Οι BTS είπαν “όχι” στα Grammys: Μήπως η εκπροσώπηση γίνεται τελικά διαχωρισμός;

Τα Grammys έχουν ένα μικρό ταλέντο: μπορούν να μετατρέψουν μια καλή πρόθεση σε μια αρκετά άβολη συζήτηση. Γιατί, ας είμαστε ειλικρινείς, η δημιουργία μιας νέας κατηγορίας για μια μουσική σκηνή που μέχρι σήμερα δεν είχε αρκετό χώρο ακούγεται αρχικά σαν κάτι θετικό. Επιτέλους, περισσότερη εκπροσώπηση, περισσότερη ορατότητα, περισσότερα βραβεία για καλλιτέχνες που για χρόνια βρίσκονταν στο περιθώριο. Μέχρι που κάνεις τη δεύτερη σκέψη. Μήπως κάποιες φορές η «εκπροσώπηση» είναι απλώς ένας πιο ευγενικός τρόπος να πεις «θα σας βάλουμε εδώ, για να μη χρειαστεί να αλλάξουμε το υπόλοιπο σύστημα»;

Η πιο πρόσφατη αφορμή ήρθε από τους BTS. Ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα στον πλανήτη, που έχει καταφέρει να γεμίσει στάδια από τη Σεούλ μέχρι το Παρίσι, ανακοίνωσε ότι δεν θα υποβάλει τη μουσική του στα επόμενα Grammy Awards. Ο λόγος; Η δημιουργία της νέας κατηγορίας Best Asian Pop Music Performance. Και η θέση τους ήταν απλή, σχεδόν αποστομωτική: η μουσική δεν χρειάζεται να ταξινομείται με βάση τη γλώσσα ή την καταγωγή της.

Κάπου εκεί, γεννιέται το πραγματικά άβολο ερώτημα: όταν δημιουργείς μια ξεχωριστή κατηγορία για να «συμπεριλάβεις» κάποιον, τον φέρνεις πιο κοντά ή απλώς του δίνεις ένα πιο καλοφτιαγμένο ράφι στο πίσω δωμάτιο;

Γιατί αν κοιτάξει κανείς λίγο την ιστορία των Grammys, θα δει ότι αυτό το μοτίβο επαναλαμβάνεται με αξιοθαύμαστη συνέπεια. Κάθε φορά που μια μουσική σκηνή μεγαλώνει αρκετά ώστε να μην μπορείς πλέον να την αγνοήσεις, η λύση δεν είναι απαραίτητα να αλλάξει το κέντρο. Είναι να χτιστεί ένα νέο μικρό «κέντρο» δίπλα στο κέντρο. Σαν ένα VIP lounge για τους «άλλους».

Και η λέξη-κλειδί εδώ είναι ακριβώς αυτή: «εκπροσώπηση». Μια λέξη που τα τελευταία χρόνια έχει γίνει σχεδόν mantra στη μουσική βιομηχανία, και όχι άδικα. Γιατί ναι, καλλιτέχνες που για δεκαετίες έμεναν εκτός των μεγάλων θεσμών αξίζουν χώρο, φωνή και αναγνώριση. Το πρόβλημα δεν είναι η εκπροσώπηση. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η εκπροσώπηση αρχίζει να μοιάζει με ευγενικό διαχωρισμό.

Γιατί υπάρχει μια τεράστια διαφορά ανάμεσα στο «σας βλέπουμε» και στο «σας βλέπουμε… αλλά εδώ, σε αυτό το ξεχωριστό section, για να μην μπερδεύονται τα πράγματα».

Ο Tyler, the Creator το είχε πει ξεκάθαρα το 2020, όταν κέρδισε Grammy για το IGOR. Είχε μιλήσει για το πόσο περίεργη είναι η κατηγορία «Urban», λέγοντας ουσιαστικά ότι λειτουργεί σαν ένα βολικό συρτάρι όπου η βιομηχανία πετάει ό,τι δεν ξέρει πού αλλού να βάλει, κυρίως μαύρους καλλιτέχνες, ανεξάρτητα από το πόσο διαφορετική είναι η μουσική τους

Το Recording Academy τελικά κατάργησε τον όρο, αλλά δεν κατάργησε το ερώτημα. Απλώς, το μετέφερε λίγο πιο πέρα σαν έπιπλο που δεν σου αρέσει αλλά δεν το πετάς, απλώς το αλλάζεις δωμάτιο.

Το ίδιο μοτίβο βλέπουμε και με τον Bad Bunny. Ένας καλλιτέχνης-πολιτιστικό φαινόμενο. Γεμίζει στάδια, σπάει streaming ρεκόρ, επηρεάζει τη μόδα, το internet, τη pop κουλτούρα συνολικά. Και όμως, η συζήτηση γύρω του συχνά ξεκινά με το «Latin καλλιτέχνης» πριν φτάσει στο αυτονόητο: καλλιτέχνης.

Κάπου εκεί αρχίζεις να αναρωτιέσαι αν η παγκόσμια επιτυχία εξακολουθεί να περνάει από ένα άτυπο τεστ «οικειότητας». Αν δηλαδή για να θεωρηθείς πραγματικά mainstream, πρέπει πρώτα να μοιάσεις αρκετά με το mainstream που ήδη υπάρχει.

Οι BTS είναι ίσως το πιο καθαρό παράδειγμα αυτής της αντίφασης. Πριν το Dynamite, είχαν ήδη κατακτήσει τον κόσμο. Δεν ήταν «ανερχόμενοι», ήταν ήδη τεράστιοι. Η πρώτη τους υποψηφιότητα για Grammy ήρθε με το πρώτο τους εξ ολοκλήρου αγγλόφωνο single, το Dynamite μια χρονική σύμπτωση που δεν πέρασε απαρατήρητη από πολλούς.

Η μουσική γίνεται πραγματικά «παγκόσμια» μόνο όταν μιλάει τη γλώσσα που η δυτική βιομηχανία καταλαβαίνει πιο εύκολα;

Γιατί κανείς δεν σκέφτεται να δημιουργήσει κατηγορία «Best English Pop Performance». Η αγγλική μουσική δεν είναι κατηγορία αλλά το default ή αλλιώς το σημείο εκκίνησης. Όλα τα υπόλοιπα χρειάζονται ετικέτα: Latin, Afrobeats, Asian Pop. Σαν να χρειάζεται κάθε μουσική που δεν είναι αγγλόφωνη ένα μικρό ταμπελάκι στο πέτο της για να εξηγεί ποια είναι πριν καν ακουστεί. Σαν να περνάει από έλεγχο διαβατηρίων πριν ανέβει στη σκηνή.

Και ναι, οι ειδικές κατηγορίες έχουν και τη θετική τους πλευρά. Δίνουν ορατότητα, ανοίγουν πόρτες, αναγνωρίζουν σκηνές που για χρόνια αγνοούνταν. Δεν είναι όλα μαύρο-άσπρο, το πρόβλημα όμως δεν είναι απλά η ύπαρξή τους αλλά το πως λειτουργούν ως τελικό σημείο αντί για ενδιάμεσο στάδιο.

Γιατί όταν ένας καλλιτέχνης έχει ήδη αποδείξει ότι μπορεί να σταθεί δίπλα στους «μεγάλους» συνεχίζουμε να τον ρωτάμε αν ανήκει στο ίδιο τραπέζι; Ίσως η πραγματική συμπερίληψη να μην είναι να φτιάχνεις περισσότερα κουτάκια. Ίσως είναι να αρχίσεις να αμφισβητείς γιατί χρειάζεσαι τόσα κουτάκια εξαρχής.

Γιατί η μουσική μπορεί να έχει χιλιάδες ταυτότητες. Δεν χρειάζεται όμως χιλιάδες αποδείξεις για να αποδείξει ότι αξίζει να ακουστεί.