Πινακοθήκη Γκίκα: Η Αθήνα της μπελ επόκ μέσα από 85 φωτογραφίες

Σπάνια οπτικά τεκμήρια της αθηναϊκής μπελ επόκ, που διέσωσε ο φωτογραφικός φακός του βρετανού Alexander Lamont Henderson, ενός από τους επίσημους φωτογράφους της βασίλισσας Βικτωρίας, κατά την επίσκεψή του στην Ελλάδα το 1904, παρουσιάζονται από την Τετάρτη 12 Δεκεμβρίου στην Πινακοθήκη Γκίκα, στην έκθεση που διοργανώνεται από το Μουσείο Μπενάκη.

Ο Henderson έφτασε στην Αθήνα σε ηλικία 66 ετών, μετά τη συνταξιοδότησή του, οπότε και έκανε μια μεγάλη περιήγηση στις χώρες της Μεσογείου. Η πόλη που συνάντησε τότε, πιθανόν για πρώτη φορά, είχε λίγο παραπάνω από 130.000 κατοίκους. Τα αστικά στρώματα της πόλης ένιωθαν τον ανταγωνισμό των άλλων μεγάλων αστικών κέντρων, τόσο εντός όσο και εκτός των τότε συνόρων του ελληνικού κράτους, που έφταναν μέχρι τον Όλυμπο.

Η βασιλική φρουρά στα Παλαιά Ανάκτορα.

Όπως παρατήρησε ο δημοσιογράφος και αθηναιογράφος Νίκος Βατόπουλος κατά την παρουσίαση της έκθεσης, η πόλη βίωνε την εξάπλωση της ανάπτυξης, έχοντας αφήσει πίσω της την χρεοκοπία της δεκαετίας του 1890. Κτίρια που σήμερα αποτελούν τοπόσημα για την πόλη, όπως το Ζάππειο, είχαν οικοδομηθεί μέσα στην δεκαπενταετία που είχε προηγηθεί, στο πλαίσιο της διεξαγωγής των πρώτων Ολυμπιακών Αγώνων, το 1896.

Αυτή τη σχετικά «νεαρή» αστική κοινωνία, ο βρετανός φωτογράφος θα την αντικρίσει με μια πλατιά ματιά, αναδεικνύοντας τα «ευρωπαϊκά» αλλά και τα «εξωτικά» της χαρακτηριστικά, το κλασικό της παρελθόν, αλλά και το βαλκανικό της παρόν. Ανάμεσα στις 85 φωτογραφίες που παρουσιάζονται, μεγάλο μέρος κατέχουν όψεις των αρχαιοτήτων, ιδιαίτερα της Ακρόπολης, αλλά και άλλων σπαραγμάτων που έφερνε φορά στο φως η οικοδομική δραστηριότητα, όπως μια συγκινητική επιτύμβια στήλη ενός άνδρα από τη Δαμασκό, που βρέθηκε κατά την οικοδόμηση του Ξενοδοχείου Μέρλιν (πρόκειται για το κτίριο που σήμερα στεγάζει τη γαλλική πρεσβεία επί της οδού Β. Σοφίας). Πιθανολογείται πως ανήκε σε μέλος της ευάριθμης συριακής κοινότητας που παρεπιδημούσε στην πόλη κατά την αρχαιότητα… Παράλληλα, έχουμε κάποιες σπάνιες αποτυπώσεις των εκθεμάτων του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.

Το οπωροπωλείο «Η Δίκαια Χειρ» του Δ.Σ. Μπίλιου στην οδό Λέκκα.

Οι σχέσεις του Henderson με τη βρετανική βασιλική οικογένεια του έδωσε πρόσβαση στα ανάκτορα, προσφέροντας σε εμάς σήμερα σπάνια οπτικά τεκμήρια μιας βικτωριανής αισθητικής α λα ελληνικά, σε πλήρη ανάπτυξη. Παράλληλα, το βλέμμα του φωτογράφου αιχμαλωτίζουν σκηνές της καθημερινής ζωής, όπως παράσταση ακροβατών στην πλατεία Συντάγματος, πλανόδιοι μουσικοί στους δρόμους της πόλης, λούστροι ή το οπωροπωλείον «Η δικαία χειρ»…

Τέλος, ο βρετανός φωτογράφος αποτυπώνει τα περίχωρα της πρωτεύουσας, όπως το κοσμικό Φάληρο και τον εργατικό Πειραιά, αλλά και την Πάτρα και τα Χανιά, όπου φαίνεται πως συνέχισε το ταξίδι του.

Στο Νέο Φάληρο. Στο βάθος διακρίνονται από αριστερά στα δεξιά το νέο θέατρο που κτίσθηκε το 1896, το ξενοδοχείο του σταθμού με την προσθήκη του τρίτου ορόφου, το νεόδμητο ξενοδοχείο «Ακταίον» και η εξέδρα με τις καμπίνες των θαλάσσιων λουτρών.

Μια ξεχωριστή ιστορία, αθέατη για τον επισκέπτη της έκθεσης, αποτελεί η απόκτηση αυτών των φωτογραφιών, που ανήκαν στο προσωπικό αρχείο του φωτογράφου και τις είχε τυπώσει σε γυάλινες θετικές διαφάνειες (προορισμένες για προβολή). Ενώ το σύνολο του αρχείου του, που είχε παραχωρηθεί στο Μουσείο Guildhall, καταστράφηκε κατά τον βομβαρδισμό του Λονδίνου, στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο, ένας μεγάλος αριθμός φωτογραφιών (περίπου 4.000 λήψεις) από τα ταξίδια του βρέθηκαν στο οικογενειακό του σπίτι και πουλήθηκαν τμηματικά – στην περίπτωσή μας από κάποιον απόγονο του σωφέρ του, που αναζήτησε, μέσω βρετανών τουριστών, αγοραστή στην Ελλάδα.