Συν & Πλην: «Bacon» στο Θέατρο Άνεσις

Πρώτη ημέρα στο σχολείο. Δύο μαθητές Λυκείου, ο Μάρκος και ο Άρης (ο Μαρκ και ο Ντάρρεν στο αγγλικό πρωτότυπο) γνωρίζονται στο προαύλιο – όχι υπό τις καλύτερες συνθήκες. Ο πρώτος είναι φοβικός, μελαγχολικός, σε άγνωστο περιβάλλον και έρχεται με μεταγραφή (για άγνωστους λόγους) από άλλο σχολείο. Ο δεύτερος είναι εξωστρεφής, φωνακλάς, επιδειξιομανής και το χειρότερο «μάτσο». Στην πορεία των εβδομάδων, τα δύο παιδιά θα εξομαλύνουν τη σχέση τους, συνειδητοποιώντας πως ο Μάρκος δεν έχει κανέναν φίλο και πως ο Άρης δεν έχει κανέναν πραγματικό φίλο. Και οι δύο, παιδιά μονογονεϊκών οικογενειών, με τη διαφορά πως ο Μάρκος έχει μια μητέρα να τον αγαπάει, ενώ ο Άρης έχει έναν αδιάφορο, αυταρχικό πατέρα που αδυνατεί να τον περιβάλλει με στοιχειώδη φροντίδα. Αντίθετα, γίνεται δέκτης της πατρικής εξουσίας. Η επαφή τους, που μοιάζει με τη γέννηση μιας φιλίας, παίρνει σύντομα περίεργη τροπή, όταν η σχέση τους γίνεται χειριστική και, τελικά, τραυματική και βίαιη.

Το έργο της Βρετανίδας Σόφι Σουίθινμπανκ έκανε παγκόσμια πρεμιέρα την Άνοιξη του 2022, αποσπώντας μια σειρά θεατρικών βραβείων για τον τρόπο προσέγγισης της εφηβικής κουλτούρας, που μολύνεται από την τοξική αρρενωπότητα, τη σύγχυση της σεξουαλικής ταυτότητας, την πατριαρχία, αφήνοντας πίσω τους βασανισμένους ανθρώπους, μόλις στο ευάλωτο ξεκίνημα της ζωής τους.

Στην παράσταση που παρουσιάζεται στο θέατρο Άνεσις (σε μετάφραση της Τζούλιας Διαμαντοπούλου) υπάρχει μια μικρή μετατόπιση προς το… ελληνικότερο με τους ήρωες να συστήνονται με ελληνικά ονόματα, πιθανότατα ως μια χειρονομία για να υπογραμμιστεί η διεθνικότητα του φαινομένου. 

Στο σκηνικό της Νίκης Ψυχογιού.

Ένα ενδιαφέρον νεοφερμένο έργο από την Βρετανία βάζει στο επίκεντρο της τοξικής αρρενωπότητας και όλων των επικίνδυνων συμπτωμάτων αυτής δύο έφηβα αγόρια, μετατοπίζοντας τη συζήτηση σε έναν πολύ πιο ευάλωτο ηλικιακό περιβάλλον. Η σεξουαλική ταυτότητα, η ανάγκη του ανήκειν, η «απαγορευμένη» ερωτική επιθυμία, αλλά και η βία και η χειραγώγηση,  φιλτράρονται μέσα από το βλέμμα των παιδιών σε μετάβαση. Σε αυτό το υλικό επενδύει η φρέσκια και ισορροπημένη ματιά της σκηνοθέτριας Έμιλυς Λουίζου σε συνεργασία με δύο ηθοποιούς της νεότερης γενιάς τον Γιώργο Μπένο και τον Αλέξανδρο Πιεχόβιακ.

Αριστερά ο Αλέξανδρος Πιεχόβιακ, δεξιά ο Γιώργος Μπένος.

Μιλώντας για τοξικές συμπεριφορές, σεξουαλικές διακρίσεις, έμφυλη βία και πατριαρχικό σύστημα, συνήθως εστιάζουμε σε σχέσεις ενηλίκων. Εκεί διαφοροποιείται το κείμενο της Σουίθνιμπανκ καθώς επεξεργάζεται τα ίδια μοτίβα συμπεριφορών απορροφημένα από παιδιά στην εφηβεία, τα οποία αντί να ανακαλύπτουν ανόθευτα τη ζωή και τον έρωτα αναπαράγουν κακοποιητικά μοντέλα από τον κόσμο των μεγάλων. Ο Άρης ή Ντάρρεν είναι ένα πρόσωπο αμφιλεγόμενο, ένας ήρωας που κακοποιεί μεν, αφού πρώτα έχει υπομείνει την πατρική εξουσία στο μέγιστο βαθμό. Κατά συνέπεια, το «Βacon» φέρει στην επιφάνεια την αρχή του φαύλου κύκλου βίας που τρέφεται στις πρώτες κυψέλες κοινωνικής ζωής: τις οικογένειες και τους σχολικούς χώρους.

Η αγγλοτραφής (σκηνοθετικά) Έμιλυ Λουϊζου εντοπίζει ένα νεόκοπο κείμενο που ακουμπά σε μια μεγάλη μάστιγα της εποχής και μια δημόσια συζήτηση που διαρκώς αναζωπυρώνεται από νέα συμβάντα βίας. Η ματιά της είναι ακριβής στα back and forth της αφήγησης – συνθήκη που, πάντα, επιβάλλει μια απαιτητική διαχείριση. Ο ρυθμός της παράστασης είναι κινηματογραφικός και, παρότι οι σκηνές έχουν μια σχεδόν αποσπασματική φύση, καταφέρνει να τους δώσει το χώρο για να αναπτυχθούν τα συναισθήματα των ηρώων. Αποδοτική και η καθοδήγηση της στο δίδυμο των νεαρών πρωταγωνιστών – μολονότι υπάρχουν σημεία που οι ερμηνείες λιμνάζουν σε μια ‘μίμηση’ της εφηβείας.

Έχοντας μετακινηθεί στη μεγάλη σκηνή του θεάτρου Άνεσις, το σκηνικό της Νίκης Ψυχογιού αναδεικνύεται εξαιρετικά. Μια παιδική κούνια παίρνει σημειολογική αξί,  καθώς κρέμεται από μια κυβική σιδερένια κατασκευή με κάγκελα, όλο τοποθετημένο σε ένα, επίσης, πολύχρωμο παιδικό τατάμι.  Επισημαίνονται έτσι, οι συσχετισμοί της αθώας, άγουρης ψυχής με τραυματικά συμβάντα καθώς και τι μπορεί να σημάνει το πέρασμα προς την ενηλικίωση. Ιδιαίτερα βοηθητικοί στην αφήγηση – που διαρκώς αλλάζει χρόνους – είναι και οι φωτισμοί της Χριστίνας Θανάσουλα.

Σε πρώτο πλάνο ο Αλέξανδρος Πιεχόβιακ.

Ο Γιώργος Μπένος και ο Αλέξανδρος Πιεχόβιακ ερμηνεύουν τους δύο νέους ήρωες, ο πρώτος το μοναχικό, gay Μάρκο και ο δεύτερος τον «τσαμπουκά» Άρη. Ο Γιώργος Μπένος είναι πολύ πιο αυθεντικός στην απόδοση της ευαίσθητης φύσης του ήρωα του που διψάει απεγνωσμένα για λίγη προσοχή, ενώ ο Αλέξανδρος Πιεχόβιακ κυριαρχεί στη σκηνή με τη νευρωτική σωματικότητα του, που επίσης, προδίδει ένα παιδί το οποίο πασχίζει να ξεχωρίσει – αλλά με έναν εντελώς λάθος τρόπο. Εκεί που οι ερμηνείες, ωστόσο, χωλαίνουν είναι στην ‘αναπαράσταση’ του εφηβικού τρόπου συμπεριφοράς, καταφεύγοντας σε στερεοτυπικές απεικονίσεις που στερούν την παράσταση από περισσότερο βάθος.  

Μια ενδιαφέρουσα συγγραφική είσοδος από τη Βρετανία αξιοποιείται στα χέρια της Έμιλυς Λουίζου, παρά τα λίγα ερμηνευτικά παραπατήματα.