Για τον Νίκο Ερηνάκη, η φιλοσοφία δεν είναι μια ακαδημαϊκή πολυτέλεια για ήρεμες εποχές

Το CINEphil_101 Διεθνές Φεστιβάλ Φιλοσοφικού Κινηματογράφου, μοναδικό στο είδος του στην Ελλάδα κι ένα από τα λίγα στον κόσμο, επιστρέφει για δεύτερη χρονιά στο Ηράκλειο Κρήτης, 3-10 Μαΐου 2026. Προβολές, συζητήσεις, διαγωνιστικό, εκλεκτοί καλεσμένοι σκηνοθέτες, δημιουργοί και ακαδημαϊκοί, νέα ταλέντα, ταινίες μικρού μήκους από δημιουργούς του Ηρακλείου, animation, εκτενείς εκπαιδευτικές δράσεις και μαθητικός διαγωνισμός, σε μια συνάντηση που έχει χώρο για όλους.

Την πρωτοβουλία για τη δημιουργία του φεστιβάλ είχαν οι Ηρακλειώτισσες Κατερίνα Μπαντινάκη, Αν. Καθηγήτρια Αισθητικής και Φιλοσοφίας της Τέχνης, Πρόεδρος του Τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, και Σοφία Μαράκη, designer, συν-ιδρύτρια του δημιουργικού γραφείου White Cover και Πρόεδρος του ανεξάρτητου Οργανισμού Πολιτιστικής Δράσης He.Art.

Επιστημονικός σύμβουλος του φεστιβάλ είναι ο Νίκος Ερηνάκης, Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής & Κοινωνικής Φιλοσοφίας και Φιλοσοφίας του Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και ποιητής. Ο Ερηνάκης με έχει εντυπωσιάσει με την καθαρότητα και την επιτακτικότητα του λόγου του, διόλου στρογγυλεμένου ή αφηρημένου. Ενός λόγου που σου υπενθυμίζει βασικές, ίσως υποτιμημένες ανθρώπινες αξίες και σε παρακινεί σε σκέψη και δράση. Μεγάλη η χαρά μου λοιπόν να μιλάμε τόσο για το CINEphil_101, όσο και για το ρόλο της φιλοσοφίας σήμερα.

Όπως άλλωστε χαρακτηριστικά μας είπε: «Σε έναν κόσμο που μας θέλει γρήγορους, παραγωγικούς, διαθέσιμους και διαρκώς ορατούς, η φιλοσοφία μάς μαθαίνει την πράξη της εσωτερικής και εξωτερικής συναντίστασης: να επιθυμούμε, να σκεφτόμαστε, να επιλέγουμε, να μη γινόμαστε απλώς η αντανάκλαση των μηχανισμών που μας περιβάλλουν, αλλά να δημιουργούμε τους δικούς μας δίκαια, αυθεντικά και ελεύθερα».

Νίκος Ερηνάκης

Σήμερα δεν μας λείπουν οι εικόνες. Μας λείπει η δυνατότητα να τις σκεφτούμε. Δεν μας λείπει η πληροφορία. Μας λείπει η κρίση. Το CINEphil_101 γεννήθηκε ακριβώς μέσα σε αυτή την έλλειψη: ως μια προσπάθεια να ξανασυναντηθούν η εικόνα με την έννοια, η εμπειρία με το ερώτημα, η τέχνη με τον δημόσιο λόγο. Η φιλοσοφία δεν είναι ένας κλειστός ακαδημαϊκός μηχανισμός. Είναι μια πράξη ελευθερίας. Είναι η άρνηση να δεχτούμε τον κόσμο ως αυτονόητο. Και ο κινηματογράφος, όταν δεν περιορίζεται στην κατανάλωση συγκίνησης, μπορεί να γίνει ένας από τους πιο άμεσους τρόπους φιλοσοφικής εμπειρίας. Μια ταινία δεν μας λέει απλώς τι να σκεφτούμε· μας εκθέτει σε κάτι που μας αναγκάζει να σκεφτούμε και στη συνέχεια να πράξουμε. Η συνδυαστική εμπειρία τους λειτουργεί μετασχηματιστικά.

Στόχος του CINEphil_101 είναι να φέρει τον φιλοσοφικό στοχασμό στον δημόσιο χώρο, πέρα από το στενό ακαδημαϊκό πλαίσιο στο οποίο συνήθως αναπτύσσεται – και μάλιστα σε μια εποχή πρωτόγνωρων κρίσεων και προκλήσεων, όπου η φιλοσοφία και η δημιουργική και κριτική σκέψη είναι πιο απαραίτητες από ποτέ. Και ο κινηματογράφος αποτελεί το ιδανικό μέσο γι’ αυτό καθώς είναι απολύτως προσβάσιμος ενώ ταυτόχρονα έχει τη δύναμη να προσεγγίζει σύνθετα ζητήματα με βιωματική αμεσότητα.

Ο κινηματογράφος, όταν δεν περιορίζεται στην κατανάλωση συγκίνησης, μπορεί να γίνει ένας από τους πιο άμεσους τρόπους φιλοσοφικής εμπειρίας.

Στο CINEphil_101, ένα από τα ελάχιστα αντίστοιχα εγχειρήματα διεθνώς, ο κινηματογράφος μας καλεί να κατανοήσουμε, να αναστοχαστούμε, να αμφισβητήσουμε και να μετασχηματίσουμε τον εαυτό μας και τον κόσμο. Το γεγονός ότι αυτό συμβαίνει στην Κρήτη έχει ξεχωριστή σημασία. Από τη μία, είναι πρόκληση γιατί καλείσαι να χτίσεις από την αρχή και να καλλιεργήσεις ένα τέτοιο εγχείρημα σε μια πόλη που δεν έχει παράδοση στα κινηματογραφικά φεστιβάλ, όπως η Θεσσαλονίκη ή η Αθήνα. Από την άλλη, όμως, είναι μια σημαντική ευκαιρία: να δημιουργηθεί ένας ζωντανός κόμβος τέχνης και ιδεών στην περιφέρεια, που φέρνει το τοπικό κοινό σε επαφή με διεθνείς κινηματογραφικές παραγωγές, με αναγνωρισμένους δημιουργούς και καταξιωμένους ακαδημαϊκούς απ’ όλο τον κόσμο, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την ίδια την τοπική δημιουργία.

Cafune, animation (Animasyros)

Η Κρήτη, σε αυτό, δεν είναι απλώς τόπος φιλοξενίας. Είναι μέρος του νοήματος. Ένας τόπος ορίου, μνήμης, μετάβασης, αντίστασης και πρωτοποριακής δημιουργίας. Το να δημιουργείται εδώ ένας διεθνής κόμβος κινηματογράφου και φιλοσοφίας επιβεβαιώνει πως η Κρήτη δεν υπήρξε ποτέ περιφέρεια, υπήρξε πάντα κέντρο, και ως επίκεντρο θέλουμε να τη διατηρήσουμε και αναδείξουμε. Ως επικέντρο μιας άλλης συνομιλίας: πιο ανοιχτής και δημιουργικής, πιο θαρραλέας και ριψοκίνδυνης, και σίγουρα ποτέ αλγοριθμικά προβλέψιμης.

Η πρόκληση είναι να καλλιεργήσεις ένα κοινό χωρίς να το υποτιμήσεις. Η ευκαιρία είναι να αποδείξεις ότι ο στοχασμός δεν χρειάζεται άδεια για να υπάρξει, αποτελεί ανάγκη που δεν μπορεί να καταπνιγεί. Η φιλοσοφία δεν είναι μια ακαδημαϊκή πολυτέλεια για ήρεμες εποχές. Αντίθετα, γίνεται αναγκαία και επείγουσα ακριβώς όταν οι εποχές σκοτεινιάζουν, όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους, όταν η δημόσια σφαίρα γεμίζει θόρυβο αλλά αδειάζει από σκέψη. Μας ενδιαφέρει ο κινηματογράφος όχι ως διαφυγή, αλλά ως ρήγμα· ως μια αισθητική εμπειρία που μπορεί να γίνει ηθική, πολιτική και πολιτισμική αφύπνιση.

Στιγμιότυπο του φεστιβάλ

Το φετινό πρόγραμμα οικοδομήθηκε γύρω από ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος έχει δικαίωμα να εμφανίζεται; Να μιλά, να επιθυμεί, να θυμάται, να υπάρχει χωρίς να απολογείται. Με κεντρικό άξονα πάντοτε τη συνάντηση του κινηματογράφου με τον φιλοσοφικό στοχασμό, οι κεντρικές θεματικές της φετινής διοργάνωσης, με βάση τις οποίες σχεδιάστηκε το φετινό πρόγραμμα είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα, η έμφυλη ισότητα αλλά και γενικότερα οι σύγχρονες μορφές ανισοτήτων κάθε είδους. Και είμαστε πολύ χαρούμενοι που σε αυτό μας το όραμα υπήρξε συνεργάτης και συνοδοιπόρος το Αυτοτελές Γραφείο Ισότητας της Περιφέρειας Κρήτης. Τα ανθρώπινα δικαιώματα και η έμφυλη ισότητα δεν μας ενδιαφέρουν ως συνθήματα, αλλά ως καθημερινά πεδία σύγκρουσης.

Η φιλοσοφία δεν είναι μια ακαδημαϊκή πολυτέλεια για ήρεμες εποχές. Αντίθετα, γίνεται αναγκαία και επείγουσα ακριβώς όταν οι εποχές σκοτεινιάζουν, όταν οι λέξεις χάνουν το νόημά τους, όταν η δημόσια σφαίρα γεμίζει θόρυβο αλλά αδειάζει από σκέψη.

Στον πραγματικό κόσμο, η ελευθερία δεν κατανέμεται ισότιμα. Άλλοι κινούνται με άνεση, άλλοι επιβιώνουν υπό όρους. Άλλοι αναγνωρίζονται, άλλοι μένουν αόρατοι. Το πρόγραμμα θέλει να φωτίσει αυτές τις ασυμμετρίες χωρίς διδακτισμό, μέσα από ταινίες που δεν προσφέρουν εύκολη παρηγοριά αλλά απαιτούν εγρήγορση. Στο Διαγωνιστικό Τμήμα επιλέξαμε πέντε ταινίες από περίπου 600 υποβολές απ’ όλον τον κόσμο. Δεν αναζητήσαμε απλώς «ταινίες με θέμα». Αναζητήσαμε έργα που σκέφτονται κινηματογραφικά· που δεν απεικονίζουν απλώς την αδικία, αλλά μας κάνουν να αισθανθούμε τη μορφή της, τη διάρκειά της, τη σιωπή της αλλά και τρόπους αντιμετώπισής της.

Life of Luo Sang του του Zhang Guodong, διαγωνιστικό τμήμα

Αυτό που έχει σημασία για μας είναι παρουσιάζουμε έργα με καλλιτεχνική δύναμη και ταυτόχρονα με φιλοσοφικό ενδιαφέρον – ταινίες που δεν αφηγούνται απλώς ιστορίες αλλά εγείρουν ερωτήματα γύρω από την ηθική, την ελευθερία, τις ανθρώπινες σχέσεις.

Ακόμη, θα έχουμε τη χαρά να φιλοξενήσουμε δύο σημαντικές γυναικείες παρουσίες που έχουν διακριθεί στο χώρο του κινηματογράφου: τη σκηνοθέτρια Ζακλίν Λέντζου, μία από τις πιο ποιητικά δημιουργικές και υπαρκτικά ανήσυχες φωνές του ελληνικού σινεμά, με σημαντικές διακρίσεις, με την οποία θα συνομιλήσουμε για το σύνολο του έργου της, και την Ολυμπία Μυτιληναίου, την πρωτοπόρα κινηματογραφίστρια η οποία κατάφερε να αναδειχθεί σε ένα εντελώς ανδροκρατούμενο πεδίο για να μας μιλήσει για τη θέση της γυναίκας στον κινηματογράφο και να μας παρουσιάσει την τελευταία της συνεργασία με τον Αλέξανδρο Αβρανά, Quiet Life, για την οποία βραβεύτηκε. Εγκαινιάζουμε επίσης τη συνεργασία με το WIFT GR (Women in Film Greece) για την προβολή του ντοκιμαντέρ “Ο Έρωτας στα Χρόνια της Γιαγιάς μου” της Ζωής Σταυρίδη – Μιχαλοπούλου.

Ο έρωτας στα χρόνια της γιαγιάς μου, της Ζωής Σταυρίδη – Μιχαλοπούλου, στιγμιότυπο

Με βάση τις θεματικές των ανθρώπινων δικαιωμάτων και της ισότητας, σχεδιάσαμε και το πρόγραμμα των εκπαιδευτικών δράσεων του φετινού CINEphil_101 – που εμπλουτίστηκε σημαντικά σε σχέση με πέρυσι, με τη συνεργασία σημαντικών φορέων και φεστιβάλ, όπως το ΕΚΚΟΜΕΔ μέσω του προγράμματος Cinematherapy, το Onassis Culture, το ANIMASYROS Διεθνές Φεστιβάλ Κινουμένων Σχεδίων και φυσικά η Περιφέρεια Κρήτης.

Παράλληλα, θέλοντας να προβάλλουμε δουλειές νέων, ανερχόμενων κινηματογραφιστών από την Ελλάδα και το εξωτερικό, εντάξαμε στο πρόγραμμα των προβολών την ενότητα Young Talents, ενώ παρουσιάζουμε και φέτος την ενότητα των Heraklion Shorts, ταινίες μικρού μήκους από δημιουργούς του Ηρακλείου, τιμώντας τη δουλειά τους στην πόλη τους και αναδεικνύοντας την ιδιαίτερα ζωντανή τοπική σκηνή. Βασική μας επιδίωξη είναι να μη φτιάξουμε απλώς ένα πρόγραμμα προβολών, αλλά ένα οικοσύστημα. Δεν θέλουμε μόνο να παρουσιάσουμε έργα. Θέλουμε να δημιουργήσουμε συνθήκες εμφάνισης νέων δημιουργών, νέων ερωτημάτων, νέων τρόπων να βλέπουμε.

Στιγμιότυπο από την ταινία Ντελούλου, του Μιχάλη Αλεξάκη, Heraklion Shorts

Δεν μας ενδιαφέρει να εκπαιδεύσουμε απλώς μελλοντικούς θεατές. Μας ενδιαφέρει να συναναπτυχθούμε με νέους ανθρώπους που θα μπορούν να βλέπουν κριτικά, να αισθάνονται σύνθετα και να σκέφτονται ελεύθερα. Ο κινηματογράφος είναι ένα εξαιρετικό παιδαγωγικό εργαλείο γιατί δεν ξεκινά από την εντολή, αλλά από την εμπειρία. Δεν λέει στο παιδί «μάθε αυτό». Του λέει: κοίτα, άκου, αμφέβαλε, πάρε θέση, δημιούργησε.

Η φιλοσοφία θα γίνει ξανά ελκυστική, όταν πάψει να εμφανίζεται ως μουσειακό αντικείμενο και ξαναγίνει αυτό που υπήρξε στην αρχή της: μια οραματική τέχνη του να ζεις αυθεντικά.

Ο μαθητικός διαγωνισμός «Νέοι Cine-φιλόσοφοι», που φέτος έχει ως θέμα την ελεύθερη βούληση, ανοίγει ακριβώς αυτό το πεδίο ίσης ελεύθερης δημιουργικότητας. Τι σημαίνει να επιλέγω σε έναν κόσμο που με διαμορφώνει πριν ακόμη μιλήσω; Πόσο ελεύθερη είναι μια απόφαση μέσα σε οικογενειακές προσδοκίες, κοινωνικές πιέσεις, ψηφιακούς αλγορίθμους, φόβους, ανισότητες; Το σημαντικό δεν είναι μόνο ότι οι μαθήτριες/ές κάνουν ταινίες. Είναι ότι μαθαίνουν πώς μια ιδέα μπορεί να γίνει εικόνα, πώς ένα ερώτημα μπορεί να γίνει αφήγημα, πώς η σκέψη δεν είναι κάτι ξένο προς τη δημιουργία, αλλά η μία αναγκαία συνθήκη της άλλης. Σε μια εποχή επιταχυντισμού που συχνά ζητά από τη νέα γενιά να προσαρμόζεται και συμβιβάζεται άμεσα, γρήγορα, επιφανειακά, εμείς θέλουμε να δώσουμε το δικαίωμα να καθυστερήσουν δημιουργικά: να ρωτήσουν, να αμφισβητήσουν, να φανταστούν εναλλακτικά.

Στιγμιότυπο από την ταινία November Fog της Anna Lena Höhne, Young Talents

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για το μέλλον, πρέπει να πάψουμε να αντιμετωπίζουμε τους νέους ως «μελλοντικό κοινό». Είναι ήδη παρόντες. Ήδη σκέφτονται, ήδη αγωνιούν, ήδη δημιουργούν, συχνά πολύ πιο ριζικά από όσο αντέχουμε. Οι εκπαιδευτικές δράσεις του CINEphil_101 ξεκινούν από αυτή την παραδοχή. Δεν θέλουμε να «διδάξουμε» στα παιδιά τι να σκεφτούν. Θέλουμε να τους δώσουμε εργαλεία για να εμπιστευτούν τη δική τους σκέψη. Ο κινηματογράφος είναι ιδανικός γι’ αυτό, γιατί δεν αρχίζει από την έννοια αλλά από την εμπειρία. Εκεί βρίσκεται η παιδαγωγική αξία του φεστιβάλ: όχι στην παραγωγή σωστών απαντήσεων, αλλά στη δημιουργία ερωτημάτων που αξίζει να κατοικηθούν. Θέλουμε οι νέοι να μη βλέπουν τον κινηματογράφο μόνο ως θέαμα, αλλά ως γλώσσα· και τη φιλοσοφία όχι ως μάθημα, αλλά ως δυνατότητα απελευθέρωσης.

Η φιλοσοφία θα γίνει ξανά ελκυστική, όταν πάψει να εμφανίζεται ως μουσειακό αντικείμενο και ξαναγίνει αυτό που υπήρξε στην αρχή της: μια οραματική τέχνη του να ζεις αυθεντικά. Οι νέοι δεν απορρίπτουν τη φιλοσοφία. Απορρίπτουν τη νεκρή γλώσσα με την οποία συχνά τους προσφέρεται. Τα ερωτήματά τους είναι ήδη φιλοσοφικά: ποιος είμαι, τι αξίζει, πώς να αγαπήσω, πώς να μη χαθώ, τι σημαίνει να είμαι ελεύθερος σε έναν κόσμο που κάνει τα πάντα για να μην είμαι;

Ζακλίν Λέντζου, Σελήνη, 66 ερωτήσεις, Στιγμιότυπο

Η φιλοσοφία γίνεται ενδυναμωτική όταν αποκαλύπτει ότι τίποτε από όσα μας παρουσιάζονται ως φυσικά δεν είναι απολύτως φυσικό. Ούτε οι ρόλοι μας, ούτε οι επιθυμίες μας, ούτε οι φόβοι μας, ούτε οι μορφές επιτυχίας που μας επιβάλλονται. Δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά κάτι πιο ριζικό: την ικανότητα να μην υποδουλώνεσαι στα προκατασκευασμένα πλαίσια των άλλων, που σημαίνει τη δυνατότητα να αρθρώσεις καλύτερα το ερώτημα, το οποίο άλλωστε ενέχει και την απάντηση. Σε έναν κόσμο που μας θέλει γρήγορους, παραγωγικούς, διαθέσιμους και διαρκώς ορατούς, η φιλοσοφία μάς μαθαίνει την πράξη της εσωτερικής και εξωτερικής συναντίστασης: να επιθυμούμε, να σκεφτόμαστε, να επιλέγουμε, να μη γινόμαστε απλώς η αντανάκλαση των μηχανισμών που μας περιβάλλουν, αλλά να δημιουργούμε τους δικούς μας δίκαια, αυθεντικά και ελεύθερα.

Οι φοιτήτριες/ές σήμερα ζουν μέσα σε μια παράδοξη συνθήκη, σε ένα περιβάλλον διαρκούς διέγερσης, σύγκρισης, έκθεσης και επιτάχυνσης. Η προσοχή τους δεν χάνεται τυχαία· διεκδικείται, μεθοδεύεται, εργαλειοποιείται και εμπορευματοποιείται. Τα social media δεν είναι απλώς εργαλεία επικοινωνίας, είναι μηχανισμοί παραγωγής ψευδοεαυτού και προσομοίωσης. Έχει διαμορφωθεί ένα περιβάλλον, όπου η εικόνα του εαυτού προηγείται συχνά του ίδιου του εαυτού, όπου η γνώμη προηγείται της σκέψης και η αντίδραση προηγείται της κατανόησης. Μας μαθαίνουν να υπάρχουμε ως εικόνα πριν υπάρξουμε ως εμπειρία, να απαντάμε πριν καταλάβουμε, να παίρνουμε θέση πριν σκεφτούμε. Προφανώς η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά και ένας μηχανισμός περαιτέρω αποξένωσης από την ίδια τη διαδικασία της σκέψης.

Παύλος Κόντος, The Return, Στιγμιότυπο

Έχουν πρόσβαση σε περισσότερη πληροφορία από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά, αλλά συχνά λιγότερο χρόνο, λιγότερη σιωπή και λιγότερο χώρο για να τη μετατρέψουν σε γνώση. Η πληροφορία έρχεται αδιάκοπα, σε θραύσματα, σε εικόνες, σε ειδοποιήσεις, σε ταχύτητες που δεν ευνοούν τον αναστοχασμό. Με την τεχνητή γενική νοημοσύνη, το ερώτημα γίνεται πιο σύνθετο: όχι μόνο τι γνωρίζουμε, αλλά ποιος σκέφτεται, πώς σκέφτεται, με ποια ευθύνη και με ποιο στόχο.

Δεν θα ήθελα, όμως, να μιλήσω για τη νέα γενιά με όρους ηθικού πανικού, με ενοχλούν οι εύκολες καταγγελίες. Δεν είναι ότι οι νεότερες γενιές δεν σκέφτονται (αλίμονο και αν οι μεγαλύτερες σκέφτονται), αλλά ότι ζουν μέσα σε ένα περιβάλλον που οργανώνει συστηματικά την απόσπαση της σκέψης. Τα social media δεν παράγουν απλώς εικόνες, παράγουν υποκείμενα που μαθαίνουν να βλέπουν τον εαυτό τους σαν εικόνα. Οφείλουμε να ξαναρωτήσουμε τι σημαίνει ερώτηση, τι σημαίνει κρίση, τι σημαίνει προσωπική ευθύνη της σκέψης. Προφανώς και το πρόβλημα δεν είναι η τεχνολογία καθεαυτή, αλλά τα υποκείμενα που κρύβονται πίσω της. Το πρόβλημα είναι η παράδοση της εσωτερικής μας ζωής σε εξωτερικούς αυτοματισμούς. Όταν όλα επιταχύνονται, η δυσκολία δεν είναι να βρούμε πληροφορίες, είναι να ξαναβρούμε εστίαση και προσοχή.

Ολυμπία Μυτιληναίου, Quiet Life, Στιγμιότυπο

Η κριτική παιδεία σήμερα δεν μπορεί να είναι μόνο η ικανότητα να εντοπίζουμε ψευδείς ειδήσεις ή να αξιολογούμε πηγές, παρότι αυτά είναι απολύτως αναγκαία. Πρέπει να είναι κάτι βαθύτερο: η ικανότητα να αναρωτιόμαστε για το πλαίσιο, μέσα στο οποίο σκεφτόμαστε. Ποιος οργανώνει την προσοχή μου; Ποια επιθυμία μου έχει ήδη διαμορφωθεί από την αγορά; Ποια εικόνα του εαυτού μου προσπαθώ να επιβεβαιώσω; Πότε αρθρώνω αυθεντικό λόγο και πότε απλώς αναπαράγω; Η σκέψη δεν είναι φυγή από την πράξη, πρέπει να απελευθερωθούμε από τον ψευδοδιαχωρισμό θεωρίας και δράσης – η αυθεντική σκέψη σήμερα αποτελεί ριζική δράση και αντιστρόφως. Και αυτό, ειδικά για τις νέες γενιές είναι κρίσιμο, διότι τους επιτρέπει να μη ζουν μόνο μέσα στην καταπίεση της προσαρμογής, αλλά και μέσα στη δυνητικότητα του μετασχηματισμού.

Το πιο ριζοσπαστικό που μπορούμε να προσφέρουμε στις νεότερες γενιές είναι ένας χώρος όπου δεν θα χρειάζεται να φαίνονται διαρκώς ενδιαφέροντες/ουσες αυτοαναφορικά, αλλά θα μπορούν πράγματι να ενδιαφερθούν για κάτι έτερο. Ένας χώρος σκέψης, αμφισβήτησης και δημιουργικής ανασυγκρότησης – εκεί μπορεί να ξαναρχίσει η παιδεία. Γιατί αυτό που λείπει περισσότερο σήμερα είναι η παιδεία της προσοχής. Να μάθουμε ξανά να παραμένουμε μέσα στο ανοικτό ερώτημα, να αντέχουμε την αμφισημία – να μην αναζητούμε μόνο άμεση χρησιμότητα, αλλά βαθύτερο νόημα. Σε αυτό η φιλοσοφία, ο κινηματογράφος και η τέχνη μπορούν να λειτουργήσουν όχι ως καταφύγια από την εποχή μας, αλλά ως οδοδείκτες να την κατοικήσουμε πιο αυθεντικά και ελεύθερα, άρα πιο ποιητικά.