Ο Άντονι Γκόρμλεϊ επιστρέφει στη Δήλο… με μόνιμη εγκατάσταση

Οι γλυπτικές εγκαταστάσεις του βρετανού Sir Antony Gormley στον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου, στο πλαίσιο της έκθεσης «Sight», που διοργανώθηκε στο νησί από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και τον Πολιτιστικό Οργανισμό ΝΕΟΝ, από τον Μάιο μέχρι τον Οκτώβριο του 2019, υπήρξαν μια μοναδική εμπειρία για όσους και όσες είχαν την ευκαιρία να περιηγηθούν, τότε, σε αυτή την ιδιαίτερα σημαντική έκθεση, που έχει μείνει στη συλλογική μνήμη.

Σήμερα, έξι χρόνια μετά την ολοκλήρωσή της, οι επισκέπτες του αρχαιολογικού χώρου θα έχουν την ευκαιρία να πάρουν μια γεύση της εμπειρίας εκείνης, χάρη στη γενναιόδωρη χειρονομία του καλλιτέχνη και του ΝΕΟΝ, που αποφάσισαν να δωρίσουν ένα από τα πέντε νέα (τότε) έργα που ο Οργανισμός ΝΕΟΝ είχε παραγγείλει στον Άντονι Γκόρμλεϊ ειδικά για την έκθεση «Sight».

Antony Gormley, Rule II, 2019. Installation view, SIGHT, στον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου, 2019. Φωτογραφία © Oak Taylor Smith | Courtesy ΝΕΟΝ, Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων και o καλλιτέχνης.

Έτσι, το έργο «Rule II» (2019) θα επιστρέψει εκεί όπου είχε πρωτοεκτεθεί, στον εξωτερικό χώρο του Αρχαιολογικού Μουσείου της Δήλου, για να αποτελέσει το πρώτο έργο σύγχρονης τέχνης που θα εκτίθεται μόνιμα σε έναν ελληνικό αρχαιολογικό χώρο.

Πρόκειται για μια ανθρωπόμορφη γλυπτική εγκατάσταση από σίδερο, το κατεξοχήν υλικό της νεωτερικότητας, σμιλεμένη όμως με τέτοιον τρόπο ώστε να παραπέμπει στα πίξελ, υλικό της μετανεωτερικότητας αυτά, η οποία συνομιλεί με  τις σμιλεμένες στο παριανό μάρμαρο ανθρώπινες μορφές δίπλα της. Η εγκατάσταση αυτή χαρακτηρίζεται από την έντονη αντίθεση που δημιουργεί η φωτεινότητα του λευκού παριανού μαρμάρου σε σχέση με την απορροφητικότητα του κόκκινου από την οξείδωση σιδήρου.

Το γλυπτό «Rule II» παραπέμπει, όπως δείχνει και ο τίτλος του, στην εξουσία. «Με ενδιέφερε το λεξιλόγιο της γλώσσας του σώματος, η στάση του ηγεμόνα τη στιγμή της άσκησης της εξουσίας του», είπε ο δημιουργός του κατά την παρουσίαση της δωρεάς στους δημοσιογράφους.

Antony Gormley, 2020. Φωτογραφία: John O’Rourke.

Μιλώντας, για τη μόνιμη παραμονή του γλυπτού του στον αρχαιολογικό χώρο της Δήλου, ο Άντονι Γκόρμλεϊ χαρακτήρισε την απόφαση «game changer»: «Η τέχνη είναι για να μοιράζεται, κι αυτός είναι ο μόνος τρόπος για να την απολαμβάνει κανείς ελεύθερα. Άλλωστε, είδαμε πού οδήγησε η εμπορευματοποίησή της», τόνισε, ενώ δεν παρέλειψε να υπογραμμίσει: «Αντιμετώπισα τη Δήλο όχι ως σκηνικό αλλά ως χώρο διαλόγου».

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, ευχαριστώντας τον καλλιτέχνη για την προσφορά του, σημείωσε πως η δωρεά αυτή είναι η πρώτη μιας σειράς δωρεών του ΝΕΟΝ προς το ΥΠΠΟ, με στόχο την παρουσία της σύγχρονης τέχνης σε αρχαιολογικούς χώρους, όπως θα συμβεί σύντομα στον Κεραμεικό και στο Ολυμπιείον.

Από τη μεριά του, ο ιδρυτής του ΝΕΟΝ Δημήτρης Δασκαλόπουλος επισήμανε πως «η ιδέα της μόνιμης δωρεάς συμβαδίζει με την αλλαγή των πνευμάτων στην Ελλάδα, αφού η παρουσία της σύγχρονης τέχνης στους αρχαιολογικούς χώρος δεν αντιμετωπίζεται πια σαν ιεροσυλία» και αποκάλυψε πως η αρχική ιδέα για τη σύνδεση του αρχαιολογικού χώρου της Δήλου με τη σύγχρονη τέχνη προήλθε το 2017 από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων. Ο ΝΕΟΝ ανταποκρίθηκε σε αυτήν και υλοποιήθηκε μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.

Φωτογραφία από την παρουσίαση της δωρεάν, credits: Μαρία Μαράκη

Η διευθύντρια του ΝΕΟΝ Ελίνα Κουντούρη τόνισε πως «η έκθεση υπήρξε μια εμπειρία συνύπαρξης και όχι μια ανταγωνιστική εμπειρία», ενώ παίρνοντας τον λόγο αμέσως μετά, ο προϊστάμενος της Εφορείας Δημήτρης Αθανασούλης, αναγνώρισε την αμφίθυμη σχέση των περισσότερων αρχαιολόγων με τη σύγχρονη τέχνη, αλλά τόνισε πως «μπορεί να λειτουργήσει ευεργετικά για τους αρχαιολογικούς χώρους». «Η Δήλος παρουσίασε ένα νέο πρόσωπο κατά τη διάρκεια της έκθεσης, τα γλυπτά έδωσαν ένα επιπλέον νόημα στον χώρο», είπε, τονίζοντας ότι «η σχέση των μνημείων με τους συγχρόνους δεν είναι δεδομένη, χρειάζεται σύγχρονες συνάψεις προκειμένου να οικοδομηθεί». Η παρουσία του έργου του Άντονι Γκόρμλεϊ «θα αποτελέσει μια διαρκή οπτική πηγή που θα ενώνει το κλέος της Δήλου με τις ανησυχίες του 21ου αιώνα».

Όπως τόνισε ο Δημήτρης Αθανασούλης, το γλυπτό θα τοποθετηθεί σε ένα καίριο σημείο, στις παρυφές του αρχαιολογικού χώρου, έξω από το μουσείο, ένα σημείο απ’ όπου περνούν, αναγκαστικά, όλοι οι επισκέπτες: «Όλοι κάθονταν δίπλα του για να φωτογραφηθούν, γι’ αυτό και αντικαταστήσαμε το αυθεντικό κιονόκρανο πλάι στο γλυπτό με ένα αντίγραφο».