ΣΑΒΒΑΤΟ
27
ΙΟΥΝΙΟΥ
Καταφθάνει με τη μηχανή του, σε μια ενδιάμεση στάση από την πρόβα για τους «Πέρσες». Η στάση αποδεικνύεται πως θα διαρκέσει για τρεις ώρες, αφού ο Αναστάσης Ροϊλός είναι ένας άνθρωπος που αναπτύσσει τη σκέψη του προς δεκάδες κατευθύνσεις και η συζήτηση ξεφεύγει χαλαρά και απροσποίητα από την «επιδαύρια» ατζέντα.
Ναι, το θεατρικό ντεμπούτο του σκηνοθέτη Χρήστου Θεοδωρίδη στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου τον περιλαμβάνει στον ρόλο του Ξέρξη, ενός βασιλιά που κατακρημνίζεται από την εξουσία και, παρόλα αυτά, επιβιώνει. Θα είναι η δεύτερη κάθοδος του στο αργολικό κοίλον, 11 χρόνια μετά τον Αγγελιαφόρο της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι» σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου. Και η χαρά του για τη συγκυρία αυτή – που εμπεριέχει φόβο, όπως υπενθυμίζει – δεν κρύβεται.
Η διαδρομή που έχει ‘τρέξει’ ο Αναστάσης Ροϊλός έκτοτε είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για έναν ηθοποιό ο οποίος δεν ήταν σίγουρος ότι ανήκει στο θέατρο, ο οποίος κατέληξε ότι είναι πλασμένος γι’ αυτό σε ένα από τα θρυλικά workshops του Ταντάσι Σουζούκι στη μακρινή Τόγκα της Ιαπωνίας, που συμβουλεύεται για κάθε του βήμα τον άλλο του δάσκαλο, Θεόδωρο Τερζόπουλο και που παίρνει χρήσιμα μαθήματα ζωής από όπου του προσφέρονται.
Αναγνωρίσιμος και από τις τηλεοπτικές του συνεργασίες – στα γύρω τραπέζια επικρατεί μια μικρή αναστάτωση άμα τη εμφανίσει του – φροντίζει να δίνεται σε ό,τι επιλέγει με μια σπάνια στρατιωτική πειθαρχία· τουλάχιστον για έναν ηθοποιό της γενιάς του. Αρκεί, μόνο, να τον ακούσεις να μιλάει για το βλέμμα του πάνω στον Ξέρξη, λίγες ημέρες πριν τον συναντήσει επί σκηνής.
Σκεπτόμενη την αναλυτική συνεννόηση που είχαμε μέχρι τη συνάντηση μας, συνειδητοποίησα πόσο ακριβής επιδιώκεις να είσαι. Γενικότερα, θέλεις να έχεις τον έλεγχο των πραγμάτων, είσαι άνθρωπος της πειθαρχίας;Είναι ακριβώς έτσι.
Πώς νιώθεις όταν ξεφεύγεις από το όριο που έχεις θέσει;Εκνευρίζομαι. Θυμώνω, στενοχωριέμαι, με κυριεύουν πολλά και διάφορα αρνητικά συναισθήματα. Αλλά παράλληλα, ίσως λόγω φιλοσοφίας και ηλικίας και παρότι δεν θέλω να αλλάξω – έχω αποδεχθεί πως αυτός είμαι – σκέφτομαι πως η ζωή μπορεί, ανά πάσα στιγμή, να τα φέρει όλα τούμπα. Λειτουργώ με το «συν Αθηνά και χείρα κίνει»· δηλαδή, θα προσπαθήσω να οργανώσω το τέλειο πρόγραμμα, μέχρι που θα μπει η… Αθηνά στη μέση.
Είσαι έτοιμος για τις ανατροπές ή αποδιοργανώνεσαι όταν το οικοδόμημα σου τρέμει;Το τί πιστεύει κανείς λίγο με νοιάζει – με απασχολεί μόνο το τί πράττει
Ναι, περιμένω τις ανατροπές. Γιατί όλα υπάρχουν μέσα στη ζωή: και οι άσχημες και οι καλές καταστάσεις ή εκείνες που εκπληρώνονται βάσει προγράμματος. Πάντως, όλα πρέπει να τα αποδεχθείς, αφού, όπως είπε ο Ιησούς στον Παύλο, «είναι μάταιο να κλωτσάς τα καρφιά».
Έχεις ασχοληθεί με την Αγία Γραφή;Διάβασα την Αγία Γραφή, όπως και άλλα θεολογικά βιβλία, με φιλοσοφικό ενδιαφέρον. Γενικώς, σε μια περίοδο μετεφηβείας, γύρω στα 18 μου διάβαζα πάρα πολύ, σχεδόν εμμονικά. Διάβαζα παράλληλα τρία βιβλία για να κοιμηθώ. Και τώρα φρικάρω που διαβάζω μόνο λόγια ή περιορίζομαι σε αναγνώσεις βιβλίων της Ίντιθ Χολ για να φτάσω σε χρήσιμα κομμάτια για το ρόλο – λες και αναζητώ το χρυσάφι μέσα στο χώμα.
Γιατί επέλεξες θρησκευτικά βιβλία και μάλιστα σε μια νεαρή ηλικία;Μόνο να αποδεχτείς μπορείς – αλλά όχι να αποδεχτείς και να μείνεις νωθρός. Αλλά να αποδεχθείς και να κινηθείς, να δράσεις
Ήθελα, αισθανόμουν πως όφειλα να καταλαβαίνω τη θρησκεία της χώρας που ζούμε. Με έλκυαν ως αναγνώσματα, είχαν κάτι σκοτεινό, μεσαιωνικό μέσα τους. Έπειτα, γνωρίζοντας, συζητούσα με άθεους έως και με ιερείς που είχαν σκληροπυρηνικές απόψεις περί θρησκείας.
Γνωρίζοντας, λοιπόν, που πιστεύεις; Καταλήγεις να πιστεύεις στην κυριαρχία του καλού, στη δύναμη της αγάπης, στην ισοτιμία;Διαβάζοντας αυτά τα κείμενα συνειδητοποιείς πως μας τα έχει επιβάλλει, κάποιας μορφής, εξουσία. Κι ενώ εμείς προσπαθούμε να τα ακολουθήσουμε, διαπιστώνουμε πως η εξουσία τα παραβαίνει. Αν σκεφτούμε, δηλαδή, πως και η εξουσία πρέπει να υπακούει στο καλό, στην αγάπη, την ισοτιμία, θα αλλάξει εντελώς η αντίληψη μας για το περιεχόμενο αυτών των κειμένων. Καταλήγω, επομένως, στο ότι η απόσταση που παίρνουμε από τα θρησκευτικά κείμενα έχει να κάνει με το ότι γίνονται εργαλείο χειραγώγησης. Προσωπικά πάλι, αντιμετωπίζω αυτά τα συγγράμματα ως κομμάτι της σοφίας της ανθρωπότητας: με τον ίδιο σεβασμό και την ίδια κριτική σκέψη που μελετώ χριστιανικά βιβλία, μελετώ και τα βουδιστικά ή τα ταοϊστικά. Εξάλλου, όπως διάβασα πρόσφατα σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο, ο Χριστιανισμός μαζί με την Αναγέννηση έχουν δώσει στους Ευρωπαίους τον χώρο να αμφισβητούν το Θεό τους. Κι αν τα επεξεργαστείς όλα αυτά, ανοίγεις τόσο πολύ, ώστε το ερώτημα «πιστεύεις στο Θεό;» είναι πολύ μικρό. Θα ήταν πολύ γενικό να πούμε ότι πιστεύουμε – πολλοί πιστεύουμε με διαφορετικό τρόπο – σε μια ανώτερη δύναμη. Το τί πιστεύει κανείς λίγο με νοιάζει, με απασχολεί μόνο το τί πράττει.
Στο ζήτημα της πίστης μπορώ να πω ότι με αφορά η έννοια της χωρητικότητας: σε επίπεδο ανοχής, συγχώρεσης, αποδοχής, παιδείας, αγάπης.Με κάθε ευκαιρία να εργαζόμαστε για την αγάπη, την ισοτιμία και την επικράτηση του καλού
Έχω κι εγώ την ίδια αντίληψη, μόνο να αποδεχτείς μπορείς – αλλά όχι να αποδεχτείς και να μείνεις νωθρός. Αλλά να αποδεχθείς και να κινηθείς, να δράσεις.
Ποια θεωρείς την πιο ενδεδειγμένη χειρονομία δράσης – σχεδόν αμλετικό το ερώτημα.Τελείως αμλετικό, γιατί στις φαινομενικά δύο επιλογές κρύβονται πολλά περισσότερα. Με έναν τρόπο ο Άμλετ πεθαίνει για να ζήσουμε εμείς: δεν αφήνει τον Οράτιο να πιει το δηλητήριο και του ζητάει να ζήσει για να πει την ιστορία του. Προσωπικά, πιστεύω ότι θέλει να μάθουμε για εκείνον ώστε να συνεχίσουμε την αναζήτησή του για τον κόσμο πριν τον εγκλωβίσει το χρέος της εκδίκησης. Η πιο ενδεδειγμένη χειρονομία δράσης, λοιπόν, ίσως είναι η κριτική σκέψη. Να μην προτιμάς την άγνοια, που μπορεί και να είναι ευτυχία, αλλά να διατηρείς μία ενεργή, κριτική στάση απέναντι στα πάντα, με πυξίδα το κοινό καλό. Η προσπάθεια υλοποίησης των παραπάνω που είπαμε, με κάθε ευκαιρία να εργαζόμαστε για την αγάπη, την ισοτιμία και την επικράτηση του καλού.
Στο πλαίσιο της φιλομάθειας σου, πληροφορήθηκα πως έχεις μελετήσει τους «Πέρσες» στο αρχαίο πρωτότυπο;Ναι! Διάβασα τους Πέρσες στα αρχαία ελληνικά. Μάλιστα, ήθελα να πω επί σκηνής τα λόγια του Ξέρξη στα αρχαία ελληνικά, αλλά δυστυχώς είναι Πέρσης!
Πόσο σε κινεί υποκριτικά το αρχαίο δράμα;Είναι μια λάθος προσέγγιση, να βγαίνει κανείς στο Φεστιβάλ Επιδαύρου με σκοπό να πρέπει να δείξει, να αποδείξει κάτι ή να προσποιηθεί κάτι
Το ότι η αρχαία τραγωδία είναι και η απαρχή του θεάτρου εν γένει αλλά και το πιο μακρινό από μας είδος -και ως πλαίσιο και ως κείμενα- από μόνο του ασκεί ιδιαίτερη γοητεία τόσο στον ηθοποιό όσο και στον θεατή. Παράλληλα, όμως, ενώ συνομιλούσε πάντα με το μύθο και την τότε επικαιρότητα, εξακολουθεί να μας αγγίζει, ίσως πιο έμμεσα, σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο.
Τι σε αφορά συγκεκριμένα στους «Πέρσες»; Από την στιγμή που πρόκειται ένα έργο για την απώλεια, τον πόνο, την ήττα, την καταστροφή του πολέμου αυτομάτως σηματοδοτεί μια ειδική κατηγορία.Πάντα, σε κάθε έργο, θέλω να με κινεί κάτι πολύ προσωπικό, η σκέψη του τί μαθαίνω εγώ από αυτό. Η καταβύθιση στο έργο με βοηθά να κατανοήσω καλύτερα τον άνθρωπο. Μετά, ακολουθεί η παράμετρος του τί από όλα αυτά θα γίνει παράσταση, ποια ιδέα θα στηρίξουμε. Αλλά ποτέ δεν στέκομαι στην «ιδέα για την ιδέα». Για μένα, ο ηθοποιός αντιπροσωπεύει τον Άνθρωπο στη σκηνή, επομένως μου αρέσει να δίνεται στα έργα ένα μέγεθος τελετουργικό – μια πρακτική που υπηρετεί ο Θόδωρος Τερζόπουλος και ο Ταντάσι Σουζούκι. Και οι δύο λένε ότι ο ηθοποιός είναι φορέας του αρχετυπικού στοιχείου – με τον ίδιο τρόπο που ο ιερέας λειτουργεί ως διάμεσος μεταξύ Θεού και ανθρώπου.
Πώς βλέπεις τη διαχείριση του έργου όπως την ενορχηστρώνει ο σκηνοθέτης της παράτασης, Χρήστος Θεοδωρίδης;Τα κίνητρα των εξουσιαστών είναι πάντα τα ίδια: θέλουν να παραμείνουν στην εξουσία
Με συγκινεί όταν ένας άνθρωπος όπως ο Χρήστος, πλησιάζει αυτά τα κείμενα στην Επίδαυρο με δέος, δηλαδή με σοβαρότητα. Η έγνοια του αφορά στο κείμενο κι όχι στην Επίδαυρο ως status symbol, δηλαδή στο άνοιγμα της καριέρας που φέρνει το αρχαίο θέατρο ή τα reviews της παράστασης. Αυτή είναι μια λάθος προσέγγιση, να βγαίνει κανείς στο Φεστιβάλ Επιδαύρου με σκοπό να πρέπει να δείξει, να αποδείξει κάτι ή να προσποιηθεί κάτι.
Κι εσύ πως προσεγγίζεις την κάθοδο σου στην Επίδαυρο;Έχω χαρά, ένα συναίσθημα που περιλαμβάνει και το φόβο. Πάντως, πηγαίνω στην Επίδαυρο με τη σκέψη ότι η συνάντηση με το κοινό είναι πολύ πιο ανοιχτή. Επίσης, η συνάντηση ανοίγει σε σχέση με την ιστορία του τόπου, μιλάμε για ένα θέατρο που συμβολίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο από το τώρα. Αυτό μου δημιουργεί δέος και προσπαθώ να σταθώ αντάξιος των συνθηκών. Ο Σουζούκι λέει κάτι πολύ ωραίο: πως «όταν παίζεις, η απεύθυνση προς το κοινό αντανακλάται προς το Θεό και όταν υποκλίνεσαι απευθύνεσαι στους καλλιτέχνες που έχουν πεθάνει και ‘στέκονται’ πίσω από τους θεατές». Αυτή η σκέψη με οδηγεί να σκεφτώ αυτό που έλεγες πριν, περί χωρητικότητας.
Πώς πλησιάζεις τον Ξέρξη; Είναι ένα πρόσωπο που, από θέση εξουσίας, συνθλίβεται – και η εξουσία σπάνια βρίσκεται σ’ αυτήν τη θέση.Επιμένω ως πολίτης να με απασχολεί ο άνθρωπος. Με απασχολεί η ισοτιμία και η ισονομία στην κοινωνία των ανθρώπων, οι απλές, αλλά μεγάλες αξίες – με απασχολεί, μάλλον, η ουτοπία
Στην Ιστορία, συνήθως, όταν η εξουσία καταρρέει μετασχηματίζεται, αναγεννάται και επιστρέφει μέσα από ένα άλλο πρόσωπο. Στην παράσταση μας, ο Ξέρξης είναι ο ίδιος που περνάει στην επόμενη φάση της εξουσίας – κι ας έχει βιώσει την ήττα. Σταματά να θρηνεί και συνεχίζει να κυβερνά. Είναι ένας άνθρωπος που εμφανίζεται μεν ταπεινωμένος, αλλά τίποτα δεν έχει αλλάξει μέσα του. Διαπράττει, μάλιστα, ύβρι προς τους θεούς. Είναι ένα πρόσωπο αλαζονικό και είναι ένα έργο – καμπανάκι για την αλαζονεία. Θα μπορούσε, ενδεχομένως, να μιλάει για τη νέα αμερικανική αντίληψη, υπενθυμίζοντας πως η καταστροφή καραδοκεί, ακόμα κι όταν κάποιος θεωρεί εαυτόν παντοδύναμο. Έτσι, στους «Πέρσες» ο μόνος που θρηνεί τα θύματα είναι ο λαός.
Είναι μια συμπεριφορά που περιγράφει κάθε εποχή εξουσίας;Μα ναι, μόνο το πολιτικό σχήμα αλλάζει, όχι οι πρακτικές επιβολής και χειραγώγησης. Τα κίνητρα των εξουσιαστών είναι πάντα τα ίδια: θέλουν να παραμείνουν στην εξουσία.
Τι μάτια έχεις ως πολίτης, ως λαός για την εξουσία;Είναι αναγκαίο κακό. Ο άνθρωπος αλλάζει όταν αναλαμβάνει μια θέση εξουσίας. Κι όπως έλεγε ο Πλάτωνας, οι μόνοι κατάλληλοι για να κυβερνήσουν είναι αυτοί που δεν θέλουν. Οπότε, από την στιγμή που κάποιος επιδιώκει ή είναι στην εξουσία, ξέρεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Απλώς, κάποιος πρέπει να κάνει τη δουλειά. Και για κάθε νέο κύτταρο που μπαίνει στον εξουσιαστικό χώρο, νομοτελειακά θα υπάρξει μια αφομοίωση από τους «παλιούς», από το ήδη εδραιωμένο σύστημα.
Αναγνωρίζεις γύρω σου, σήμερα, αυτήν την πολιτική αλαζονεία που περιγράφει τον Ξέρξη;Η ασάφεια για μένα είναι μεγάλη πληγή: το χειρότερο είναι να μην ξέρεις, να μην έχεις όλα τα δεδομένα για να φτάσεις σε μια λύση
Ασφαλώς. Όμως, την ίδια ώρα, ακόμα και με όρους ακρότητας να το αντιμετωπίσει κανείς, την επόμενη μέρα πάντα κάποιος πρέπει να κυβερνήσει. Ναι, οι περισσότεροι επιθυμούμε να συμβεί κάτι το επαναστατικό, αλλά θα πρέπει να μας προβληματίζει και ποιοι θα διαδεχθούν την επανάσταση, με ποια μορφή. Κατά τα άλλα, οι κοινωνικές αλλαγές γίνονται, δυστυχώς, πολύ αργά. Γι’ αυτό επιμένω ως πολίτης να με απασχολεί ο άνθρωπος – ελπίζω να μην αναπαράγω τσιτάτο κάποιου κόμματος! Δεν μπορώ να δω τα πράγματα, από αριστερά, δεξιά, κεντρώα ή ό,τι άλλο. Με απασχολεί ο άνθρωπος, η ισοτιμία και η ισονομία στην κοινωνία των ανθρώπων, οι απλές, αλλά μεγάλες αξίες – με απασχολεί, μάλλον, η ουτοπία.
Το θέατρο έγινε για σένα κιβωτός ουτοπίας, σε βοηθά να διαφεύγεις από τον «έξω κόσμο»;Το θέατρο είναι κιβωτός επιβίωσης από τον έξω κόσμο, από τη θάλασσα των προβλημάτων και της ασάφειας. Η ασάφεια για μένα είναι μεγάλη πληγή: το χειρότερο είναι να μην ξέρεις, να μην έχεις όλα τα δεδομένα για να φτάσεις σε μια λύση. Ξέρω ότι στη ζωή δεν μπορούμε να κάνουμε πολλά για όσα μας νοιάζουν και μας καίνε, αλλά στο θέατρο τα ψηλαφούμε όπως μπορούμε, με μιαν ελπίδα. Επομένως, είτε θρηνείς για μια απώλεια είτε παλεύεις να κρατήσεις την ελπίδα ζωντανή, πρέπει να βρεις το κουράγιο να συνεχίσεις. Πάντα θα έχουμε λόγους να χαιρόμαστε ή να θρηνούμε, αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως τίποτα, είτε είναι καλό είτε κακό, δεν θα κρατήσει για πολύ. Όλες αυτές είναι συμβιωτικές έννοιες.
Πώς βγαίνεις από τους προσωπικούς θρήνους και τις προσωπικές σου απώλειες;Έχουμε αυτόματους μηχανισμούς που μας προστατεύουν από τον πόνο. Εγώ, ας πούμε, είμαι μάστερ της απώθησης
Νομίζω πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος, από βιολογικής άποψης, δεν μπορεί να σηκώσει πολλά. Έχουμε αυτόματους μηχανισμούς που μας προστατεύουν από τον πόνο. Εγώ, ας πούμε, είμαι μάστερ της απώθησης. Απλώς, προσπαθώ να στηρίξω τον αυτόματο αυτόν μηχανισμό ενεργητικά με τη λογική. Προσπαθώ, όσο μπορώ, να καταλάβω, να κατανοώ περισσότερα για να μπορέσω να αντέξω. Έφτασα σε μια ηλικία που κατάφερα να απαλλαγώ από κάποιες αγκυλώσεις της νεότητας μου. Πλέον, προσπαθώ, με όποιο μέσο μπορώ, να μην χάσω την ελπίδα.
Ένα παράδειγμα;Στρέφομαι προς τα μέσα και κοιτάζω λιγότερο προς τα έξω – για να μην μπερδεύομαι και χάνω το δρόμο μου. Νομίζω ότι πρέπει να διαλέγουμε και να ακολουθούμε ένα μονοπάτι, αφού είναι σίγουρο ότι, και σε αυτή την προσωπική διαδρομή, θα ζήσουμε δυσκολίες. Μακάρι, φυσικά, να έχουμε τη δύναμη να μεγαλώσουμε την εμβέλεια μας και να μπορέσουμε να δώσουμε χείρα βοηθείας σε άλλους, έξω από τα προσωπικά μας μονοπάτια. Ο Επίκτητος εξηγεί πως κάποια πράγματα είναι στο χέρι μας και κάποια όχι. Ανάμεσα σε αυτά που είναι στη δική μας δικαιοδοσία, είναι το πώς θα διαχειριστούμε τις εσωτερικές μας παρορμήσεις – και εκεί κρύβεται η επιθυμία και η απόφασή μας να χαρούμε. Κι αυτό είναι σπουδαίο.
Διατηρείς ζωντανή αυτήν την επιθυμία;Προσπαθώ. Είναι η ζωή μας γεμάτη παράδοξα. Δεν προτείνω να είμαστε φυγόπονοι, αλλά χρειάζεται ψυχραιμία και υπομονή και… κουράγιο ενίοτε.
Σε ένα κόσμο που οι εστίες πολέμου και καταστροφής είναι παντού στον παγκόσμιο χάρτη, πώς αφομοιώνεις την πληροφορία;Δεν μπορούμε να κλείνουμε τα μάτια μας στο τι συμβαίνει γιατί είμαστε μέρος του ίδιου συνόλου και η πληροφορία σε ισοπεδώνει. Από την άλλη, η ζωή στο εδώ και στο τώρα δεν μπορεί να σταματήσει. Οφείλεις να συνεχίσεις να δημιουργείς και να υπάρχεις, έχοντας ως ανάχωμα τις αξίες σου.
Κατέκτησες την ψυχραιμία μεγαλώνοντας;Έφτασα σε μια ηλικία που κατάφερα να απαλλαγώ από κάποιες αγκυλώσεις της νεότητας μου. Πλέον, προσπαθώ, με όποιο μέσο μπορώ, να μην χάσω την ελπίδα
Ναι, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν την χάνω ποτέ. Την κατακτώ όλο και περισσότερο. Θεωρώ ότι η ψυχραιμία είναι από τα σημαντικότερα εργαλεία. Για μένα, είναι η βάση κάθε απόφασης.
Στη διάρκεια της κουβέντας μας, ο Ταντάσι Σουζούκι μοιάζει με διαμορφωτή της φιλοσοφίας ζωής σου. Είναι φανός για σένα;Ξεκάθαρα. Μα μέχρι το 2017, οπότε πήγα στην Τόγκα για πρώτη φορά, δεν κοιτούσα κάπου συγκεκριμένα σε σχέση με το θέατρο, στην Ελλάδα τουλάχιστον. Είχα στο μυαλό μου πως, ανά πάσα στιγμή, θα μπορούσα να μην συνεχίσω ως ηθοποιός. Κι αυτό γιατί πιστεύω πως ό,τι διαλέγουμε στη ζωή πρέπει να μας διαλέγει και αυτό. Νιώθω ότι το θέατρο με διάλεξε, αναθέτοντας μου κάτι, όταν γνώρισα τον Σουζούκι.
Το 2015 είχε προηγηθεί η πρώτη σου Επίδαυρος. Πώς ανακαλείς την εμπειρία;Πιστεύω πως ό,τι διαλέγουμε στη ζωή πρέπει να μας διαλέγει και αυτό. Νιώθω ότι το θέατρο με διάλεξε, αναθέτοντας μου κάτι, όταν γνώρισα τον Σουζούκι
Για την ακρίβεια, για την πρώτη μου Επίδαυρο με την «Ιφιγένεια εν Ταύροις» σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου, είχα αναγκαστεί να ακυρώσω το ταξίδι μου στην Τόγκα. Μεσολάβησε και η θητεία μου στο στρατό, οπότε κατέληξα εκεί δύο χρόνια αργότερα. Όσο για τις αναμνήσεις, δεν μπορώ να κοιτάξω πίσω όσο είμαι πάνω στο… κύμα. Κρατάω μόνο ότι έχει εγγραφεί μέσα μου σε σχέση με τη δουλειά: θυμάμαι με όρους τεχνικούς κι όχι με νοσταλγία. Είμαι και πρακτικός άνθρωπος, βλέπεις.
Προέκυψαν αναστολές στη σχέση σου με το θέατρο έκτοτε;Όχι, ποτέ ξανά. Επέστρεψα από την Τόγκα άλλος άνθρωπος.
Πιστεύεις ότι, όπως λέει ο Σουζούκι, γεύεσαι τους καρπούς της δουλειάς σου; Απολαμβάνεις όσα κάνεις;Λόγω της ταχύτητας των τελευταίων χρόνων, κατέληξα να αφήσω άλλα πράγματα πίσω. Έρχονταν προτάσεις συνεργασίας που επιθυμούσα να κάνω, αλλά τροφοδοτώντας τις, κατέρρευσα. Αποτέλεσμα το χειμώνα που μας πέρασε να αρρωστήσω βαριά και να περάσω δύσκολα με την υγεία μου. Αυτό με οδήγησε στην απόφαση ότι πρέπει να ρίξω τους ρυθμούς και να προσέχω για να έχω.
Με ποιο κριτήριο, στο εξής, θα μπαίνεις στις συνεργασίες;Έρχονταν προτάσεις συνεργασίας που επιθυμούσα να κάνω, αλλά τροφοδοτώντας τις, κατέρρευσα. Αποτέλεσμα το χειμώνα που μας πέρασε να αρρωστήσω βαριά. Αυτό με οδήγησε στην απόφαση ότι πρέπει να ρίξω τους ρυθμούς και να προσέχω για να έχω
Καταρχάς, αυτή τη στιγμή στους «Πέρσες» νιώθω πολύ τυχερός γιατί ζω μια υπέροχη συνεργασία με τον Χρήστο Θεοδωρίδη. Στο παρελθόν, επειδή αντιμετωπίζω τα κείμενα και με μια διάθεση θεατρολογικής μελέτης, έχω συγκρουστεί για το πώς θα ερμηνεύσω έναν ήρωα· αν και καταλήγω πάντα σε αυτό που ζητά ο σκηνοθέτης μου. Είτε τελικά είχα δίκιο είτε όχι, είναι θέμα εργασιακής ηθικής. Βέβαια, αν στη θέση του σκηνοθέτη βρισκόταν κάποιος από τους δασκάλους μου, θα ακολουθούσα τις οδηγίες του με μεγάλη χαρά. Θα το όφειλα για όσα έχω μάθει· όμως, μεγαλώνοντας αποφάσισα ότι δεν θα το κάνω για τον οποιοδήποτε. Αγαπώ να φέρνω πράγματα στην πρόβα και έχω μεγαλύτερη ανάγκη να ακολουθώ το ένστικτό μου. Οπότε, θέλω να βρίσκομαι σε εργασιακά περιβάλλοντα καλλιτεχνικής σύμπνοιας.
Αυτό μπορεί να σε οδηγήσει και στην απόφαση να προτείνεις εσύ έργα σε συνεργάτες;Ναι, πρέπει κάποια στιγμή να περάσω στην πρόταση· γιατί και η ερμηνεία στην υποκριτική είναι πρόταση. Είναι αναπόφευκτο.
Ενώ μέχρι τώρα δίσταζες;Πέρασα από όλες τις φάσεις. Αρχικά, άκουγα χωρίς να μιλάω. Στη συνέχεια, όμως, σχολίαζα πράγμα που θεωρώ φυσικό εφόσον η καλλιτεχνική σκέψη ωριμάζει, εξελίσσεται. Μπορεί με ένα συνεργάτη να έχουμε διαφορετική αισθητική, αλλά, για μένα, μέσα στην αισθητική κρύβεται η φιλοσοφία και η αντίληψή σου γύρω από τη ζωή.
Έχεις θυσιάσει πράγματα όταν δεν εισακούγεσαι;Μπορεί με ένα συνεργάτη να έχουμε διαφορετική αισθητική, αλλά, για μένα, μέσα στην αισθητική κρύβεται η φιλοσοφία και η αντίληψή σου γύρω από τη ζωή
Ναι, το έχω κάνει και νομίζω δεν πρέπει να το κάνω – διαφορετικά θα αρρωστήσω πάλι. Επίσης, πρέπει ως άνθρωποι της σύγχρονης κοινωνίας, να δώσουμε χώρο και στην υγιή σύγκρουση, γιατί έχουμε εγκλωβίσει τους εαυτούς μας σε άπειρα κουτάκια. H σύγκρουση δεν σημαίνει ρήξη· μπορεί να είναι ένας πολύ γόνιμος δρόμος επαφής, αν υπάρχουν δύο καλοί συνομιλητές. Εγώ δεν θέλω να συναναστρέφομαι ανθρώπους που απλώς συμφωνούν μαζί μου, αλλά ανθρώπους με επιχειρήματα. Η σύμπνοια που ανέφερα πριν δεν έχει να κάνει με απόλυτη ταύτιση, αλλά με κοινό κώδικα επικοινωνίας.
Θα έλεγες πως δουλεύεις πολύ ή σκέφτεσαι πως τώρα είναι η ώρα σου;Νωρίτερα στη ζωή μου, πέρασα από στάδια παραίτησης, οπότε πάντα είχα πολύ μικρό άγχος καριέρας ή δημιουργίας ενός βιογραφικού. Κι έτσι συνεργαζόμουν με ανθρώπους από τους οποίους ήθελα να μάθω. Η πολλή δουλειά, λοιπόν, ερχόταν ως απάντηση στο παλιό μου βίωμα παραίτησης. Πάλευα με αυτό.
Τι είχε τροφοδοτήσει την στάση παραίτησης, τότε;H σύγκρουση δεν σημαίνει ρήξη· μπορεί να είναι ένας πολύ γόνιμος δρόμος επαφής, αν υπάρχουν δύο καλοί συνομιλητές
Υποθέτω, η απουσία στόχου. Δεν υπάρχει χειρότερο πράγμα από το να είσαι νέος, να αισθάνεσαι ότι μπορείς να κάνεις τα πάντα αλλά να μην ξέρεις τί αξίζει τον κόπο και τελικά, να καταλήγεις να ξοδεύεσαι από ’δω κι από ’κεί.
Έχεις καταφέρει να αποκατηγοριοποιηθείς ως τηλεοπτική παρουσία ενώ η τηλεόραση εξακολουθεί να σου δίνει επιτυχίες. Πώς το αντιμετωπίζεις αυτό;Θέλω να πιστεύω ότι η δουλειά του ηθοποιού δεν περιορίζεται μόνο στη θεατρική σκηνή. Σε ό,τι κάνεις βάζεις τον εαυτό σου και την ψυχή σου. Και τέλος, δεν μπορείς να εκτιμάς τον θεατή του θεάτρου, αλλά να υποτιμάς τον τηλεθεατή. Το θέατρο και η τηλεόραση είναι δύο τελείως διαφορετικά μέσα, αλλά και τα δύο έχουν αποδέκτες. Και στα δύο μπορείς να υπερασπιστείς το πολιτιστικό και πολιτισμικό επίπεδο της χώρας σου. Το θέατρο δεν είναι συνώνυμο της ποιότητας και με τον ίδιο τρόπο η τηλεόραση δεν είναι συνώνυμο της μη-ποιότητας. Δεν ξεχωρίζω τους θεατές σε ποιοτικούς και μη.
Τι συνιστά πολιτισμό τελικά;Συμφωνώ με την ιδέα ότι ο πολιτισμός δεν είναι τα τεχνολογικά μας επιτεύγματα. Πολιτισμός είναι η δυνατότητα να δημιουργούμε κοινωνία, να συνδεόμαστε φιλικά, ερωτικά, πολιτικά.
Συνεπώς, τι σου λείπει από τον καθημερινό πολιτισμό σου;Θέλω ό,τι κάνω στη ζωή μου να ξεκινάει από μια βαθιά πνευματική ανάγκη
Θα αρχίσω από τα εύκολα, θέλω να δω περισσότερο σεβασμό προς τον πολίτη. Πρόσφατα ταξίδεψα σε μια πολύ αγαπημένη μου πόλη και διαπίστωσα πως έχει γίνει μία πολύ όμορφη πόλη για τουρισμό, αλλά έχει μετατραπεί σε πολύ εχθρική προς τους κατοίκους της. Επομένως, θέλω να δω και τον πολιτισμό της καθημερινότητας στις πόλεις και στις επαρχίες μας.
Μιλώντας για πολιτισμό, η μετάφραση σου στο «Πολιτισμός είναι το σώμα» του Σουζούκι σε έβαλε στον κόσμο των εκδόσεων. Θα ήθελες να ξαναδείς τον εαυτό σου μέσα σε ένα τέτοιο εγχείρημα;Θέλω ό,τι κάνω στη ζωή μου να ξεκινάει από μια βαθιά πνευματική ανάγκη, είτε είναι ρόλος είτε είναι η μετάφραση ενός βιβλίου. Όταν διάβασα το «Πολιτισμός είναι το σώμα» πέρα από τη σύνδεση που αισθάνθηκα ο ίδιος, μου φαινόταν απίστευτο πως αυτό το βιβλίο δεν υπήρχε στα ελληνικά. Αφού τελείωσα τη μετάφραση, ο Θεόδωρος Τερζόπουλος μού πρότεινε κάποια βιβλία να ασχοληθώ, αλλά δεν έχω νιώσει ακόμα έτοιμος.
Αλήθεια, που είναι ο Θεόδωρος Τερζόπουλος στο θέατρο που κάνεις;Είναι πίσω από κάθε μου απόφαση, άρα σε πολύ περισσότερα μέρη από αυτά που φαίνεται. Ακόμα και πίσω από την απόφαση μου να κάνω τελικά τηλεόραση. Πάντα τον ρωτάω «δάσκαλε, τι λες; Να προχωρήσω με αυτό;». Και το συζητάμε. Έχω πάρει και παίρνω τόσα πράγματα από τον Θεόδωρο Τερζόπουλο, οπότε το να παίξω σε μια παράσταση του είναι το λιγότερο. Φυσικά και θα είμαι εκεί, όποτε με ζητήσει.
Έχεις άλλους δασκάλους εκτός από τον Τερζόπουλο και τον Σουζούκι;Ο Θεόδωρος Τερζόπουλος είναι πίσω από κάθε μου απόφαση, άρα σε πολύ περισσότερα μέρη από αυτά που φαίνεται
Ανθρώπους που έχω διδαχθεί σημαντικά πράγματα, ναι. Δασκάλους που με μετατόπισαν τόσο καθοριστικά και συνολικά, όχι. Αν είχα κι άλλους σημαίνει ότι θα έπρεπε να υπηρετώ και κάποια άλλη κοσμοθεωρία. Και δεν μπορείς να είσαι “υπηρέτης δύο αφεντάδων”.
Οι “Πέρσες” του Αισχύλου κάνουν πρεμιέρα στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου στις 3 και 4 Ιουλίου
Μετάφραση Παναγιώτης Μουλλάς. Σκηνοθεσία Χρήστος Θεοδωρίδης. Δραματουργική επεξεργασία Ιζαμπέλα Κωνσταντινίδου, Παύλος Σούλης, Χρήστος Θεοδωρίδης. Φωτισμοί Ιωάννα Αθανασίου – Τάσος Παλαιορούτας. Μουσική Jeph Vanger. Ενδυματολόγος Τίνα Τζόκα. Χορογραφία – Κίνηση Ξένια Θεμελή. Επιστημονικός σύμβουλος Παύλος Σούλης. Βοηθός σκηνοθέτη Ιάσονας Ασημακόπουλος
Βοηθός χορογράφου Ελίνα Παντελεμίδου
ΠαίζουνΜαρία Ναυπλιώτου, Δημήτρης Καταλειφός, Αναστάσης Ροϊλός, Σταύρος Σβήγκος
Χορός (αλφαβητικά) Αλεξανδρόπουλος Πάρης, Δεληθανάση Αγγελική, Δερμεντζίδης Κρητικός Γιώργος, Εξακοΐδης Γιώργος, Θεμελή Ξένια, Κισσανδράκης Γιώργος, Κωνσταντινίδης Γιώργος, Μακρής Ντένης, Μανδρινός Δημήτρης, Μανωλάς Νίκος, Παντερμαλή Αγγελική, Πίττα Τατιάνα- Άννα, Σακελλαριάδη Πέννυ, Σωτηροπούλου Σαββίνα, Τρυφουλτσάνης Βασίλης, Τσαλίκης Βασίλης, Φύτρος Σαμψών
Προπώληση εισιτηρίων: more
