Συν & Πλην: «Τζένη Τζένη» στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

Πόσες ιστορίες είναι τόσο δυνατά εγγεγραμμένες στο συλλογικό συνειδητό, ώστε να ξέρεις τον διάλογο και την ατάκα που θα ακολουθήσει και ακόμα να την περιμένεις σαν να πρόκειται να την ακούσεις για πρώτη φορά; Αυτό το φαινόμενο επαναλαμβάνεται και στη διάσημη (για τα ελληνικά δεδομένα) πολιτική, ρομαντική σάτιρα των Κώστα Πρετεντέρη και Ασημάκη Γιαλαμά «Τζένη – Τζένη», την οποία ο Νίκος Καραθάνος (σε συνεργασία με τον Γιάννη Αποσκίτη στη θεατρική διασκευή και τη δραματουργική επεξεργασία) επαναπροσεγγίζει.

Πρόκειται για την ιστορία της Τζένης Σκούταρη, σπουδασμένης κόρης του Κοσμά Σκούταρη – πολιτικά επιδραστικού ανδρός στο νησί των Σπετσών – που συμφωνεί σε λευκό γάμο με τον, πολιτικά φιλόδοξο, ανιψιό των εφοπλιστών Κασσανδρή (ο οποίος επιστρέφει από σπουδές στην Αμερική) για να επιτευχθεί η βουλευτική εκλογή του δεύτερου: μια από τις πλέον οικείες ψυχαγωγικές αφηγήσεις της τελευταίας 60ετίας στη χώρα μας.

Σε αντίθεση με τη ματιά του Ντίνου Δημόπουλου που αναπαράγει το αειθαλές, φωτεινό και ζωογόνο καλοκαίρι – δηλαδή την αιώνια καρτ ποστάλ της Ελλάδας στο εξωτερικό – η διασκευή (και σκηνοθεσία) της θεατρικής μεταφοράς εστιάζει περισσότερο στα κοινωνικο-πολιτικά διακυβεύματα, τους χαρακτήρες και στην σκληρή πραγματικότητα που αυτά κουβαλούν. Το πολιτικό κατεστημένο και η χρηματική δύναμη είναι πάνω από τους ανθρώπους, η τύχη των μορφωμένων νέων εξαγοράζεται και πουλιέται (ασχέτως αν η ρομαντική πινελιά των σεναριογράφων εξωραΐζει τα πράγματα), οι τοπικές κοινωνίες – πέραν από τις προσχηματικές φιέστες – μένουν στην αφάνεια, αβοήθητες από το κεντρικό κράτος. Αυτά είναι τα θέματα που μπαίνουν στον πυρήνα του θεατρικού έργου. Την ίδια ώρα, ενώ εκστομίζονται οι ίδιες εμβληματικές ατάκες που έχουν γράψει ιστορία και η παράσταση παρακολουθεί ακριβώς την πλοκή του πρωτότυπου σεναρίου, κουβαλούν μεγαλύτερη ειρωνεία, εσωτερική ματαίωση, περισσότερο σκοτάδι· χαρακτηριστικά που περιγράφουν και τους ήρωες: λες και η ζωή τους έχει ένα προδιαγεγραμμένο. Λες και το σενάριο δεν είναι μυθοπλασία, αλλά μια μοίρα που δεν θα αποφύγουν ούτε στη σκηνή, ούτε αν ζούσαν στην πραγματική ζωή. Αφού, ακόμα και σήμερα, αυτήν αντανακλούν.

Ο Νίκος Καραθάνος σκηνοθετεί σε ένα πλάνο, φόρο τιμής στους πρωταγωνιστές του ελληνικού κινηματογράφου.

Ένα πρωτόγνωρο στοίχημα θέτει και, εν πολλοίς, κερδίζει ο Νίκος Καραθάνος. Να αφήσει το δικό του στίγμα πάνω σε ένα υλικό συλλογικά αφομοιωμένο ως κλασικό, χωρίς να δίνει την αίσθηση ότι το έχει ‘πειράξει’. Η «Τζένη Τζένη» του μετακινείται προς τον μελαγχολικό, δυσοίωνο πυρήνα της, παραμένει αστεία και τρυφερή, συνιστώντας ένα θέατρο που ικανοποιεί τους πάντες: εκείνους που θέλουν να ‘ξαναδούν’ την ταινία χωρίς ‘βέβηλες’ αναγνώσεις κι εκείνους που παρακολουθούν την, υψηλής ποιότητα, δουλειά της ομάδας Καραθάνου. Η θεατρική «Τζένη Τζένη» είναι ένα μαζικό θέαμα, αλλά κι ένα ιδιωτικό σχόλιο για το πορτρέτο μιας Ελλάδας που φιλοτεχνήθηκε πολλά χρόνια πριν και το βιώνουμε σήμερα.

Νίκος Καραθάνος, Γαλήνη Χατζηπασχάλη και Άγγελος Παπαδημητρίου.

Έχει καταφέρει κάτι σχεδόν «οριακό» ο Νίκος Καραθάνος: να δίνει την αίσθηση ότι η παράσταση του αποτίνει φόρο τιμής στην κλασική ταινία (που σε μεγάλο βαθμό το κάνει) και τελικά να παίρνει απόσταση από αυτήν αναδεικνύοντας τον σκοτεινό της πυρήνα κι όχι την ελαφράδα της. Αυτός είναι ο κόσμος που υπερασπίζεται εδώ ο Καραθάνος, τόσο με εμφανή σεβασμό προς τα θρυλικά πρόσωπα που υπηρέτησαν το 1966 το «Τζένη Τζένη», όσο και κουβαλώντας το βαρύ πέπλο της χώρας που προοιωνίζεται πως θα την καλύψει. Σε αυτό το σκοπό, τον συνδράμουν όλοι οι συντελεστές, από τους πρωταγωνιστές του έως τους εικαστικούς συντελεστές: την φωτίστρια Ελίζα Αλεξανδροπούλου, την κινησιολόγο Αμάλια Μπένετ, τον ενδυματολόγο Άγγελο Μέντη, τον σκηνογράφο Κωνσταντίνο Σκουρλέτη και τον συνθέτη Άγγελο Τριανταφύλλου που παίρνει την έξοχη μουσική του Κώστα Καπνίση και αποστάζει τον λυγμό της. Και όλα αυτά μέσα σε έναν έντονο κινηματογραφικό ρυθμό· όχι τόσο για να ‘ακολουθήσει’ την καταγωγή της ταινίας όσο για να την εντάξει στην σημερινή συνθήκη όπου όλα είναι καταιγιστικά και μάταια.

Κατά τη γνώμη μου, το ερώτημα για το ποιος/ποιά θα παίξει ρόλους τους οποίους δεν υποδύθηκαν απλώς, αλλά σημάδεψαν ερμηνευτικά ‘θηρία’ όπως ο Λάμπρος Κωνσταντάρας, ο Διονύσης Παπαγιαννόπουλος και η Τζένη Καρέζη θα είχε χαρακτήρα σπαζοκεφαλιάς, αν ο θίασος της θεατρικής «Τζένη Τζένη» επικεντρωνόταν στο μιμητισμό. Εδώ, η πρωταγωνιστική ομάδα εστιάζει στην ερμηνευτική πηγαιότητα που είχαν αυτοί οι ηθοποιοί. Κι έτσι συναντώντας τον ίδιο τον Καραθάνο στο ρόλο του Κοσμά Σκούταρη διακρίνεις παρόμοιες αρετές, εκτός από τον καθαρό θαυμασμό του προς το ερμηνευτικό μέγεθος του Παπαγιαννόπουλου. Η Γαλήνη Χατζηπασχάλη, έχοντας κοινές κωμικές ποιότητες με την Τζένη Καρέζη, «γράφει» εξαιρετικά στον ομώνυμο ρόλο, αφού μην ξεχνάμε πως είναι μια κατηγορία μόνη της, ηθοποιός σπάνιας κωμικής στόφας. Ο Κώστας Μπερικόπουλος, με τη σειρά του, δεν συναντά το υποκριτικό τρόπο του Λάμπρου Κωνσταντάρα, ωστόσο είναι υπέροχος είτε χρειάζεται να αποδώσει τον κυνισμό του εφοπλιστή Κασσανδρή είτε τον σαρκασμό του. Ο Χρήστος Λούλης αποδίδει ωραία το ρόλο του γοητευτικού και ηθικού τεχνοκράτη Νίκου Μαντά ενώ με σατιρικό ενδιαφέρον βλέπουμε το twist του Άγγελου Παπαδημητρίου στο ρόλο της Ματίνας Σκούταρη (της σπουδαίας Ελένης Ζαφειρίου στην ταινία). Τον προσωπικό της αέρα φέρει η Χάρις Αλεξίου στην Ντιάννα Κασσανδρή, η Ιωάννα Μαυρέα είναι ιδανική ως ραδιούργα μάνα (ειδικά στις «ψηλές νότες της) ενώ η Ζέτα Μακρυπούλια είναι ταιριαστή με το ρόλο της Υβόννης Καρίπη. Σε μικρότερους ρόλους, αλλά πάντα στον παλμό του συνόλου ο Γιάννης Κότσιφας, ο Αλέξανδρος Σκουρλέτης, ο Μίμης Φραγκόπουλος, ο Θάνος Μαγκλάρας και η Ιωάννα Μπιτούνη.

Γαλήνη Χατζηπασχάλη και Χρήστος Λούλης ως Τζένη Σκούταρη και Νίκος Μαντάς.

Κλειδί στην απομυθοποίηση της εποχής και της αίσθησης αθωότητας είναι οι φωτισμοί της Ελίζας Αλεξανδροπούλου: ένα καλειδοσκόπιο που μας τοποθετεί περισσότερο μέσα στον ψυχισμό των ηρώων, παρά εντός του τοπίου ή της εποχής που αυτοί ζουν. Ο πιο πολύτιμος σύμμαχος της σκηνοθεσίας – μαζί με την κινησιολογία και την διασκευασμένη μουσική.

Σταθερή συνεργάτιδα στις σκηνοθεσίες του Νίκου Καραθάνου, η Αμάλια Μπένετ είναι εξασκημένη στο να ‘διαβάζει’ τις προθέσεις του για τις σκηνικές ενέργειες των προσώπων. Κι εδώ, εκτός από το ότι συμβάλλει σημαντικά στη ροή της αφήγησης, επενδύει στην κίνηση του συνόλου και στη χορικότητα του παραθέτει και μια ανάγνωση στις σκηνές του φινάλε, οι οποίες παράγουν ‘νέα’ μνήμη πάνω στο κλασικό υλικό.

Η σκηνογραφία του Κωνσταντίνου Σκουρλέτη σκοπεύει να αποδώσει την εικόνα της Ελλάδας «μετά» το ελληνικό καλοκαίρι και θερινό ρομάντζο και τα καταφέρνει δίνοντας στην κωμωδία μια όψη πένθιμη. Παρότι δε, έρχεται σε σύγκρουση με την ‘παράδοση’ της ταινίας, κάνει και μια τομή, δικαιολογώντας το «γιατί» ανεβαίνει αυτό το έργο σήμερα. Μοναδική ευθεία ‘συνομιλία’ με την ταινία είναι οι ευμεγέθεις φωτογραφίες των ηθοποιών σε πρώτο πλάνο. Σε αντίστιξη με το σκηνικό, τα κοστούμια του Άγγελου Μέντη έρχονται σε στενή αναφορά με το πνεύμα των κοστουμιών της ταινίας, γεγονός που επιδρά ως μια ρομαντική υπόμνηση.

Σοφά, ο Άγγελος Τρινταφύλλου δεν επέλεξε να «αναμετρηθεί» με την εμβληματική μουσική του Κώστα Καπνίση, αλλά να την ξαναδεί. Η διαχείριση – ενορχήστρωση του εμβληματικού ορχηστρικού χασάπικου είναι ενδεικτική αυτής της απόφασης.

Σε κίνηση Αμάλιας Μπένετ οι Ιωάννα Μαυρέα, Γιάννη Κότσιφας, Χάρις Αλεξίου, Κώστας Μπερικόπουλος, Ζέρα Μακρυπούλια, Αλέξανδρος Σκουρλέτης.

Τίποτα το αξιοσημείωτο.

Η θεατρική αναβίωση ενός κινηματογραφικού κλασικού με σεβασμό στους θρυλικούς δημιουργούς του συνδυάζεται με μια δυναμικά διατυπωμένη άποψη που αναδεικνύει τον βαθιά μελαγχολικό πυρήνα του κειμένου.

Ο θεατρικός και ο κινηματογραφικός ήρωας σε συνομιλία.

Σκηνή από το “λευκό γάμο” του “Τζένη Τζένη”

“Παρόντες”, φορείς μνήμης στη σκηνή κι άλλοι θρύλοι του ελληνικού σινεμά: Νίκος Σταυρίδης, Βασίλης Αυλωνίτης, Γεωργίου Βασιλειάδου.

Γαλήνη Χατζηπασχάλη σε πρώτο πλάνο.

Πολιτικό deal και έπεται… γάμος.

Κώστας Μπερικόπουλος, Αλέξανδρος Σκουρλέτης, Χάρις Αλεξίου, Ιωάννα Μπιτούνη.