Δημήτρης Πιατάς: Η τέχνη διεκδικεί αθωότητα

Φέτος τον ακούσαμε να δανείζει την φωνή του στον Κύκλωπα της “Οδύσσειας” του Μπομπ Ουίλσον στο Εθνικό. Και πλέον επιστρέφει στον ίδιο ρόλο, του μονόφθαλμου τέρατος, στον Κύκλωπα του Ευριπίδη, που παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Επιδαύρου σε παραγωγή του Εθνικού Θεάτρου. 

Με αφορμή αυτήν την παράσταση, ο κ. Πιατάς μας έδωσε συνέντευξη, στην οποία μας μίλησε για τον Κύκλωπα, ενώ μας κατέθεσε την άποψή του για την φούσκα του life style, για την κατάρρευση της τηλεόρασης και για πολλά άλλα ενδιαφέροντα θέματα. 

-Ο Κύκλωπας έκανε βόλτα στην Αθήνα. Μιλήστε μας για την εμπειρία.
Αυτό πραγματικά ήταν δέκα πρόβες και για μένα και για τον χορό. Το εύρημα το σκηνοθετικό είναι ότι είμαστε μια ομάδα μικροαπατεώνων. Είμαστε διάφοροι μικροπωλητές, κάπου στο Μοναστηράκι που πουλάμε την ελληνική πραμάτια στους τουριστες. Και μέσα σε αυτήν την λογική, πουλάμε και τον μύθο του Οδυσσέα με τον Κύκλωπα. Οπότε αυτός ο χορός βρήκε τον φυσικό του χώρο, όταν βρεθήκαμε στην Αβησσυνίας ή την Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Αυτό που ήταν εντυπωσιακό ήταν η διαθεσιμότητα του κοινού, που χόρεψε μαζί μας και τραγούδησε. Ήταν μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία, που επιβιώνει ότι το θέατρο είναι ένα λαϊκό θέαμα και ο στόχος του είναι το κοινό.

-Το χρησιμοποιούν πάντως αυτό το μέσο διαφήμισης αρκετές παραστάσεις τελευταία.
Σε μια χώρα που το life style ήταν μια φούσκα, σαν το χρηματιστήριο, σαν την οικονομία. Ήταν μια κατασκευή στημένη από ειδικά περιοδικά και από τηλεοράσεις κατευθυνόμενες. Το θέατρο και η τέχνη δεν είναι life style. Απλώς εξυπηρετείται από το life style. Επειδή έχει μία σχέση με το κοινό και την εξωτερίκευση συναισθημάτων, έρχεται και κουμπώνει αρκετά εύστοχα με το life style. Όταν αυτά τα πράγματα γκρεμίστηκαν, είναι πολύ λογικό να ξαναβρούμε την αλήθεια μας. Και ο μόνος τρόπος για την βρούμε, είναι μέσα από τον ίδιο τον πολίτη και το κοινό. Εγώ και την εποχή της φούσκας του Life style ήμουν κάθετο και απέναντι και το απέδειξα με την προσωπική μου παρουσία και με την αντίσταση μου προς την τηλεόραση, που υπηρέτησε αυτό το είδος. Και δεν είναι τυχαίο ότι η τηλεόραση είναι η πρώτη που χρεοκόπησε.

-Ο Γιάννης Μπέζος έλεγε ότι τα πολλά σίριαλ που έβγαιναν κάποτε, ήταν μια φούσκα. Θεωρείτε ότι αυτό κατέστρεψε την τηλεόραση;
Ο πληθωρισμός γενικά φέρνει μια κρίση. Δεν πιστεύω όμως ότι φταίει αυτό. Ήταν όλη η κατασκευή ήταν μια φούσκα. Ήταν τόσο στημένη και φτιαχτή. Ακόμα και οι αμοιβές, στηριζόντουσαν σε μία χώρα, που έχει 10 εκατομμύρια. Όταν η Ισπανία (μαζί με όλες τις ισπανόφωνες χώρες) έχει μια αγορά 500 εκατομμυρίων. Πώς μπορείς να κάνεις αντίστοιχες παραγωγές μια λαϊκής κατανάλωσης, όταν η αγορά σου είναι τόσο περιορισμένη; Η αγορά καθορίζει την φούσκα ή την μη φούσκα. Εμείς συμπεριφερθήκαμε σαν να είμαστε η απόλυτη εξουσία του κόσμου και τα ελληνικά μια διεθνής γλώσσα.

–Το έργο του Ευριπίδη είναι μικρό σε διάρκεια κανονικά. Πώς το έχετε μεγαλώσει;
Ήδη έχουμε πρόβλημα χρόνου. Μας βγήκε μεγάλο. Αν το μετρήσεις στεγνά, είναι περίπου 45 λεπτά. Αλλά αν προσθέσεις τις μουσικές, τις αναπνοές που έχει, συν τις σκηνές που έχει προσθέσει ο σκηνοθέτης, το έργο είναι κανονικό πια.

-Μιλήστε μας για το σατυρικό δράμα, ως είδος.
Το σατυρικό δράμα ο εκάστοτε συγγραφέας το έγραφε για έναν συγκεκριμένο σκοπό, να γίνεται ένα διάλειμμα ανάμεσα στις τραγωδίες. Δυστυχώς, εκτός από τον Κύκλωπα δεν έχουν σωθεί άλλα σατυρικά δράματα, παρά μόνο σπαράγματά τους. Κι έτσι είναι το μόνο που παίζεται. Και είναι η πρώτη φορά που ο Κύκλωπας παίζεται μόνος του στην Ελλάδα.

-Τον Κύκλωπα παίζατε στην Οδύσσεια του Ουίλσον και τώρα επιστρέφετε στον ίδιο ρόλο. Ο Κύκλωπας ως μυθολογικό ον τι συμβολίζει;
Πάντως ο Κύκλωπας στην παράσταση του Ουίλσον και ο Κύκλωπας του Παπαβασιλείου, είναι δύο διαφορετικοί Κύκλωπες. Οπότε δεν θα τυποποιηθώ στον ρόλο. Ο Κύκλωπας ως μυθικό πρόσωπο είναι ένα τέρας. Είναι ένας ημίθεος. Συμβολίζει την δύναμη και την απόλυτη εξουσία, αλλά και τον πρωτογονισμό. Δεν έχει την ευφυΐα ενός ανθρώπου, γιατί δεν την χρειάζεται, καθώς νομίζει ότι αρκεί η φυσική του δύναμη. Το γεγονός ότι τρώει ανθρώπινο κρέας, είναι η απόλυτη ύβρις και υπεροψία. Το κυριότερο, ότι είναι μονόφθαλμος, υποδηλώνει ότι βλέπει τα πράγματα μονοδιάστατα.

-Πώς σχολιάζετε την κριτική που ασκήθηκε φέτος στην παράσταση του Ουίλσον από διάφορες μεριές;
Για άλλη μια φορά επιβεβαίωσε η χώρα μου το πόσο μικροπρεπής και μεμψίμοιρη είναι. Αγνόησαν ότι πήραμε τον μεγαλύτερο σκηνοθέτη του κόσμου. Καταδέχθηκε να σκηνοθετήσει Έλληνες ηθοποιούς σε μια ελληνική παραγωγή. Τα χρήματα, από τους ισολογισμούς, είναι μάλλον συν. Κέρδισε η χώρα και υλικά και ηθικά και χρηματικά. Το θέατρο δεν μπορεί να αποτιμηθεί σε χρήμα. Τα χρήματα αφορούν σε εμπορεύματα, αυτοκίνητα, λαχανικά, φρούτα. Η τέχνη δεν είναι φρούτο. Εκτός αν θέλουμε να είναι φρούτο.

-Έχετε πει στο παρελθόν να σταματήσει το ανέκδοτο με τις επιχορηγήσεις. Γιατί οι επιχορηγήσεις είναι ανέκδοτο, κατά την γνώμη σας;
Γιατί στην χώρα μου τα κριτήρια δεν είναι αξιοκρατικά, αλλά πελατειακά. Το ξέρουμε όλοι. Δεν είμαστε Ευρώπη. Υποκρινόμαστε ότι είμαστε στην Ευρώπη. Επομένως, ακόμα κι αν αξίζεις να παίρνεις την επιχορήγηση, από την στιγμή που εγώ ξέρω ότι η αιτία είναι η πελατειακή σχέση, χάνει την αξία της. Είναι στην διακριτική ευχέρεια του Υπουργού να υπογράψει την επιχορήγηση και να σου δώσει ένα ξεροκόμματο. Αν θέλει στην δίνει και σου κάνει χάρη. Για μένα αυτό είναι εξευτελιστικό και ενοχλητικό.

-Έχετε πει ότι οικτίρετε τους άλλους που πρόδωσαν τον εαυτό τους και ενηλικιώθηκαν. Η ενηλικίωση είναι μια προδοσία;
Ναι, βέβαια. Η ενηλικίωση είναι η προδοσία της αναγέννησης και της νιότης. Έχει να κάνει με την φθορά του χρόνου. Με την απώλεια του αυθορμητισμού και της αθωότητας. Η τέχνη διεκδικεί αθωότητα. Η κωμωδία, το είδος που υπηρετώ, κατεξοχήν. Η διαφορά μεταξύ του κωμικού και του γελοίου είναι η αθωότητα.

-Γιατί θεωρείτε την ειλικρίνεια υπερεκτιμημένη αρετή;
Υπερεκτιμημένη η ειλικρίνεια είναι σίγουρα. Αλλά έχω αρχίσει να αμφιβάλλω για το αν είναι και αρετή. Γιατί σε μια χώρα, όπου όλοι λένε ψέματα, αν λες την αλήθεια, κινδυνεύεις να είσαι γραφικός.

-Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας;
Ανέβασα πέρσι την “Νόνα” στο θέατρο Ακάδημος. Θέλω να πιστεύω ότι ήταν μια πρόταση απέναντι στην κρίση αυτή η μαύρη κωμωδία. Θα την συνεχίσω και του χρόνου. Είχε μεγάλη επιτυχία, τόσο ως προς την αποδοχή της από τους κριτικούς, όσο και σε προσέλευση. Ανανεώνεται με νέους ηθοποιούς. Θα την ξανακοιτάξω την παράσταση αυτή. Δουλεύω κι ένα project μιας ταινίας, ακτιβιστικά, γιατί δεν υπάρχει παραγωγός από πίσω. Έχω προσπαθήσει να κάνω μια μαύρη κωμωδία με υλικά φτωχά, αυτά που μπορούμε να κάνουμε σε μια χώρα ήδη διαλυμένη. Με εθελοντές τεχνικούς και ηθοποιούς, θέλοντας να απαντήσω στο τι είναι κρίση μέσα από το δικό μου χιούμορ. Η ταινία λέγεται «Πανδημία». Πρωταγωνιστής είναι ο πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο κ. Θεοδόσης Πελεγρίνης.

Ο Κύκλωψ ανεβαίνει στην Επίδαυρο 2 και 3 Αυγούστου- Περισσότερα ΕΔΩ