Το Fjord απέδειξε ότι το ευρωπαϊκό σινεμά (μπορεί να) είναι τολμηρό

Σαν το βαθύ φιόρδ του επιβλητικού νορβηγικού τοπίου, ο Cristian Mungiu στρέφει το δοκιμιακό του βλέμμα στο αγεφύρωτο χάσμα μεταξύ κοινωνιών, αξιών, μορφών αγωγής, κυρίως όμως στο καυτό ζήτημα της ελευθερίας. Με την ταινία που απέσπασε τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ Καννών, ο τολμηρός σκηνοθέτης δεν ρωτά προοδευτικότητα ή συντηρητισμός, αποδοχή διαφορετικότητας ή αταλάντευτη θρησκευτική πίστη• προκαλεί τον θεατή, ανεξαρτήτως της προσωπικής και κοινωνικής του στάσης, να πέσει στα παγωμένα νερά και να κολυμπήσει έστω για λίγο στην απέναντι όχθη και ίσως τότε δει πέρα από τα στεγανά της δικής του (αλάθητης βεβαίως) άποψης.

Η ταινία Fjord εκκινεί από μία ρουμανονορβηγική οικογένεια, εκείνη των Γκεοργκίου (Sebastian Stan) που μετακομίζει σε ένα παγωμένο παραθαλάσσιο χωριό της Νορβηγίας. Η χριστιανική τους παιδεία θολώνει ακόμα περισσότερο το μυστήριο όταν δάσκαλοι εντοπίζουν σημάδια βίας στον λαιμό της μεγαλύτερης κόρης τους, και ενημερώνουν αμελλητί την Πρόνοια, η οποία απομακρύνει όλα τα παιδιά, ακόμη και το νεογέννητο που θηλάζει η Λισμπέτ (Renate Reinsve), η Νορβηγή μητέρα, τοποθετώντας τα προσωρινά σε ανάδοχες οικογένειες, μέχρι να ολοκληρωθεί η έρευνα.

Το ευφυές σενάριο δεν καταγγέλλει τα προοδευτικά ήθη, τις σύγχρονες πολιτικές προστασίας του (δυτικού ανεπτυγμένου) νορβηγικού κράτους, ούτε από την άλλη αποθεώνει την πρόσκληση στο Ευαγγέλιο και τον αυστηρό έλεγχο. Επιλέγει την ηθική αβεβαιότητα, τις λεπτές αποχρώσεις και την αντίληψη ότι το ίδιο νόμισμα μπορεί να έχει δύο όψεις εξίσου επικίνδυνες αν δεν κριθούν υπό το φως των ειδικών περιστάσεων.

Ουσιαστικά δείχνει ότι το αθέατο δεν είναι ανύπαρκτο, χωρίς να τραβά την προσοχή από αυτό που ευκολότερα είναι ορατό. Σε αυτό εξυπηρετεί η καλοχτισμένη και πολυεπίπεδη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ των δύο μεγαλύτερων παιδιών και ιδίως της κόρης Έλια με την Νούρα, την κόρη των γειτόνων, οι οποίοι διαδραματίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο, τόσο σαν οικογένεια (προβληματική με τον δικό της τρόπο) όσο και μεμονωμένα με τις ιδιότητές τους ως δικηγόρος (Lisa Carlehed) και διευθυντής του σχολείου. Αλλά και ο ρόλος του αρρώστου που σε λίγες αλλά κομβικές σκηνές τα λέει όλα με την δική του σιωπή.

Σε μια προσεκτική παρακολούθηση, η ταινία αποκρυσταλλώνει πολλαπλές διαφοροποιήσεις και στεγανά των δύο κοινωνιών μέσα από ένα παραδειγματικό και δυναμικό σενάριο, που τολμά στις αθόρυβες σκηνές της να αφήσει να εννοηθούν πολύ περισσότερα απ’ όσα είμαστε προετοιμασμένοι να παραδεχτούμε ως συνυπάρχουσες αλήθειες. Και εκεί είναι που η ταινία επιστρέφει το βλέμμα του θεατή στο πυρηνικό της ερώτημα και στο αταλάντευτο, κρύο και συνάμα γοητευτικό νορβηγικό τοπίο.

Στο φινάλε της, η ταινία δεν έχει απαντήσει, δεν έχει εννοήσει τίποτα, έχει αφήσει όλα τα δεδομένα σαν διάσπαρτα ψίχουλα στον ατελείωτο νορβηγικό δρόμο ώστε να κάνει ο καθένας το δικό του δικαστήριο πριν επιβιβαστεί στο πλοίο για την άλλη πλευρά.

Το προβοκατόρικο Fjord είναι μια ταινία η οποία προσφέρει τέτοιο υλικό συζήτησης, που μπορεί κανείς να δει ό,τι θέλει και ό,τι μπορεί. Σίγουρα μπορεί να αποτελέσει σταθμό για το πώς ο ευρωπαϊκός κινηματογράφος γίνεται “φωνή” πολιτισμού, καλλιτεχνικών και επίκαιρων προβληματισμών.