Νταμιέν Ζαλέ: Ποιος είναι ο σταρ χορογράφος του ΟDD 2025;

Όταν ο σκηνοθέτης Ζακ Οντιάρ τον κάλεσε να χορογραφήσει την «Emilia Perez», ο Νταμιέν Ζαλέ φέρεται πως του απάντησε: «θα δουλέψω για την ταινία σου αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι με χρειάζεσαι». Τελικά, αποδείχθηκε πως οι μισές σκηνές του πιο πολυσυζητημένου φιλμ των φετινών φεστιβάλ, των μεγάλων βραβείων (συμπεριλαμβανομένων των Όσκαρ) και της cancel culture φιλτραρίστηκε και από την δημιουργική φαντασία του Ζάλε. Αρκετές από τις σκηνές που δεν είχαν καν προοπτική χορογραφίας, απογειώθηκαν από τις πρωταγωνίστριες Ζόε Σαλντάνα (βραβευμένη με Όσκαρ Β΄ Γυναικείου Ρόλου) και τη Σελένα Γκόμεζ, χάρη στο ευρύ όραμα του Ντάμιεν Ζάλε που, όπως έχει πει, προσπαθεί «να βγάζει το χορό από το περιβάλλον του».

O 48χρονος χορογράφος, ένα από τα παιδιά θαύματα της δεύτερης γενιάς της βελγικής χορευτικής επανάστασης, έλαμψε στο πέρασμα του χρόνου για την δυνατότητα του να διεισδύει σε άλλες καλλιτεχνικές φόρμες μέσα από την κίνηση. Αν λάβουμε υπόψιν τις συνεργασίες του με προσωπικότητες της διεθνούς σκηνής, όπως η Μαρίνα Αμπράμοβιτς, η Μαντόνα, ο Τομ Γιορκ των Radioheard, ο Τόμας Μπανκάλτερ των Daft Punk, οι σκηνοθέτες Πολ Τόμας Άντερσον και Λούκα Γκουαντανίνο και ο συνθέτης Ρουίτσι Σακαμότο, γίνεται καθαρό πως ο Ζάλε αντιμετωπίζει τον χορό ως μια χειρονομία συνομιλίας με τη μουσική, τα εικαστικά, το σινεμά, το θέατρο, τη μόδα.

Αυτός είναι ο ultra famous χορογράφος που έρχεται για πρώτη φορά στο Onassis Dance Days της Στέγης. Εδώ θα παρουσιάσει το «Planet (Wanderer)» μια παράσταση – σωματική εγκατάσταση, με πρώτη ύλη τα σώματα οκτώ περφόρμερς. Μετά τον καταστροφικό σεισμό στην βορειοανατολική Ιαπωνία το 2011, γεγονός το οποίο βίωσε, ο Ζαλέ επανενώθηκε με τον εικαστικό Κοχάει Νάουα. Μετά τις δύο συνεργασίες τους πάνω στην μνημειώδη χορογραφία του «Vessel» και στην ταινία «Mist» – πάντα για λογαριασμό του Nederlands Dans Theater – δημιούργησαν μια παράσταση που ισορροπεί ανάμεσα στο χορογραφικό συμβάν και την εικαστική ψευδαίσθηση.
Στο «Planet» οκτώ χορευτές – ανάμεσα τους και ο Έλληνας στενός συνεργάτης του Ζαλέ, Αιμίλιος Αράπογλου – κατοικούν σαν κινούμενα γλυπτά έναν πλανήτη: ένα τοπίο γεμάτο μαύρη άμμο, ίσως και σκόνη μετεωρίτη. Η ύπαρξη τους εκεί διαρκώς μεταβάλλει αυτόν τον κόσμο, ως ένα υπενθυμιστικό σχόλιο των Ζάλε και Νάουα για την εύθραυστη σχέση των ανθρώπων με τη γη, τη νομαδική τους φύση στον ένα και μοναδικό πλανήτη που τους φιλοξενεί. «Τα σώματά τους είναι αγκυροβολημένα σε ένα μεταβατικό χώρο ανάμεσα στο μακρινό παρελθόν και σε ένα αβέβαιο μέλλον», παρατηρεί ο Βέλγος χορογράφος.

Πλάνο από την ταινία “Mist” που θα προβληθεί επίσης στο πλαίσιο του Onassis Dance Days.

Για να εντοπίσει κανείς τα πρώτα χορογραφικά βήματα του Ζαλέ πρέπει να γυρίσει περισσότερα από 20 χρόνια πίσω στην παράσταση «D’avant» του 2002, η οποία ανέβηκε στην βερολινέζικη Σαουμπίνε. Εμφανίστηκε ξανά στο Διεθνές Φεστιβάλ του Τόκυο με το έργο «Three words» το 2008, αλλά η «Babel» του 2010, σε συνεργασία με τον συμπατριώτη του Σίντι Λάρμπι Τσερκάουϊ (την οποία θα αναθεωρούσε έξι χρόνια μετά σε νέα παραγωγή για το Φεστιβάλ της Αβινιόν), τον τοποθετούσε στο κέντρο της διεθνούς χορευτικής σκηνής. Στις διάφορες ευρωπαϊκές διακρίσεις που άρχισε να συγκεντρώνει θα προστίθεντο η συνεργασία του με την Μαρίνα Αμπράμοβιτς στο «Bolero» για την Όπερα του Παρισιού (2013). Η σχέση του με την ιέρεια της βιωματικής περφόρμανς έμελλε να ενισχυθεί στο πλαίσιο του φιλμ «The ferryman» – το οποίο δημιούργησε σε συνεργασία με τον new media καλλιτέχνη Ζιλ Ντελμά και παρουσιάστηκε στην Μπιενάλε της Βενετίας του 2017.

Η έννοια της τελετουργίας ξεκίνησε να απασχολεί πολύ περισσότερο το έργο του Ζαλέ ήδη από το «Ferryman» όπου εστίαζε στις θρησκευτικές τελετουργίες στην παράδοση του Μπαλί και της Ιαπωνίας, έρευνα που συναντάμε τόσο στο «Vessel» όσο και στο «Planet».

@Ανδρέας Σιμόπουλος

Την ίδια ώρα, ο χορογράφος ανοίχθηκε πιο συστηματικά στην κινηματογραφική διαδικασία αφού ο Λούκα Γκουαντανίνο τον προσκάλεσε να χορογραφήσει το ριμέϊκ του «Suspiria» (2018) με πρωταγωνίστρια την Τίλντα Σουίντον και συνθέτη του soundtrack τον Τομ Γιορκ, frontman των Radiohead. Μόλις ένα χρόνο αργότερα, στην ατζέντα του προστέθηκε και ο Πολ Τόμας Άντερσον με το μιούζικαλ «Anima» όπου ο Βέλγος συνεργάστηκε ξανά με τον Τομ Γιορκ – αυτή τη φορά ως συγχορογράφοι! Φυσικά, η κορυφαία στιγμή στη σχέση του Ζαλέ με το σινεμά ήρθε φέτος για την «Emilia Perez» του Ζακ Οντιάρ· ένα παράδοξο και μάλλον ακατάτακτο φιλμ (από το μιούζικαλ έως πολιτικό μελόδραμα) που θα είχε σαρώσει και τα Όσκαρ αν η τρανς πρωταγωνίστρια του Κάρλα Σοφία Γκασκόν δεν έμπαινε στο στόχαστρο για ακροδεξιές δηλώσεις που είχε κάνει στο παρελθόν.

Φυσικά, αν κανείς θέλει να αναζητήσει περισσότερο γκλίτερ στο βιογραφικό του Ζαλέ θα πρέπει να εντοπίσει το match που έχει κάνει με την βασίλισσα της ποπ Μαντόνα. Αρχικά, για ένα μερικές χορογραφίες της προ-πανδημιακής περιοδείας της «Madame X» και πρόσφατα για την συνδρομή του στην πολυσυζητημένη «The Celebration Tour» όπου επιμελήθηκε την χορογραφία συγκεκριμένων τραγουδιών.

Παρακολουθώντας την διαδρομή του, ο Ζαλέ δεν άφησε ποτέ τη μια ενασχόληση να καπελώσει την άλλη. Παρέμεινε εξίσου ενεργός στις παραστατικές τέχνες όσο και στο σινεμά αφού πιστεύει πως «δεν θα μπορούσα ποτέ να δουλέψω μόνο στον κινηματογράφο, αλλά είμαι επίσης ευτυχής που δεν δουλεύω μόνο στις παραστατικές τέχνες, κάθε τέχνη έχει τη δική της πρόκληση», τονίζει.
Συγκρίνοντας μάλιστα τους δύο τρόπους δημιουργίας επισημαίνει πως «η μαγεία της περφόρμανς είναι να κάνεις κάτι ζωντανό μπροστά σε ένα κοινό, το να το βλέπεις να ξετυλίγεται αυτή τη στιγμή. Θεωρητικά απόψε δίνει μιας παράσταση, την οποία πρέπει να επαναλάβεις, το επόμενο βράδυ και θα σου κοστίζει την ίδια ενέργεια. Κάθε βράδυ πρέπει να προσπαθήσεις να κάνεις το ίδιο θαύμα. Στα φιλμ, πάλι, υπάρχει μια απώλεια δύναμης γιατί δεν είναι πια ζωντανή. Όταν ξεκινάς μια ταινία έχεις ήδη το σενάριο, έχεις ήδη τον σκελετό των χορευτικών κομματιών. Χρειάζεται μεγάλο ανθρώπινο δυναμικό, πολλά χρήματα για να κάνεις μια ταινία, αλλά αυτό που είναι όμορφο είναι ότι δημιουργείς ένα βέλος στο χρόνο».

Σκηνή από το «Planet (Wanderer)» με το οποίο πραγματοποιεί την πρώτη του εμφάνιση στη Στέγη.

Το βέβαιο είναι πως ο τρόπος του να δουλεύει μεταβάλλεται και ωριμάζει διαρκώς. Το λεξιλόγιο του, πάντα ακριβές και μινιμαλιστικό, προσαρμόζεται στο κάθε εγχείρημα – φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το εντυπωσιακό multi project «Chiroptera» που παρουσίασε προν δύο χρόνια για την Όπερα του Παρισιού σε συνεργασία με τον Τόμας Μπανκάλτερ των Daft Pank και τον Γάλλο φωτογράφο JR. Αφού ξεπεράσει τη φάση της έρευνας – για την οποία δίνει πολλά credit στον χορευτή του Αιμίλιο Αράπογλου – αρχίζει, όπως λέει, να αντιμετωπίζει τα σώματα των χορευτών του σαν γλυπτά. «Δεν τους δείχνω σχεδόν καθόλου κινήσεις, αλλά εικόνες, ντοκουμέντα, πίνακες. Τους παρουσιάζω το συναίσθημα που θέλω να εκφράσουν, αλλά περισσότερο επιδιώκω να ανταποκριθούν στην ιστορία, να φέρουν τον κόσμο τους σε αυτήν. Θέλω να αισθάνονται ότι η χορογραφία είναι και δική τους. Είναι μια συλλογική εμπειρία».