Μαριάννα Λύρα: Τα γλυπτά αναζητούν έναν σκηνοθέτη

Μια πλωτή πόλη με πύργους, γέφυρες και μυστικές πύλες φτιαγμένη από χαρτόκουτα, που στήνεται μπροστά στα μάτια μας και μεταφέρει αποσπασματικές μνήμες του χθες, του σήμερα και του αύριο είναι το «TRANSIT», η γλυπτική εγκατάσταση της Μαριάννας Λύρα, που μεταμορφώνεται σε ζωντανή performance, η οποία θα φιλοξενηθεί στο ιστορικό κτίριο της ΦΙΑΤ στο Κουκάκι, εκεί όπου η καλλιτέχνιδα είχε παρουσιάσει, το 2017, το έργο της «ΡειSTART».

Το «TRANSIT», η γλυπτική εγκατάσταση της Μαριάννας Λύρα, μεταμορφώνεται σε ζωντανή performance, η οποία θα φιλοξενηθεί στο ιστορικό κτίριο της ΦΙΑΤ στο Κουκάκι.

Η μετάβαση αποτελεί την κεντρική ιδέα του έργου, που γεννήθηκε στους περιπάτους της καλλιτέχνιδας κατά την περίοδο της πανδημίας. Άδειες κούτες που βρήκε στον δρόμο αποτέλεσαν την πρώτη ύλη για τη δημιουργία του, όμως αποκτά μορφή μέσα από την πορεία μιας performance: οι ερμηνευτές, υπό τη μουσική του Foken, με τη φωνή της Καίτης Κουλλιά και της χορωδίας της, μέσα από τους φωτισμούς της Χριστίνας Θανάσουλα και τις βιντεοπροβολές του Andi Xhuma, συναρμολογούν σταδιακά ένα γλυπτό σε ένα σώμα ανάμεσα στους θεατές.

Τα εγκαίνια της εγκατάστασης θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 25 Οκτωβρίου (20.00), ενώ οι performances θα παρουσιαστούν από Πέμπτη 29 Οκτωβρίου έως και Κυριακή 1η Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή στο τραγούδι της Καίτης Κουλλιά, από Πέμπτη 5 έως και Κυριακή 8 Νοεμβρίου (20.30). Η έκθεση θα παραμείνει ανοιχτή από Δευτέρα 26 έως και Τετάρτη 28 Οκτωβρίου και από Δευτέρα 2 έως και Τετάρτη 4 Νοεμβρίου (18.00-22.00), ενώ το εργαστήριο δημιουργικής γραφής από τη Χριστιάνα Λαμπρινίδη και τη Μαριάννα Λύρα θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026 (18.00). Η είσοδος σε όλες τις εκδηλώσεις είναι ελεύθερη για το κοινό.

Όταν τα γλυπτά βρίσκονταν ακόμα στο εργαστήριο, ήταν σαν να αναζητούσαν έναν σκηνοθέτη που θα τους έδινε ζωή. Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη της περφόρμανς

Η Μαριάννα Λύρα, που σπούδασε γλυπτική πλάι στους V. Crocetti και Μ. Τζομπανάκη, με μακρά πορεία στο πεδίο των εικαστικών τεχνών, ασχολήθηκε, συμπληρωματικά με το εικαστικό έργο της, με την εξερεύνηση του σώματος και της φωνής ως μέσου έκφρασης, ενώ στις πιο πρόσφατες εκθέσεις της, προεκτείνει τη γλυπτική, με εργαλεία την εικόνα, την κίνηση, τον λόγο, τους ήχους συνθέτοντας τα στοιχεία αυτά σε ένα αφηγηματικό δρώμενο, σε συνεργασία με άλλους καλλιτέχνες. Με την ευκαιρία της παρουσίασης της νέας της δουλειάς, είχαμε μια συζήτηση μαζί της για τη νέα της δουλειά και τη σύνδεση της performance με τη γλυπτική.

Από την πρώτη μου γλυπτική περφόρμανς, τις «Ονείρου καρέκλες» –δώδεκα καρέκλες φτιαγμένες από λεπτές σιδερένιες βέργες, που παρουσιάστηκαν στο θέατρο Φούρνος στη Μαυρομιχάλη και έπειτα στον Μύλο στη Θεσσαλονίκη, το μακρινό 1995-1996– τα γλυπτά μου έγιναν πρωταγωνιστές μιας ιστορίας όπου η συμμετοχή η δική μου και άλλων συντελεστών στο ξετύλιγμα της αφήγησής τους επιβλήθηκε από τα ίδια τα έργα.

Η ελαφράδα ήταν και τότε χαρακτηριστικό της κατασκευής τους, ίσως επειδή μπορούσα η ίδια να πλάσω, να δώσω μορφή στο υλικό και να το μετακινήσω, ίσως επειδή η κίνηση, το τραγούδι και ο χορός ήταν κομμάτι της καθημερινότητάς μου, ίσως επειδή η ανάγκη να πούμε την ιστορία μας με οποιονδήποτε τρόπο είναι συνυφασμένη με την ύπαρξή μας. Όταν, λοιπόν, τα γλυπτά βρίσκονταν ακόμα στο εργαστήριο, ήταν σαν να αναζητούσαν ένα σκηνοθέτη που θα τους έδινε ζωή. Έτσι γεννήθηκε η ανάγκη της περφόρμανς. Η χορογραφική κίνηση, η μουσική, ο λόγος, το φως, το τραγούδι, οι ψηφιακές προβολές ήταν τα απαραίτητα στοιχεία για να αναδυθεί και να ζωντανέψει η σκηνική τους παρουσία. Αυτή η διαδικασία με ακολουθεί έκτοτε στα έργα μου.

Στο «ΡειSTART» (που παρουσιάστηκε το 2017-2018 στον ίδιο χώρο με το «TRANSIT»), οι φιγούρες ενός ζωγραφικού πίνακα ξεχύνονται από τη δισδιάστατη επιφάνεια στον τρισδιάστατο χώρο για να αρθρώσουν τις δικές τους ιστορίες μέσα από τη συμμετοχή των μέσων που ανέφερα παραπάνω.

Έτσι και στο «TRANSIT», τα άδεια χαρτόκουτα του δρόμου μεταμορφώνονται σε ένα ιδεατό καράβι· το έργο αποδομείται και δομείται σε κάθε περφόρμανς, για να μπορέσει να σαλπάρει προς έναν ιδεατό προορισμό μέσα από την ενέργεια των συντελεστών και των τεχνολογικών μέσων.

Ένα σκουπίδι μπορεί να γίνει ένας θησαυρός με άπειρες δυνατότητες έκφρασης και το ευτελές να γίνει πολύτιμο, αν σκύψεις πάνω του και το αφήσεις να σου αποκαλυφθεί

Τα άδεια κουτιά δηλώνουν απουσία. Τη στιγμή που αφαιρείται το καταναλωτικό προϊόν που φιλοξενούν και βγαίνουν στον δρόμο, γίνονται απορριπτέα, αναλώσιμα, αλλά και ανακυκλώσιμα. Για μένα ήταν σαν να ζητούσαν μια μετάβαση σε μια νέα ύπαρξη. Έτσι άρχισα να μαζεύω όλων των ειδών τα κουτιά που έβρισκα πεταμένα στους δρόμους. Το ίδιο το υλικό, ενώ είναι φθαρτό και εφήμερο, είναι συγχρόνως καθαρό, ευγενές, φιλικό, εύκολα διαχειρίσιμο· πλάθεται, βάφεται και μεταφέρεται. Είναι υλικό που μεταμορφώνεται εύκολα και επιδέχεται επεμβάσεις στην επιφάνειά του, είναι σκληρό και συγχρόνως μαλακό, ανέχεται τα λάθη –σε αντίθεση με την πέτρα και το ξύλο– και, προπάντων, έχει επιφάνειες και δομή γεωμετρική, προσφερόμενο για κατασκευή.

Για μένα ήταν μια απελευθέρωση: μπορούσα να κάνω ένα έργο ελαφρύ, μεγάλο, συναρμολογούμενο και μεταφερόμενο. Έτσι, ένα σκουπίδι μπορεί να γίνει ένας θησαυρός με άπειρες δυνατότητες έκφρασης και το ευτελές να γίνει πολύτιμο, αν σκύψεις πάνω του και το αφήσεις να σου αποκαλυφθεί. Αν κανείς αναλογιστεί το σώμα μας, κι αυτό φθαρτό είναι και εφήμερο· το άφθαρτο της ψυχής όμως, με την πραμάτεια του, ταξιδεύει πέρα από εδώ, στην αιωνιότητα.

Η γλυπτική κατασκευή βρίσκεται διάσπαρτη στον χώρο, ενώ οι θεατές περιεργάζονται τα γλυπτά ως έχουν. Σταδιακά γίνονται μάρτυρες της μετάβασης από το διασκορπισμένο έργο στην ένωσή του σε ένα σώμα.

Το «TRANSIT» μεταφέρθηκε από το εργαστήριο λόγω έλλειψης χώρου και ολοκληρώθηκε σε αυτό το εμβληματικό κτίριο της δεκαετίας του ’20 – τον πρώτο εκθεσιακό χώρο της Fiat στην Αθήνα και για 80 χρόνια συνεργείο και έκθεση αυτοκινήτων. Φτάνοντας εκεί, ο χώρος λειτούργησε σαν ένα «καρνάγιο», όπου το σκάφος πήρε την τελική του μορφή. Μέσα στη δημιουργική διαδικασία της κατασκευής, βλέποντας τα σκορπισμένα μέλη του έργου στον χώρο, επινοήθηκε η περφόρμανς.

Το 2017, το συνεργείο –του οποίου η χρήση είχε σταματήσει για αρκετά χρόνια και ήταν υπό επισκευή– μετατράπηκε σε εκθεσιακό χώρο για το «ΡειSTART». Το έργο έγινε σχεδόν εξ ολοκλήρου in situ, σε έναν χώρο που μύριζε ακόμα λάδια αυτοκινήτων και τα στοιχεία του συνεργείου ήταν πολύ έντονα. Και τα δύο έργα, το «ΡειSTART» και το «TRANSIT», συνδέονται μεταξύ τους: αναδύθηκαν από αυτόν τον χώρο, άντλησαν από την ενέργεια και την ιστορικότητά του. Άλλωστε, και τα δύο έχουν να κάνουν με μεταμορφώσεις και μεταβάσεις μέσα σε έναν χώρο εγγενώς συνδεδεμένο με την κίνηση, τη μετάβαση και το ταξίδι.

Αν κανείς αναλογιστεί το σώμα μας, κι αυτό φθαρτό είναι και εφήμερο· το άφθαρτο της ψυχής όμως, με την πραμάτεια του, ταξιδεύει πέρα από εδώ, στην αιωνιότητα

Η γλυπτική κατασκευή βρίσκεται διάσπαρτη στον χώρο, ενώ οι θεατές περιεργάζονται τα γλυπτά ως έχουν. Σταδιακά γίνονται μάρτυρες της μετάβασης από το διασκορπισμένο έργο στην ένωσή του σε ένα σώμα. Τα μέλη μεταφέρονται τελετουργικά μπροστά και γύρω τους από τους συντελεστές, με συνοδεία ηχητικών τοπίων, τραγουδιών και φωτισμού. Έτσι και οι θεατές γίνονται κομμάτι της μετάβασης. Στη συνέχεια, γίνονται συμμέτοχοι σε ένα ταξίδι αποχαιρετισμού, όπου το σκάφος κατευθύνεται προς έναν ιδεατό προορισμό.

Οι θεατές γίνονται κομμάτι της μετάβασης. Στη συνέχεια, γίνονται συμμέτοχοι σε ένα ταξίδι αποχαιρετισμού, όπου το σκάφος κατευθύνεται προς έναν ιδεατό προορισμό.

Με τη συγγραφέα, ακτιβίστρια, σκηνοθέτιδα και φίλη Χριστιάνα Λαμπρινίδη γνωριζόμαστε από το 2000, τότε που διηύθυνε τα δικά της εργαστήρια δημιουργικής γραφής –μια σύζευξη δημιουργικού λόγου και περφόρμανς– στο «Φωνές Cafe Live» στον Νέο Κόσμο, μια ζωντανή σκηνή πολύπλευρων πολιτιστικών εκδηλώσεων που διηύθυνα τότε με τον σύζυγό μου, όπου οι συναυλίες, τα αφιερώματα στη γυναικεία φωνή, στον μουσικό αυτοσχεδιασμό, στα κρουστά, στην αφήγηση παραμυθιών και στο κουκλοθέατρο εναλλάσσονταν.

Οι δρόμοι μας χώρισαν για να διασταυρωθούν τυχαία 26 χρόνια αργότερα, στους δρόμους της Αθήνας. Το «TRANSIT» αυτή τη φορά έρχεται να μας ενώσει και πάλι δημιουργικά. Επιδιώκουμε να γεφυρώσουμε το ενδιάμεσο διάστημα με πολύτιμες λέξεις και χρόνο. Την προσκαλώ να ερμηνεύσει το έργο μου και να το συνδέσει με δικές της λέξεις για τον κατάλογο του «TRANSIT». Συμφωνούμε να γίνει ένα εργαστήριο δημιουργικής γραφής κατά τη διάρκεια της έκθεσης, προσκαλώντας το κοινό να συμμετάσχει, καταθέτοντας τη δική του δημιουργική γραφή, εμπνευσμένη από το έργο, την περφόρμανς και την έννοια της μετάβασης.