Ο Ηλίθιος

Ο ιδεαλιστής υδραυλικός Ντίμα (βραβείο αντρικής ερμηνείας στο φεστιβάλ Λοκάρνο για τον Artyom Bystrov), αφιερώνει τον ελεύθερο χρόνο του στο διάβασμα, με σκοπό να πετύχει να σπουδάσει μηχανικός. Ένα βράδυ αντιλαμβάνεται ότι ένα πολυώροφο κτίριο, όπου στοιβάζονται δεκάδες οικογένειες, κινδυνεύει να καταρρεύσει. Παρότι η μητέρα και η σύζυγός του επιχειρούν να τον πείσουν να μην ανακατευτεί, εκείνος σπεύδει να ενημερώσει τη δήμαρχο για την κατάσταση, διακόπτωντας το πάρτι γενεθλίων της σε πολυτελές ξενοδοχείο, όπου παρευρίσκονται όλοι οι διευθυντές των δημοτικών αρχών.

Το ερώτημα που θέτει η ταινία είναι το εξής: Μπορεί η ηθική ενός τίμιου άνδρα να αλλάξει μια διεφθαρμένη κοινωνία ή θα τον πουν ηλίθιο; Η απάντηση που δίνει στο φινάλε της μόλις δεύτερης μεγάλης μήκους ταινίας του ο ταλαντούχος Bykov, είναι ξεκάθαρη και έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα στη Ρωσία, αναγκάζοντας μέχρι και τον υπουργό Πολιτισμού της χώρας να πάρει θέση.

Σύμφωνα με αυτήν ύστερα από ταινίες όπως ο «Ηλίθιος» και το «Λεβιάθαν» (σ.σ. αμφότερες χρηματοδοτήθηκαν από το ρωσικό υπουργείο πολιτισμού) το υπουργείο σταματάει να χρηματοδοτεί σχέδια παραγωγής που παρουσιάζουν αρνητική εικόνα για τη Ρωσία. Όλη η ταινία είναι γυρισμένη σαν ένα σπαραχτικό θρίλερ.

Μια διαρκής κούρσα με το χρόνο που καθηλώνει, καθώς από στιγμή σε στιγμή μπορεί να συμβεί το μοιραίο. Την ίδια ώρα που ο Ντίμα είναι ο μόνος που δείχνει να αντιλαμβάνεται το μέγεθος της τραγωδίας, οι κρατικοί αξιωματούχοι αλληλοκαρφώνονται, επιχειρώντας να μεταφέρουν τις ευθύνες τους ο ένας στον άλλο (τα λεφτά συντήρησης του κτιρίου «φαγώθηκαν» από τους υπεύθυνους) και να αναζητούν εξιλαστήρια θύματα. Ο ήρωας ορθώνει ανάστημα σε αυτό το σαθρό και βρώμικο κατεστημένο, χωρίς να διεκδικεί δάφνες ηρωισμού και αναγνώρισης. Όλοι σχεδόν τον ρωτούν: «Γιατί το κάνεις αυτό; Νομίζεις ότι είσαι ξεχωριστός;».

Η καταγγελτική φύση του έργου δεν πέφτει στην παγίδα της υπερβολής ή της αυταρέσκειας. Πάντα με υπόγειο, ακόμη και ελεγειακό κάποιες στιγμές ύφος, ο σκηνοθέτης περνάει τα μηνύματα του μέσα από αριστουργηματικούς συμβολισμούς, συγκρατημένη οργή, ανατροπές και σασπένς που τονίζουν τη βαθύτερη έγνοια του. Η πίστη στον άνθρωπο είναι μια μικρή όαση στη σύγχρονη έρημο της εγκατάλειψης κάθε αξίας ή ιδεολογίας, που αξίζει να προστατευτεί όσο τίποτε άλλο. Η διατήρηση της ανθρωπιάς και της ακεραιότητας όταν τα πάντα γύρω δείχνουν έτοιμα να καταρρεύσουν, είναι εντέλει αυτό που μετράει, σύμφωνα με τον Bykov. Όλα τα άλλα έχουν ελάχιστη σημασία.

Κωνσταντίνος Καϊμάκης