτυα, μέσα από τα οποία αποτυπώθηκε η ιδιαίτερη ταυτότητα του τόπου, στην οποία εντάσσεται και η υφαντική παράδοση.

Η πλούσια εικονογραφημένη ομότιτλη έκδοση που υπογράφουν οι επιμελήτριες της έκθεσης, παρουσιάζει την ιστορία του χωριού και τη λεπτομερή περιγραφή 108 κιλιμιών και ταγαριών, που προέχονται από ιδιωτικές και εκκλησιαστικές συλλογές. Η έρευνα και η έκδοση είναι καρπός μιας πρωτοβουλίας που ανέλαβε ο Πολιτιστικός Σύλλογος Γερακίου μαζί με τη «Γέφυρα», ένα πρόγραμμα συνεργασίας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες και του Πανεπιστημίου Simon Fraser στο Βανκούβερ, το οποίο υποστηρίζεται από το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.