Τόποι αναφοράς: Η Συλλογή της Τράπεζας Ελλάδος στο Μουσείο Μπενάκη

Ποια ζωγραφική, λοιπόν, αγαπούσαν οι τραπεζίτες; Ποια ονόματα ήθελαν να κοσμούν τα γραφεία τους; Κωνσταντίνος Βολανάκης, Ιωάννης Αλταμούρας, Νικόλαος Γύζης, Γεώργιος Ιακωβίδης, Κωνσταντίνος Μαλέας, Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης, αλλά και Γιάννης Τσαρούχης, Πάρις Πρέκας, Σπύρος Βασιλείου, Παναγιώτης Τέτσης…

Τα περισσότερα από τα «μεγάλα» ονόματα της παραστατικής ζωγραφικής, καθώς και αρκετά «ελάσσονα», άγνωστα σήμερα στο ευρύ κοινό, συγκροτούν τους σταθμούς αυτής της περιήγησης στη διαδρομή της ελληνικής τέχνης, που φιλοξενείται στην έκθεση με τίτλο «Τόποι αναφοράς».

_{Κωνσταντίνος Βολανάκης}

Η έκθεση διοργανώνεται από το Κέντρο Πολιτισμού, Έρευνας και Τεκμηρίωσης της Τράπεζας της Ελλάδος, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, με αφορμή τη συμπλήρωση 90 ετών λειτουργίας του τραπεζικού ιδρύματος, που από το 1928, έπειτα από διεθνείς πιέσεις, ανέλαβε κατ’ αποκλειστικότητα το εκδοτικό προνόμιο, δηλαδή το δικαίωμα να «κόβει νόμισμα», που είχε έως τότε η Εθνική Τράπεζα. Την ίδια εποχή, επί διοικήσεως Αλέξανδρου Διομήδη, άρχισε να συγκροτείται και η συλλογή έργων τέχνης, που φτάνει σήμερα να αριθμεί περίπου 3.000 έργα ζωγραφικής και χαρακτικής, καθώς και λίγα γλυπτά.

Τα έργα της συλλογής παρουσιάζονται στο κοινό για πρώτη φορά, σε τέτοια έκταση τουλάχιστον, παρατήρησε ο Άγγελος Δεληβορριάς, μιλώντας εκ μέρους του Μουσείου Μπενάκη, κατά την παρουσίαση της έκθεσης. Από τη μεριά του, ο διευθυντής του Κέντρου Πολιτισμού της Τράπεζας, Παναγιώτης Παναγάκης, τόνισε πως ένας από τους στόχους της έκθεσης είναι να ενισχύσει το πολιτιστικό προφίλ του οργανισμού και να το αποσυνδέσει, ει δυνατόν, από «το γκρίζο χρώμα, που συνήθως συνδέεται με τους τραπεζίτες».

Η έκθεση κατανέμεται σε 16 αίθουσες που έχουν διαμορφωθεί μέσα στο μεγάλο ισόγειο χώρο του Μουσείου, σε αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της Ναταλίας Μπούρα. Όπως τόνισε η επιμελήτρια της έκθεσης, ιστορικός τέχνης Χάρις Κανελλοπούλου, η προσέγγιση που επέλεξε είναι θεματολογική και βασίζεται σε τρεις άξονες: την αναφορά των καλλιτεχνών στην αρχαιότητα, στην καθημερινή ζωή και, τέλος, στο τοπίο, επιδιώκοντας να αναδείξει τον τρόπο με τον οποίο η θεματολογία επηρεάζει την εικαστική γλώσσα των καλλιτεχνών και τη νεοελληνική ζωγραφική γενικότερα.

 _{Θεόφραστος Τριανταφυλλίδης}

Στην πρώτη ενότητα περιλαμβάνονται αρκετές μελέτες για τα χαρτονομίσματα, οι οποίες παρουσιάζονται στο κοινό για πρώτη φορά, ενώ στη δεύτερη αποτυπώνεται με εναργέστερο τρόπο η διαδρομή των ελλήνων εικαστικών από την ηθογραφία, αρχικά αγροτική και αργότερα αστική, σε περισσότερο ιδιοσυγκρασιακές απεικονίσεις, όπως προσωπογραφίες, νεκρές φύσεις κ.λπ. Τέλος, στην ενότητα που αφορά την τοπιογραφία, ένα μεγάλο μέρος καλύπτουν οι θαλασσογραφίες, με έναν χώρο να είναι αφιερωμένος αποκλειστικά στο έργο του Κωνσταντίνου Βολανάκη.

Ας σημειωθεί ότι αρκετά είναι τα έργα χαρακτικής που περιλαμβάνονται στην έκθεση, αποτελώντας ένα από τα «ατού» της, καθώς οι τράπεζες, ανέκαθεν, διατηρούσαν στενή σχέση με τους έλληνες χαράκτες, κάποιοι από τους οποίους υπήρξαν υπάλληλοί τους ή συνεργάζονταν επαγγελματικά με αυτές.

Στην έκθεση της Συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος, τα κριτήρια συγκρότησης της οποίας υπήρξαν («καταστατικά», θα λέγαμε) συντηρητικά, αποτυπώνεται με ευκρίνεια το κατά καιρούς «επίσημο», θεσμικό γούστο των ανώτερων αστικών στρωμάτων της χώρας, αφού αντανακλούν, σε μεγάλο βαθμό, τις αισθητικές επιλογές των διαδοχικών διοικήσεων της Τράπεζας. Έτσι, η παραστατική ζωγραφική κυριαρχεί σχεδόν απόλυτα, με ελάχιστα έργα να φτάνουν στα όρια της αφαίρεσης, ενώ μηδαμινή είναι η παρουσία της αφηρημένης ζωγραφικής. Η συντηρητικότητα των επιλογών αποτυπώνεται ακόμη και στα νέα αποκτήματα της συλλογής, που και αυτά παρουσιάζονται στο κοινό για πρώτη φορά, με καλλιτέχνες που εντυπωσιάζουν με την ατολμία στη χρήση των εκφραστικών τους μέσων.

_{Παναγιώτης Τέτσης}

Στην έκθεση «Τόποι αναφοράς» παρέχεται η δυνατότητα ακουστικού οδηγού ξενάγησης των επισκεπτών, ενώ συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο, τα έσοδα από την πώληση του οποίου θα διατεθούν στο Εργαστήρι Ειδικής Αγωγής «Μαργαρίτα», ένα κέντρο επαγγελματικής κατάρτισης και απασχόλησης ατόμων με νοητική υστέρηση.

Ξεναγήσεις από την επιμελήτρια Χάρι Κανελλοπούλου θα πραγματοποιηθούν στις 1, 29/4 και 20/5, στις 12.00, ενώ κάθε Παρασκευή θα πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά προγράμματα για σχολικές ομάδες Δημοτικού, Γυμνασίου και Λυκείου.