Θεατής: «Κοιμώμενος Χαλεπάς… ο Σαλός Άγιος» στο Θέατρο Καλλιρόης

Ο μονόλογος του Άγγελου Ανδρεόπουλου «Κοιμώμενος Χαλεπάς, ο Σαλός Άγιος», σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Λιακόπουλου, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στις 15 Σεπτεμβρίου 2022 στο Σπίτι-Μουσείο του Γιαννούλη Χαλεπά, στην Τήνο. Έχοντας διανύσει τέσσερα χρόνια επιτυχημένης θεατρικής πορείας σε Ελλάδα και Κύπρο, η παράσταση, η οποία βρέθηκε ανάμεσα στις υποψηφιότητες του Βραβείου «Κάρολος Κουν» Ερμηνείας Ηθοποιού σε Ελληνικό Έργο (2024/25), για την ερμηνεία του ηθοποιού Γιώργη Κοντοπόδη, παρουσιάζεται, αυτή τη σεζόν στο Θέατρο Καλλιρόης.

Εμείς την παρακολουθήσαμε και σας μεταφέρουμε τις εντυπώσεις μας.

Ο Άγγελος Ανδρεόπουλος  δημιουργεί ένα ψυχογραφικό πορτραίτο του Γιαννούλη Χαλεπά, με τον ίδιο τρόπο που ο εμβληματικός γλύπτης συνελάμβανε τις ανθρώπινες μορφές, οι οποίες θαρρείς σμιλεύονταν από μέσα προς τα έξω, σαν μια εσωτερική έκρηξη να τους έδινε το τελικό σχήμα τους.

Στον «Κοιμώμενο Χαλεπά… Ο Σαλός Άγιος», από το δωμάτιο του στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας, όπου βρέθηκε κλεισμένος για δεκατέσσερα χρόνια (1888-1902) με την αιτιολογία πως έπασχε από «άνοια», ο Γιαννούλης Χαλεπάς, μέσα από μια αφήγηση θραυσματική, χρονικά μη γραμμική και εσωστρεφής κάνει μια αναδρομή στη μέχρι τότε ζωή του -η οποία συνέπιπτε με την πρώτη περίοδο δημιουργίας του- και μάς ξεναγεί στη δίνη του εσωτερικού του κόσμου, από τα φωτεινά μονοπάτια της δημιουργίας έως τα σκοτάδια της ύπαρξης.

Τα γεγονότα που τον σημάδεψαν -τα παιδικά χρόνια στην Τήνο, η τραυματική σχέση με τη μητέρα του, οι σπουδές στο Σχολείο των Τεχνών και στο Μόναχο, ο μεγάλος του έρωτας για τη συντοπίτισσα του, τη Μαριγώ, το εργαστήρι στην Αθήνα και η δημιουργία της περίφημης «Κοιμωμένης», το επιμορφωτικό ταξίδι στην Ιταλία, η επιστροφή στην Τήνο και η επιδείνωση της ασθένειας του, η κάτω από άθλιες συνθήκες ζωή στο ψυχιατρείο- γίνονται η αφετηρία, μέσα από έναν αποσπασματικό και συχνά παραληρηματικό μεν αλλά ποιητικό λόγο, που μεταπηδάει από το παρόν στο παρελθόν, από τη ψευδαίσθηση στην πραγματικότητα, για ένα ταξίδι υπαρξιακών αναζητήσεων και αναμέτρησης με τα φαντάσματα του παρελθόντος, το «εγώ», το «ανήκειν», την τέχνη, τον θεό και την ονειρική εκδοχή μιας άλλης ζωής.

Από τη μια μεριά παρουσιάζεται μπροστά μας ο καλλιτέχνης Γιαννούλης Χαλεπάς, εκείνος που ξεπέρασε τα καθιερωμένα κλασικιστικά πρότυπα, εκείνος που τόλμησε να κοιτάξει κατάματα τον θεό, εκείνος που έχοντας επίγνωση της θνητότητας του σμίλευε την αθανασία με την τέχνη του. Από την άλλη παρουσιάζεται ο άνθρωπος Γιαννούλης Χαλεπάς. Εκείνος που σαν άλλος εσταυρωμένος, γεμάτος αβάσταχτο πόνο και απόγνωση, προσεύχεται και ρωτάει «Θεέ μου ίνα τι;». Εκείνος που στιγματίστηκε ως «σαλός» από μια κοινωνία που έβλεπε ως «έγκλημα» τη διαφορετικότητα και την υπερευαισθησία του. Εκείνος που έμαθε να ζητάει συγνώμη χωρίς να φταίει, που ξαφνιαζόταν όταν κάποιος τον αντιμετώπιζε με συμπόνια, που το μόνο που αποζητούσε ήταν η αγάπη, η κατανόηση, η αποδοχή, η αλήθεια και η ελευθερία. Και τέλος ένας άλλος Γιαννούλης «Ο σαλός Άγιος! Ο Άγιος προστάτης των σαλών!» που σαν τους υπόλοιπους «σαλούς» επαναστατούσε γελώντας και σαν την «Κοιμωμένη» του δεν ταίριαξε ποτέ σε αυτόν τον κόσμο.

Ο Αλέξανδρος Λιακόπουλος τοποθετεί τον «Κοιμώμενο Χαλεπά» σε μια κατάσταση ακροβασίας, άλλοτε ανυψωμένο από το «θείο» φως της δημιουργίας και άλλοτε καταβαραθρωμένο στην άβυσσο της ψυχικής κατάρρευσης. Έχοντας αναλάβει και τον φωτισμό της παράστασης, ο σκηνοθέτης, με τη συνδρομή της εικαστικής επιμέλειας του Μιχάλη Παπαδόπουλου, δημιουργεί ένα αφαιρετικό, ψυχολογικό σκηνικό τοπίο που γίνεται φόντο για μια κατάθεση ψυχής βαθιά εσωτερική.

Από τη μια μεριά, ο φωτισμός του Αλέξανδρου Λιακόπουλου δημιουργεί μια ατμόσφαιρα σχεδόν μεταφυσική, που λειτουργεί ως προβολή του ασυνειδήτου του ήρωα, εξερευνώντας τα απόλυτα άκρα της ψυχικής νόσου -από τη διαύγεια στην «παραφροσύνη»- και διαρρηγνύοντας το «πέπλο» που χωρίζει τον απτό κόσμο από το όνειρο και την φαντασία.

Ο σκηνογραφικός μινιμαλισμός -η εικαστική επιμέλεια ανήκει στον Μιχάλη Παπαδόπουλο– παίζει με την αντίθεση ανάμεσα στο άσπρο των σκηνικών αντικειμένων και το μαύρο που κυριαρχεί  στη σκηνή του Θεάτρου Καλλιρόης. Λειτουργεί ως «άγκυρα» λογικής για έναν αποπροσανατολισμένο ήρωα που αναζητά από κάπου να πιαστεί, ως ρευστή ύλη για έναν καλλιτέχνη που ενστικτωδώς οραματίζεται το επόμενο έργο του  και ως μια υπενθύμιση της λεπτής γραμμής που χωρίζει την καλλιτεχνική ιδιοφυΐα από την εμμονή. Ενώ η ορατή φθορά των σκηνικών αντικειμένων -συγκεκριμένα τα γδαρσίματα της καρέκλας- και των ρούχων του ήρωα γίνονται εξωτερίκευση των αόρατων βαθιών πληγών που κουβαλά μέσα του ο Γιαννούλης Χαλεπάς του έργου.

Ο Γιώργης Κοντοπόδης στον ρόλο του «Κοιμώμενου Χαλεπά» παραδίδει μια δυνατή ερμηνεία, απαιτητική σε συναισθηματικό και σωματικό επίπεδο. Στη σκηνή ο Χαλεπάς του αποζητά να απελευθερωθεί με τον ίδιο τρόπο που οι εγκλωβισμένες από το μάρμαρό μορφές του αποζητούν να βγουν στην επιφάνεια σμιλευμένες από τα χέρια του. Ό,τι του έχει απομείνει για να «δραπετεύσει» από τους τοίχους του ψυχιατρείου και τη φυλακή της μνήμης του είναι οι λέξεις, που άλλοτε ρέουν καθαρές και αβίαστες, άλλοτε αγωνίζεται να μεταφράσει τα βιώματα του με αυτές. «Πνίγονται» πριν φθάσουν καν στο στόμα του, γιατί στη ζωή τον έμαθαν να φοβάται να αποκαλύψει το αληθινό του πρόσωπο και να καταπιέζει τον δημιουργικό του οίστρο.

Ονειρεύεται με ανοιχτά τα μάτια, παρασύρεται από τα οράματα του, ξαναζεί το παρελθόν σαν να το βλέπει μπροστά του, μιλάει στη Μαριγώ του, στην «Κοιμωμένη» του, σε εμάς, στον θεό τον ίδιο. Διχάζεται για το αν το ταλέντο του είναι η σωτηρία ή η καταστροφή του. Το υπερεκτεθειμένο στη σκηνή σώμα του περνά από την υπερδιέγερση της ψυχικής νόσου, στον πόνο, στην εξουθένωση, επιζητά παντός είδους λύτρωση, ταυτίζεται με τα δημιουργήματα του, σαν εκείνα να είναι τα μόνα που μπορούν να τον καταλάβουν. Γίνεται ένα με τους μύθους που τον στοίχειωσαν, σαν να παίρνει πνοή από αυτούς.

Ο Χαλεπάς του Γιώργη Κοντοπόδη πότε αντιστέκεται σε κάθε πρέπει στην τέχνη και τη ζωή, πότε υποχωρεί με την ελπίδα να μπει τέλος στο μαρτύριο του, πάντα, όμως, αναζητά με τα χέρια του κάτι να πλάσει. Η εξαθλίωση, η απέραντη μοναξιά, η ματαίωση και η οδύνη τον κάνουν να κουρνιάζει στη γωνιά του με το βλέμμα χαμηλωμένο, αναρωτώμενος για τη θέση του στον κόσμο. Υπάρχουν στιγμές, ωστόσο, που σαν αποδημητρικό πουλί πετάει ψηλά, προσπαθώντας να αγγίξει «την παράδεισο» που ονειρεύεται η «Κοιμωμένη» του και να αναστηθεί συμβολικά υπερβαίνοντας τους περιορισμούς ενός άδικου και σκληρού κόσμου, γιατί όπως λέει και ο ίδιος ο ήρωας «Ο σταυρός είναι για τους Θεούς και εγώ είμαι άνθρωπος».