Γιατί οι γυναίκες με καρκίνο του μαστού νιώθουν πιο δυνατές σήμερα

Η 19η Οκτωβρίου είναι μια ημέρα αφιερωμένη στην ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση για τον καρκίνο του μαστού, τη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως. Μέσα στον Οκτώβριο, τον Breast Cancer Awareness Month – Pink October, αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να αναδείξουμε την αξία της έγκαιρης διάγνωσης, αλλά και την πρόοδο που έχει συντελεστεί στη θεραπεία της νόσου.

Τρεις πανεπιστημιακοί του ΕΚΠΑ, η Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, Καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής, Παθολόγος, η Δρ. Μαρία Καπαρέλου, Παθολόγος – Ογκολόγος και ο Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής – Ογκολογίας – Αιματολογίας, Διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής, Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. Πρύτανης ΕΚΠΑ μιλούν για τον καρκίνο του μαστού.

Όταν ο καρκίνος του μαστού διαγιγνώσκεται σε πρώιμο στάδιο, οι πιθανότητες ίασης είναι ιδιαίτερα υψηλές. Παράλληλα, η καλύτερη κατανόηση της βιολογίας του όγκου μάς επιτρέπει σήμερα να σχεδιάζουμε τη θεραπεία με μεγαλύτερη ακρίβεια. Η θεραπευτική απόφαση δεν βασίζεται πλέον μόνο στο μέγεθος του όγκου ή στην παρουσία προσβεβλημένων λεμφαδένων. Οι ορμονικοί υποδοχείς, η έκφραση του HER2, ο βαθμός διαφοροποίησης και άλλοι παθολογοανατομικοί και μοριακοί παράγοντες συμβάλλουν στην εκτίμηση του κινδύνου και στην επιλογή της κατάλληλης θεραπευτικής στρατηγικής. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, οι γονιδιακές υπογραφές μπορούν επιπλέον να βοηθήσουν στην εκτίμηση του κινδύνου υποτροπής και στην απόφαση για το εάν υπάρχει ουσιαστικό όφελος από την προσθήκη χημειοθεραπείας.

Η χειρουργική αντιμετώπιση παραμένει κεντρικός πυλώνας της θεραπείας της πρώιμης νόσου, έχει όμως εξελιχθεί σημαντικά. Όπου είναι ογκολογικά ασφαλές, η διατήρηση του μαστού αποτελεί καθιερωμένη επιλογή, ενώ οι ογκοπλαστικές τεχνικές επιτρέπουν τον συνδυασμό ογκολογικής ασφάλειας και βέλτιστου αισθητικού αποτελέσματος. Αντίστοιχα, η βιοψία του λεμφαδένα φρουρού και η πιο επιλεκτική αντιμετώπιση της μασχάλης έχουν περιορίσει την έκταση των χειρουργικών επεμβάσεων και τις μακροχρόνιες επιπτώσεις τους για πολλές γυναίκες (πχ λεμφοίδημα).

Σημαντικό ρόλο έχει και η ακτινοθεραπεία, η οποία μειώνει τον κίνδυνο τοπικής υποτροπής σε κατάλληλα επιλεγμένες ασθενείς. Οι σύγχρονες τεχνικές επιτρέπουν μεγαλύτερη ακρίβεια στην ακτινοβόληση, καλύτερη προστασία των υγιών ιστών και, σε αρκετές περιπτώσεις, μικρότερη συνολική διάρκεια θεραπείας.

Η συστηματική θεραπεία έχει επίσης αλλάξει ουσιαστικά. Η χημειοθεραπεία παραμένει απαραίτητη όταν ο κίνδυνος υποτροπής και η βιολογία της νόσου το επιβάλλουν, δεν αποτελεί όμως αναγκαία επιλογή για κάθε ασθενή. Στους ορμονοευαίσθητους όγκους, η ενδοκρινική θεραπεία αποτελεί βασικό στοιχείο της επικουρικής αντιμετώπισης, ενώ για ασθενείς υψηλότερου κινδύνου διαθέτουμε πλέον και νεότερες στοχευμένες θεραπείες που μπορούν να μειώσουν περαιτέρω την πιθανότητα υποτροπής.

Στον HER2-θετικό πρώιμο καρκίνο του μαστού, οι anti-HER2 θεραπείες έχουν μεταβάλει εντυπωσιακά την πρόγνωση μιας νόσου που παλαιότερα χαρακτηριζόταν από ιδιαίτερα επιθετική συμπεριφορά. Η θεραπεία καθορίζεται από τον αρχικό κίνδυνο και, όταν έχει προηγηθεί προεγχειρητική θεραπεία, από την ανταπόκριση που επιτεύχθηκε, η οποία μπορεί να καθοδηγήσει την επιλογή της μετεγχειρητικής αγωγής.

Αντίστοιχα, στον πρώιμο τριπλά αρνητικό καρκίνο του μαστού υψηλού κινδύνου, η ανοσοθεραπεία έχει ενταχθεί στη θεραπευτική στρατηγική μαζί με τη χημειοθεραπεία πριν από το χειρουργείο και συνεχίζεται επικουρικά στις ασθενείς για τις οποίες ενδείκνυται. Η προεγχειρητική θεραπεία δεν αποσκοπεί μόνο στη μείωση του όγκου, αλλά μας επιτρέπει να αξιολογήσουμε την ανταπόκριση της νόσου και να χρησιμοποιήσουμε αυτή την πληροφορία για τον σχεδιασμό των επόμενων θεραπευτικών βημάτων.

Η σύγχρονη αντιμετώπιση του καρκίνου του μαστού απαιτεί τη στενή συνεργασία πολλών ειδικοτήτων. Χειρουργοί μαστού, ογκολόγοι, ακτινοθεραπευτές, ακτινολόγοι, παθολογοανατόμοι, γενετιστές και άλλοι εξειδικευμένοι επαγγελματίες υγείας συνδυάζουν διαφορετικές πληροφορίες και θεραπευτικές δυνατότητες, ώστε να διαμορφώνεται ένα ολοκληρωμένο πλάνο για κάθε ασθενή. Η συζήτηση των περιστατικών στο πλαίσιο εξειδικευμένης διεπιστημονικής ομάδας αποτελεί, επομένως, βασικό στοιχείο της σύγχρονης φροντίδας.

Σημαντικό μέρος αυτής της προσπάθειας αποτελεί και η κλινική έρευνα, στην οποία συμμετέχουμε ενεργά μέσα από τις Ογκολογικές Μονάδες στις οποίες δραστηριοποιούμαστε. Στον πρώιμο καρκίνο του μαστού, η έρευνα συμβάλλει τόσο στην ανάπτυξη νέων θεραπειών όσο και στην καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων επιλογών, με στόχο ακόμη πιο αποτελεσματική και εξατομικευμένη αντιμετώπιση.

Η πρόοδος στην Ογκολογία δεν μετριέται μόνο με την προσθήκη νέων θεραπειών. Μετριέται και με την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε ποιες ασθενείς χρειάζονται εντατικότερη θεραπεία και ποιες μπορούν με ασφάλεια να αποφύγουν παρεμβάσεις που δεν αναμένεται να τους προσφέρουν ουσιαστικό όφελος. Η αποκλιμάκωση της θεραπείας, όταν υποστηρίζεται από τα επιστημονικά δεδομένα, αποτελεί εξίσου σημαντική εξέλιξη με την εισαγωγή ενός νέου φαρμάκου.

Η 19η Οκτωβρίου μάς υπενθυμίζει ότι η έγκαιρη διάγνωση αποτελεί το πρώτο κρίσιμο βήμα. Η ακριβής γνώση των χαρακτηριστικών της νόσου και η σωστή επιλογή των θεραπευτικών παρεμβάσεων μάς επιτρέπουν σήμερα να επιδιώκουμε τη μεγαλύτερη δυνατή πιθανότητα ίασης, με θεραπεία προσαρμοσμένη στη βιολογία του όγκου και στα χαρακτηριστικά κάθε γυναίκας.

Η σύγχρονη πρόκληση δεν είναι μόνο να θεραπεύσουμε περισσότερο, αλλά να θεραπεύσουμε καλύτερα, επιτυγχάνοντας τη μέγιστη αποτελεσματικότητα με τη μικρότερη δυνατή θεραπευτική επιβάρυνση.