Ο Τσιμάρας Τζανάτος ακολουθεί τα μουσικά βήματα του ρεμπέτη Κώστα Νούρου στις ταβέρνες του Πειραιά

Εξι βραδιές σε τρεις διαφορετικές ταβέρνες του Πειραιά, στο πλαίσιο της ενότητας του Φεστιβάλ Αθηνών «Ανοιγμα στην πόλη», στην προκειμένη περίπτωση άνοιγμα στην πόλη του Πειραιά. Δυο βραδιές στην ταβέρνα «Ρεβαΐζι» (Θερμοπυλών 28, Πειραιάς) στις 10 και 11 Ιουνίου, δυο βραδιές στην ταβέρνα «Μπαρμπαδήμος» (Αγ. Γεωργίου 76, Κορυδαλλός) στις 12 και στις 19 Ιουνίου και δύο ακόμα στην ταβέρνα «Ρούκουνας» (Ελ. Βενιζέλου 166, Κερατσίνι) στις 15 και 16 Ιουνίου.

Μια παράσταση σε χώρο φυσικό, δηλαδή, που αναζητεί τα βήματα μιας διαδρομής ενός ανθρώπου που ξεκίνησε από τη Μικρά Ασία και έζησε πολλές και διαφορετικές εμπειρίες στη νέα του πατρίδα.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα δείγμα της παράστασης, μερικά από τα κείμενα, και το σκεπτικό. Δια χειρός Τσιμάρα Τζανάτου.

Εγώ ο κάτωθι υπογεγραμμένος …

«Εγώ ο κάτωθι υπογεγραμμένος Κώστας Μασσέλος, ο επονομαζόμενος και Νούρος, γεννηθείς στη Σμύρνη το 1892, και αποθανών σε ηλικία ογδόντα ετών στην Νίκαια του Πειραιά εν έτει 1972, αφήνω πίσω μου μόνο την ανάσα μου, όπως αποτυπώθηκε στα τραγούδια που είπα.
Πορεύτηκα μόνος, αν και με πολλούς ανθρώπους γύρω μου, αλλάζοντας τόπους ανά τόσο, χωρίς ποτέ να βρω κάτι να με χωρέσει,
σε έναν κόσμο φτιαγμένο να μη χωράει κανείς κανέναν.
Εξ ου και ονομάζουμε το κομμάτι της γης που καθείς από εμάς μεγάλωσε Χώρα: επειδή δεν είχαμε χώρο. Και όλος μας ο βίος μια διαρκής ικεσία : Χώρα. Χώρα. Χώρα. Μας.
Να μας χωρέσουν γυρεύαμε, έτσι το ερμηνεύω εγώ. Κι όχι πατρίδα, όπως νομίζανε.
Αυτή είναι η μόνη αλήθεια που έχω να πω.
Έτερον ουδέν δικό μου, από όσα πέρασα, έζησα και αγάπησα.
Φευγαλέα όλα.
Αυτό καταθέτω.
Αν και απών.
Πλέον….»*

Αυτή η δήλωση που σηματοδοτεί και την έναρξη της παράστασης, δεν είναι δήλωση του πραγματικού Νούρου. Αν και μοιάζει. Αλλά λέει την αλήθεια του. Την αλήθεια ενός ανθρώπου, του εκ Σμύρνης τραγουδιστή Κώστα Νούρου, που ό,τι απέμεινε από αυτόν είναι ψίθυροι. Οι ψίθυροι του κόσμου. Αυτοί που τον σκέπασαν με ένα πέπλο σιωπής.

«…Είπαν πολλά για εμένα μετά. Που τα ψιθύριζαν. Πώς ήμουν αλλιώτικος. Ναι. Ήμουν. Αλλιώτικος. Το αλλιώτικο γύρευα στη ζωή μου εγώ. Γιατί από νωρίς είχα καταλάβει, πως αλλιώτικα όλα στη ζωή. Τίποτα «ίδιο». Και ειδικά ο άνθρωπος, ένα αλλιώτικο. Όλος. Από τη φύση του…»*

Έτσι δεν καταγράφηκε ποτέ η αόρατη ιστορία του. Καμιά Ιστορία δεν την καταδέχτηκε. Η επιστήμη της Ιστορίας, επίσταται γεγονότων. Όλα τα άλλα τα αγνοεί. Τα παραβλέπει. Και τα σβήνει.
Κυρίως την ανθρώπινη επιθυμία και το αιματηρό ιστορικό της ανά τους αιώνες. Πώς να καταγράψεις ως Πολιτισμός τα εγκλήματά σου; Ως κοινωνία, τα αφανή Νταχάου σου;
Η Τέχνη έρχεται να μιλήσει κατά βάθος για τη γενοκτονία της επιθυμίας του ανθρώπου. Ό,τι και να λέει, στην ουσία αυτό το μακελειό αφηγείται.

Ο Ρόλος ως προσωπείο…

Όταν χτίζεις ένα ρόλο, εκ των πραγμάτων κάνεις μια προβολή. Πολλαπλή. Που αφορά την δραματουργία, τα κείμενα, τη σκηνοθεσία και στην προκειμένη περίπτωση τα τραγούδια που παίζουν έναν δομικό ρόλο στην παράσταση «Κώστας Νούρος : Ξένος δυο φορές». 

Ο Νούρος, ως ρόλος, είναι μια λευκή οθόνη. Όσο πιο λευκή, τόσο και πιο ευκρινής θα είναι η προβολή των εικόνων όχι μόνο των συντελεστών αλλά και των θεατών. Δεν είναι ένα ψυχολογικό πρόσωπο να παίξεις τα συναισθήματά του. Είναι ένα προσωπείο. Κυβιστικό. Μια πικασσική Γκουέρνικα ενός σπαρακτικού βίου.

Δεν είναι όσα λέει. Έστω και υπαινικτικά. Και το λέω έχοντας γράψει αυτά τα κείμενα, ως μια «παραμυθία» για την περιπλανώμενη επιθυμία, και όχι αναπαριστώντας ένα αμφισβητούμενο ντοκουμέντο.
Είναι κυρίως όσα μεταφέρονται ως «αίσθημα» μέσω των τραγουδιών που είπε, αλλά φωτισμένα στον πυρήνα τους και όχι με μια εικονοποίηση νοσταλγικής γραφικότητας που συνήθως τα συνοδεύει.

Το τραγούδι ως υψιστη τέχνη…
Το τραγούδι, είναι μια συμπυκνωμένη μεγάλη τέχνη, παρεξηγημένη. Και λόγω της λαϊκότητας του και λόγω της ξεχασμένης προγλωσσικής καταγωγής του. Προηγείται του λόγου και της αυτοκρατορίας του, ακόμα κι όταν φέρει τον λόγο εντός του. Τα ομηρικά έπη και οι ραψωδοί, δεν διαφέρουν ίσως παρά ελάχιστα από τις κρητικές μαντινάδες, τον Ερωτόκριτο και τα δημοτικά τραγούδια. Οι κομμοί και τα χορικά της τραγωδίας, δεν απέχουν παρά μόνο στην όψη από τους Σμυρναίικους αμανέδες και τα ρεμπέτικα.

Για του λόγου το αληθές:
«Δυο γυφτοπούλες στο βουνό-μάνα και θυγατέρα δυό
βότανα εμαζεύανε-βρίσκουν ’νά λαβωμένονε
μάνα, να τόνε πάρουμε-τον ξένο να τον γιάνουμε
εμείς ψωμί δεν έχουμε-τον ξένο τι τον θέλουμε
μάνα, το κομματάκι μου-χαλάλι στο ξενάκι μου
εμείς ρούχα δεν έχουμε-τον ξένο τι τον θέλουμε
μάνα, το σεντονάκι μου-χαλάλι στο ξενάκι μου
μανούλα μου, τον αγαπώ-και ντρέπομαι να σου το πω
μάνα μου, να τον πάρουμε-τον ξένο να τον γιάνουμε»**

Μια –καθ’ υπερβολή- Σημείωση: Η Βαβέλ δημιουργήθηκε από τις λέξεις και τα 24 γράμματα της αλφαβήτου. Δεν κατάφεραν ποτέ την συνεννόηση που επέφεραν οι 7 -και μόνο- νότες των τραγουδιών. Μήπως να τα επαναφέρουμε…

*Από τα κείμενα της παράστασης γραμμένα από τον υποφαινόμενο
**ΔΥΟ ΓΥΦΤΟΠΟΥΛΕΣ ΣΤΟ ΒΟΥΝΟ, 1932, ΚΩΣΤΑΣ ΝΟΥΡΟΣ