Το «Δάσος» της Σοφίας Μαραθάκη είναι το πρώτο ελληνικό περιβαλλοντικό έργο

Είχε ζήσει – όπως όλοι – τις μεγάλες πυρκαγιές στην Πεντέλη, στην Πάρνηθα και στην Πελοπόννησο. Το σοκ της βιβλικής καταστροφής του Αμαζονίου και της Αυστραλίας, ωστόσο, ξεπερνούσε κάθε προηγούμενο απ’ όσα μπορούσε να χωρέσει ο ανθρώπινος νους. Και τότε, η Σοφία Μαραθάκη ξεκίνησε ν’ αναρωτιέται: Ποια είναι η σχέση μας με τον φυσικό κόσμο;

Κρίνοντας εξ ιδίων, συνειδητοποίησε «την αποξένωση από τη φύση, ως παιδί της πόλης. Και το οξύμωρο σχήμα να μοιάζει περισσότερο φιλόξενο για μένα ένα σύμπαν από τσιμέντο παρά ένα σύστημα από δέντρα και πουλιά, ένα δάσος» παρατηρεί. «Όμως, ως μητέρα άρα και υπεύθυνη για ένα άλλο πλάσμα το μέλλον του οποίου πρέπει να φροντίσω» ένιωσε την ανάγκη της αναζήτησης ενός άλλου δρόμου κοντά στην γνήσια ηρεμία της φύσης. Στην αναζήτηση του, την βοήθησε το έπος της Αννι Πρου «Οι άνθρωποι του δάσους».

«Η τέχνη οφείλει να λειτουργήσει ως εργαλείο υπεράσπισης οικολογικών ιδεών. Αρκεί να γίνει μέσα από την προσωπική εμπλοκή των δημιουργών που θα το υπηρετήσουν ως είδος. ΄Oχι σαν ένα ακόμα trend» προτείνει η Σοφί Μαραθάκη.

Το χρονικό αποψίλωσης των δασών από τους λευκούς αποίκους του Καναδά κατά τις αρχές του 18ου αιώνα – που τα επόμενα χρόνια οδήγησε στον πολιτισμικό αφανισμό των ιθαγενών και αδιάσπαστων υπερασπιστών της φύσης – φώτισε την έρευνα της. «Το έργο της Πρου μιλάει για την ανθρώπινη λαιμαργία και απληστία εις βάρος της φύσης και την υπαρξιακή, σχεδόν, ανάγκη του ανθρώπου να δαμάσει το φυσικό περιβάλλον με κάθε μέσο».

Η καταγραφή της Πρου ξεκινάει από τα χρόνια της οργανωμένης εποίκισης της Βόρειας Αμερικής από τους Γάλλους και παρακολουθεί τη μοίρα των απογόνων τους μέχρι και τον 21ο αιώνα όπου ο πλανήτης απειλείται με οικολογική κατάρρευση. «Συνειδητοποιούμε από τη μια τη διαχρονία των ανθρώπινων λαθών, που είναι καταδικασμένοι να κάνουν διαρκώς τις λάθος επιλογές αλλά και τον ρόλο της ανάπτυξης της βιομηχανίας, της τεχνολογικής εξέλιξης και της επιβολής της οικονομίας στις κοινωνίες» προσθέτει η σκηνοθέτις της παράστασης.

Έτσι, γεννιέται το «Δάσος» το πρώτο ελληνικό έργο με περιβαλλοντική ενσυναίσθηση, που θα κάνει πρεμιέρα στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών. Στην παράσταση πρωταγωνιστούν οι Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Ελεάνα Καυκαλά, Νέστωρ Κοψιδάς, Δημήτρης Πασσάς, Γιώργος Σύρμας και η ίδια η Μαραθάκη.

Η τελευταία (σε συνεργασία με την Ιωάννα Βαλσαμίδου) εμπλουτίζει το μυθοπλαστικό υλικό της Πρου με στοιχεία από το θέατρο ντοκουμέντο, προκειμένου να δώσει την διάσταση των σημερινών ανθρώπων με τη φύση, «είτε αυτός είναι ένας συνειδητός οικολόγος είτε ένας ξυλέμπορος» όπως επισημαίνει.

Νέστωρ Κοψιδάς, Δημήτρης Πασσάς, Ελεάνα Καυκαλά, Τζωρτζίνα Δαλιάνη, Ιερώνυμος Καλετσάνος, Γιώργος Σύρμας, αντανακλάσεις ενός δέντρου που πληγώναμε.

Ο ρόλος της τέχνης στην περιβαλλοντική αφύπνιση – καθώς βρισκόμαστε ήδη στη δίνη της κλιματικής κρίσης – είναι μια συζήτηση που έχει ξεκινήσει και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Η Σοφία Μαραθάκη που – τουλάχιστον δραματουργικά – την εγκαινιάζει στην Ελλάδα πιστεύει ότι «η τέχνη οφείλει να λειτουργήσει ως εργαλείο υπεράσπισης οικολογικών ιδεών. Αρκεί να γίνει μέσα από την προσωπική εμπλοκή των δημιουργών που θα το υπηρετήσουν ως είδος. ΄Oχι σαν ένα ακόμα trend, δηλαδή, αλλά ως μια συνειδητή πράξη».

Η τέχνη είναι ένα όχημα που μας φέρνει πιο κοντά στην ομορφιά άρα μας οδηγεί και πιο κοντά στη φύση

Εξάλλου, για την ίδια, η τέχνη και η φύση έχουν αδιαμφισβήτητα ένα κοινό άξονα: Την ομορφιά. «Νομίζω εκεί βρίσκεται ένα από τα κλειδιά του τι σημαίνει για εμάς φυσικό περιβάλλον. Η τέχνη είναι ένα όχημα που μας φέρνει πιο κοντά στην ομορφιά – και δεν μιλώ μόνο για την κλασική ομορφιά – άρα μας οδηγεί και πιο κοντά στη φύση. Δεν πρέπει να ξεχνάμε πως ο άνθρωπος δεν είναι παρά ένας κρίκος στο φυσικό βασίλειο και τίποτα περισσότερο. Δυστυχώς, συμπεριφερόμαστε σαν να ανήκουμε σε άλλο σύμπαν, λες και απλώς κατοικούμε τον πλανήτη ενώ είμαστε ένα κομμάτι του».

Αυτό επιβεβαιώθηκε πολλαπλά και κατά την συνεχιζόμενη δοκιμασία του covid «που μας έφερε αντιμέτωπους με τις πραγματικές μας ανάγκες» παρατηρεί η ηθοποιός και σκηνοθέτις του «Δάσους». «Αποδείχθηκε πως, στη διάρκεια του εγκλεισμού, το πιο σημαντικό για να μας επαναφέρει στην κανονική ζωή ήταν ένας περίπατος στο δάσος ή στη θάλασσα παρά μια έξοδος για ποτό. Η πανδημία είναι μια ευκαιρία για να επανεφεύρουμε τον εαυτό μας, σε σχέση με τη φύση».

Στ’ αυτιά των σύγχρονων ανθρώπων η διάσωση της φύσης – την ώρα που η καθημερινή ζωή υπακούει τυφλά στην υπεράσπιση της οικονομίας και μόνο – μοιάζει με ουτοπικό σενάριο. «Μα μόνο η ουτοπία θα μας σώσει από τη δυστοπία» αντιτείνει η Σοφία Μαραθάκη. «Μπορεί να μην κατακτήσουμε ποτέ το ιδανικό αλλά τουλάχιστον πρέπει να προσπαθήσουμε για να μην μας συμβούν πολύ χειρότερα. Το μοναδικό νόημα στη ζωή είναι να πιστεύουμε και να προσπαθούμε για έναν καλύτερο κόσμο. Ακόμα και στο προσωπικό επίπεδο, η ευτυχία είναι φτιαγμένη από μια αλληλουχία ουτοπιών».