Παγκόσμια Ημέρα Γονιμότητας – Σε ποια ηλικία γίνονται γονείς οι γυναίκες και οι άντρες στην Ευρώπη

Η ηλικία στην οποία οι Ευρωπαίοι αποφασίζουν ή καταφέρνουν να αποκτήσουν παιδιά μετατίθεται σταθερά προς τα πάνω. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες δημογραφικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών, η οποία επηρεάζει όχι μόνο τα ποσοστά γεννήσεων αλλά και τη σύνθεση του πληθυσμού, την αγορά εργασίας και τα ασφαλιστικά συστήματα των ευρωπαϊκών χωρών και η σημερινή Παγκόσμια Ημέρα Γονιμότητας είναι μια μόνο αφορμή για να ξαναδούμε το θέμα.

Τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η μέση ηλικία των γυναικών κατά τη γέννηση του πρώτου παιδιού στην Ευρωπαϊκή Ένωση έφτασε τα 29,8 έτη το 2023, αυξημένη κατά έναν ολόκληρο χρόνο σε σχέση με το 2013, όταν βρισκόταν στα 28,8 έτη. Η τάση αυτή καταγράφεται σχεδόν σε όλα τα κράτη-μέλη της ΕΕ.

Οι υψηλότερες ηλικίες πρώτης μητρότητας καταγράφονται κυρίως στις χώρες της Νότιας Ευρώπης, όπου η δημιουργία οικογένειας συνδέεται συχνά με μεγαλύτερη οικονομική και επαγγελματική σταθερότητα.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, οι γυναίκες αποκτούν το πρώτο τους παιδί κατά μέσο όρο:

• Στην Ιταλία στα 31,8 έτη
• Στην Ιρλανδία στα 31,6 έτη
• Στην Ισπανία στα 31,5 έτη
• Στο Λουξεμβούργο στα 31,2 έτη
• Στην Ελλάδα στα 31 έτη

Η Ιταλία παραμένει σταθερά στην κορυφή της σχετικής λίστας. Μάλιστα, σύμφωνα με το ιταλικό στατιστικό ινστιτούτο, η μέση ηλικία πρώτης μητρότητας έφτασε το 2024 τα 31,9 έτη, σχεδόν τέσσερα χρόνια υψηλότερα σε σύγκριση με τα μέσα της δεκαετίας του 1990.

Παρότι η γενική τάση είναι ανοδική σε όλη την Ευρώπη, ορισμένες χώρες εξακολουθούν να καταγράφουν χαμηλότερες ηλικίες πρώτης μητρότητας.

Συγκεκριμένα:

• Στη Βουλγαρία στα 26,9 έτη
• Στη Ρουμανία στα 27,1 έτη
• Στη Σλοβακία στα 27,3 έτη

Ακόμη και σε αυτές τις χώρες, ωστόσο, οι γυναίκες γίνονται μητέρες αργότερα σε σχέση με προηγούμενες γενιές, γεγονός που δείχνει ότι η καθυστέρηση της τεκνοποίησης αποτελεί πλέον πανευρωπαϊκό φαινόμενο.

Η συζήτηση για τη γονιμότητα επικεντρώνεται συνήθως στις γυναίκες, όμως τα δημογραφικά στοιχεία δείχνουν ότι η ίδια τάση αφορά και τους άνδρες.

Στην Ολλανδία, για παράδειγμα, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat οι άνδρες αποκτούν το πρώτο τους παιδί σε μέση ηλικία 32,8 ετών, περίπου δυόμισι χρόνια αργότερα από τις γυναίκες της ίδιας χώρας. Οι δημογράφοι εκτιμούν ότι παρόμοια εικόνα καταγράφεται και σε αρκετές ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα στην Ισπανία, την Ιταλία και την Ελλάδα, όπου η πατρότητα μετατίθεται συχνά μετά τα 33 χρόνια.

Η διαφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Οι άνδρες συνήθως αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία από τις γυναίκες, ενώ παράλληλα οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες επηρεάζουν εξίσου και τα δύο φύλα.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται πλέον στις χώρες όπου η δημιουργία οικογένειας μετατίθεται περισσότερο σε σχέση με το παρελθόν. Το γεγονός αυτό αποτυπώνεται όχι μόνο στην ηλικία απόκτησης του πρώτου παιδιου αλλά και στον αριθμό των γεννήσεων από γυναίκες άνω των 40 ετών.

Σύμφωνα με τη Eurostat, η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες με το υψηλότερο ποσοστό γεννήσεων από μητέρες ηλικίας 40 ετών και άνω, μαζί με την Ισπανία και την Ιρλανδία. Περίπου το 11% των γεννήσεων προέρχεται πλέον από αυτή την ηλικιακή ομάδα, ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με πριν από δύο δεκαετίες.

Οι ειδικοί συνδέουν τη μετατόπιση της γονεϊκότητας με πολλούς παράγοντες. Η μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, η δυσκολία απόκτησης κατοικίας, η εργασιακή αβεβαιότητα και η ανάγκη οικονομικής σταθερότητας πριν από τη δημιουργία οικογένειας συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους λόγους.

Παράλληλα, η πρόοδος της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής έχει διευρύνει τις δυνατότητες τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες, χωρίς ωστόσο να αναιρεί τους βιολογικούς περιορισμούς που εξακολουθούν να υπάρχουν, ιδιαίτερα για τις γυναίκες μετά τα 35 έτη.

Μια νέα δημογραφική πραγματικότητα

Η αύξηση της ηλικίας μητρότητας και πατρότητας αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές αλλαγές της σύγχρονης Ευρώπης. Οι Ευρωπαίοι δεν αποκτούν μόνο λιγότερα παιδιά από τις προηγούμενες γενιές. Αποκτούν και τα πρώτα τους παιδιά αρκετά αργότερα.

Η εξέλιξη αυτή επηρεάζει άμεσα τη δημογραφική πορεία της ηπείρου, σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεννήσεις μειώνονται και ο πληθυσμός γερνά με ταχείς ρυθμούς. Για τον λόγο αυτό, η συζήτηση για τη γονιμότητα δεν αφορά μόνο τις οικογένειες που σχεδιάζουν να αποκτήσουν παιδιά, αλλά το μέλλον ολόκληρης της Ευρώπης.