Τι ξυπνά τη βαρβαρότητα; «Απομίμηση ζωής» του Κόρνελ Μουντρούτσο στο Φεστιβάλ Αθηνών

‘Ηδη με τις «Χαρούμενες μέρες», την δεύτερη μεγάλου μήκους ταινία του, πήρε την Αργυρή Λεοπάρδαλη στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Λοκάρνο το 2002. Ακολούθησαν η «Γιοχάννα» το 2005 (ένα μιούζικαλ που εμπνέεται από την ιστορία της Ιωάννας της Λωρραίνης – εδώ η ηρωίδα παρηγορεί τους ασθενείς ενός νοσοκομείου προσφέροντάς τους το σώμα της), το «Δέλτα», που βραβεύτηκε με το βραβείο κριτικών Fipresci στο Φεστιβάλ Καννών το 2008, ο «Στοργικός Γιος» το 2010. Το 2014 με την ταινία «Λευκός Θεός» πήρε το βραβείο «Ένα κάποιο βλέμμα» στις Κάννες, κατακτώντας την αναγνώριση του μεγάλου κοινού. Με την τελευταία του, «Το Φεγγάρι του Δία» (2017), μιμήθηκε τα κατορθώματα του αμερικανικού κινηματογράφου σε σκηνές δράσης και φαντασίας.

Σ’ όλες τις ταινίες του, ωστόσο, πίσω από αλληγορίες και σύμβολα ή από σκληρές νατουραλιστικές σκηνές, ο Μουντρούτσο αναφέρεται σε κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα αιχμής, επιδιώκοντας -όπως λέει ο ίδιος- να αφυπνίσει το κοινό σχετικά με συμπεριφορές βίας, ρατσισμού, «απανθρωποποίησης». 

Και στο θέατρο, με το οποίο ασχολείται από το 2007, κινείται πάνω στις ίδιες θεματολογικές γραμμές.

 _{Κόρνελ Μουντρούτσο}

Πρώτη παράστασή του ήταν το «Frankestein Project», που παρουσίασε στο Bárka Theatre της Βουδαπέστης, παράσταση η οποία περιόδευε σ’ όλη την Ευρώπη επί αρκετά χρόνια. Στην Αθήνα την είδαμε το Νοέμβριο του 2015, σ’ ένα μη θεατρικό χώρο στην Κολοκοτρώνη 3-5, στο πλαίσιο του «Transitions 3 / Κεντρική Ευρώπη» της Στέγης. Αυτή στην ουσία υπήρξε η ιδρυτική παράσταση του Proton Theatre, της ανεξάρτητης ομάδας που ίδρυσε ο Κόρνελ Μουντρούτσο με τη θεατρική παραγωγό Ντόρα Μπούκι το 2009.

Έχοντας σταθερή συνεργασία με το Trafó House of Contemporary Arts στη Βουδαπέστη, εξαρχής κινήθηκαν στην κατεύθυνση των διεθνών συμπαραγωγών με ευρωπαϊκά φεστιβάλ και θέατρα όπως το Φεστιβάλ της Βιέννης ή το ΚunstenFestivalDesArts στις Βρυξέλλες, ώστε να εξασφαλίζουν οικονομική ανεξαρτησία αλλά και μεγάλη διάρκεια ζωής για τις παραστάσεις τους (οι οποίες περιοδεύουν συνεχώς). Γι’ αυτό και μέχρι σήμερα έχει σκηνοθετήσει μόνο πέντε παραστάσεις: «Δύσκολο να είσαι Θεός» (2010), «Ατίμωση» (2012) πάνω στο ομότιτλο μυθιστόρημα του Τζ. Μ. Κουτσί, «Άνοια» (2013).

Το 2015 ασχολήθηκε με τον κύκλο τραγουδιών «Χειμωνιάτικο Ταξίδι» του Σούμπερτ, στήνοντας μια παράσταση στην οποία τα έξοχα λίντερ, που έγραψε ο Σούμπερτ το 1828, λίγο πριν πεθάνει, ντύνονται με το βίντεο που ο Μουντρούτσο γύρισε σ’ έναν καταυλισμό προσφύγων στην Ουγγαρία. Η κατάσταση των ανθρώπων που ζουν εκεί, περιορισμένοι σ’ ελάχιστο χώρο, ξεπερνούσε, όπως έχει πει, την δυνατότητά του να εκφραστεί με λόγια. Γι’ αυτό διάλεξε έναν μη Γερμανό ηθοποιό/τραγουδιστή, που ερμηνεύει με έντονα «ξενική» προφορά, για να μιλήσει με τραγούδια για τη ζωή στο δρόμο και το δράμα εκατομμυρίων ανθρώπων σ’ όλον τον κόσμο. Να φέρει το κοινό αντιμέτωπο με την «ανθρωπιά» του και, βέβαια, να θέσει το μείζον ερώτημα: ποιος είναι ο ρόλος της τέχνης όταν κλονίζονται οι βασικές αρχές και αξίες της ζωής;

Η τελευταία στη σειρά παράσταση του Μουντρούτσο έχει τίτλο «Απομίμηση ζωής» (2016) και θα τη δούμε στο Φεστιβάλ Αθηνών στις 20, 21 και 22 Ιουνίου.

Αφορμή για την ιστορία του αποτέλεσε μια σειρά από άγριες επιθέσεις Ούγγρων νεοναζί σε Ρομά (που αποτελούν την μεγαλύτερη μειονότητα στην Ουγγαρία, 7% του συνολικού πληθυσμού). Τα στοιχεία από την χώρα όπου το νεοναζιστικό κόμμα Jobbik κατέχει σήμερα 43 έδρες στο κοινοβούλιο της χώρας και 2 στην Ευρωβουλή, είναι τρομακτικά: στην Ουγγαρία από τον Ιανουάριο του 2008 έως και τον Απρίλιο του 2011 δολοφονήθηκαν τουλάχιστον 9 Ρομά -7 ενήλικες και 2 παιδιά- και καταγράφηκαν 49 βίαιες επιθέσεις.

Το άσχημο πρόσωπο μιας χώρας με σκοτεινό παρελθόν (όχι μόνο ως σύμμαχος των Ναζί αλλά και επί κομμουνιστικής περιόδου) έγινε ακόμη απεχθέστερο από τον τρόπο που η κυβέρνηση Ορμπάν αντιμετώπισε τα τελευταία χρόνια τους πρόσφυγες και μετανάστες. Ο Μουντρούτσο δεν μπορούσε να μείνει αδιάφορος: με κάθε ευκαιρία μιλάει για την ανάγκη ενός «αδιαπραγμάτευτου» ανθρωπισμού.

Ο ίδιος επιδιώκει να συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου, χωρίς βαρίδια από το παρελθόν, ευαισθητοποιημένου κοινού στην μετακομμουνιστική Ουγγαρρία, όπου η μονοκομματική πολιτική κουλτούρα υπηρετεί τον καπιταλισμό και την ακροδεξιά, ξενοφοβική και ρατσιστική, ρητορική. Δεν έχει έτοιμες απαντήσεις για το πώς λύνονται τα περίπλοκα σύγχρονα ζητήματα των προσφυγικών/μεταναστευτικών ροών, αλλά νιώθει πως οι ταινίες και τα έργα του μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση του φόβου και του φθόνου, που όπως λέει, μπορεί να οδηγήσουν τους ανθρώπους σε απίστευτες ακρότητες.

Στην «Απομίμηση ζωής» εστιάζει στον μικρόκοσμο ενός φτωχού διαμερίσματος, όπου ζει μια γυναίκα. Η διαδικασία έξωσης έχει προχωρήσει και καταφτάνει ο «εκτελεστής» που οφείλει να την ολοκληρώσει. Η αποστολή του δεν είναι απλή κι η συνείδησή του θα χτυπήσει κόκκινο, ενώ το διαμέρισμα κρύβει μυστικά που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι καινούργιοι ενοικιαστές. Μέσα από την ιστορία, οι πέντε ηθοποιοί θέτουν μια σειρά κρίσιμων ερωτημάτων: πώς λειτουργούν οι άνθρωποι όταν είναι πεπεισμένοι ότι η αδικία είναι κάτι φυσικό στις ανθρώπινες κοινωνίες; Και πόσο ελεύθεροι είμαστε τελικά να διαμορφώσουμε τη ζωή μας όπως επιθυμούμε; Μήπως οι επιλογές που κάνουμε είναι κατά κάποιο τρόπο προκαθορισμένες από την οικογένειά και το περιβάλλον από το οποίο προερχόμαστε; Στο όνομα του δικαιώματος για μια καλύτερη ζωή, δικαιολογούνται, πόσες και τι είδους, ηθικές υποχωρήσεις; Και είναι δυνατόν να «ράψει» κάποιος την ταυτότητά του στα μέτρα του; Ο Μουντρούτσο λέει ότι σήμερα την ταυτότητα την επιλέγεις και την δημιουργείς, κι αυτό είναι ένα «δύσκολο και περίπλοκο καθήκον». 

Στην «Απομίμηση Ζωής» ο Ούγγρος δημιουργός παραμένει σ’ ένα θεματικό πεδίο που τον απασχολεί και στις ταινίες, την διερεύνηση της προέλευσης του Κακού, στις διαφορετικές εκφάνσεις του. Και αν σε άλλες δουλειές του έδειξε πώς τα σκοτεινά ένστικτα οδηγούν την ανθρώπινη φύση, μέσα από τη βία που υπέστησαν τα θύματα, εδώ το πρόβλημα εξετάζεται στο σημείο αφετηρίας του: πώς και γιατί ξυπνάνε τα σκοτεινά ένστικτά; Τι αφυπνίζει την ανθρώπινη βαρβαρότητα και στοχοποιεί τους περιθωριοποιημένους και καταπιεσμένους του κόσμου;