Πλασμαφαίρεση: 7 ερωτήσεις και απαντήσεις για τη θεραπεία που «καθαρίζει» το πλάσμα του αίματος

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται εδώ και χρόνια για την αντιμετώπιση συγκεκριμένων σοβαρών παθήσεων. Πρόκειται για μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα του αίματος και μαζί του παθογόνοι παράγοντες που μπορεί να εμπλέκονται στην εκδήλωση μιας νόσου.

Οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Γιάννακας, Αιματολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» και τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ, εξηγούν όσα χρειάζεται να γνωρίζουμε.

Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE) είναι μια διαδικασία κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα. Τα κυτταρικά στοιχεία του αίματος, δηλαδή τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια, επιστρέφουν στον οργανισμό.

Το πλάσμα που αφαιρείται αντικαθίσταται με υγρό αναπλήρωσης, συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό και, σε ειδικές περιπτώσεις, φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.

Στόχος της διαδικασίας είναι να απομακρυνθούν από την κυκλοφορία παθογόνοι παράγοντες, όπως αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια. Σε ορισμένες νόσους, μέσω του υγρού αντικατάστασης αναπληρώνονται επίσης απαραίτητοι παράγοντες.

Η διαδικασία μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων, ενός για την αφαίρεση και ενός για την επαναχορήγηση του αίματος.

Σε ασθενείς με δύσκολη φλεβική πρόσβαση ή όταν χρειάζονται πολλές συνεδρίες μπορεί να χρησιμοποιηθεί κεντρικός φλεβικός καθετήρας διπλού αυλού.

Το αίμα περνά από ειδική συσκευή, όπου το πλάσμα διαχωρίζεται με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Παράλληλα χρησιμοποιείται αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα ώστε να αποτρέπεται η πήξη του αίματος στο κύκλωμα.

Σε μία συνεδρία ανταλλάσσεται συνήθως 1 έως 1,5 όγκος πλάσματος, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 3 έως 4 λίτρα σε έναν ενήλικα.

Η συνεδρία διαρκεί συνήθως από 1,5 έως 3 ώρες. Ο αριθμός των συνεδριών εξαρτάται από τη νόσο και την κατάσταση του ασθενούς, αλλά συχνά πραγματοποιούνται 5 έως 7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα.

Σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας παρακολουθούνται τα ζωτικά σημεία, η ισορροπία των υγρών και τυχόν πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.

Η πλασμαφαίρεση έχει συγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις και ο ρόλος της διαφέρει ανάλογα με την πάθηση και την κατάσταση του ασθενούς.

Στα αιματολογικά νοσήματα χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, στη θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP) και στο σύνδρομο υπεργλοιότητας, όπως μπορεί να εμφανιστεί στη μακροσφαιριναιμία Waldenström και στο πολλαπλό μυέλωμα.

Στα νευρολογικά νοσήματα περιλαμβάνονται η μυασθένεια gravis, ιδιαίτερα σε μυασθενική κρίση, το σύνδρομο Guillain-Barré, η χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP), καθώς και σοβαρές οξείες υποτροπές της σκλήρυνσης κατά πλάκας που δεν ανταποκρίνονται στα κορτικοστεροειδή.

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες νεφρολογικές και αγγειιτιδικές παθήσεις και στο πλαίσιο μεταμοσχεύσεων, όπως σε ορισμένες περιπτώσεις απόρριψης που προκαλείται από αντισώματα ή για απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση.

Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής όταν πραγματοποιείται με τις κατάλληλες προϋποθέσεις. Απαιτεί οργανωμένη μονάδα αφαίρεσης ή αιμοδοσίας, εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και πρωτόκολλα αντιμετώπισης πιθανών επιπλοκών.

Πριν από τη θεραπεία πραγματοποιείται αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος, στον οποίο περιλαμβάνονται ο αιματοκρίτης, τα αιμοπετάλια, οι ηλεκτρολύτες και ιδιαίτερα το ασβέστιο, καθώς και έλεγχος της πήξης. Αξιολογούνται επίσης η αγγειακή πρόσβαση και η καρδιοαναπνευστική κατάσταση του ασθενούς.

Κατά τη συνεδρία παρακολουθούνται η αρτηριακή πίεση, ο καρδιακός ρυθμός, ο κορεσμός οξυγόνου και το ισοζύγιο υγρών.

Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως παροδικές. Μπορεί να εμφανιστούν μυρμηγκιάσματα, μυϊκές κράμπες και υποασβεστιαιμία λόγω των κιτρικών, πτώση της αρτηριακής πίεσης, κόπωση μετά τη συνεδρία ή αιμάτωμα στο σημείο της παρακέντησης.

Σπανιότερα μπορεί να παρουσιαστούν σοβαρότερες επιπλοκές, όπως αλλεργικές ή αναφυλακτικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιείται πλάσμα, λοίμωξη του καθετήρα, αιμορραγία ή αρρυθμίες.

Κατά την πλασμαφαίρεση απομακρύνονται επίσης παράγοντες πήξης και ανοσοσφαιρίνες. Για τον λόγο αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγίας ή λοιμώξεων.

Η ανάπτυξη στοχευμένων και βιολογικών θεραπειών έχει αλλάξει σημαντικά την αντιμετώπιση πολλών νοσημάτων. Η πλασμαφαίρεση, ωστόσο, εξακολουθεί να έχει καθορισμένο ρόλο σε συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις.

Το σημαντικό πλεονέκτημά της είναι η ταχύτητα δράσης. Μπορεί να απομακρύνει μέσα σε λίγες ώρες παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό σε επείγουσες καταστάσεις όπως η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, η μυασθενική κρίση και το σύνδρομο υπεργλοιότητας.

Οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες αξιολογούν και επικαιροποιούν τις ενδείξεις της θεραπευτικής αφαίρεσης με βάση τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα.

[relart 2]