Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης: Ένας καλλιτέχνης κλεισμένος στο «Κάστρο της Μοναξιάς»

Απομεινάρια μιας βασανιστικής παιδικής ηλικίας στα αμερικάνικα προάστια, σπαράγματα της ποπ κουλτούρας, βασανιστική εμμονή της μνήμης, αλλά και συντετριμμένη επίγνωση της αδυναμίας επιστροφής στο «σπίτι» κυριαρχούν στη μονογραφική έκθεση του αμερικανού καλλιτέχνη Mike Kelley, που παρουσιάζει ο Οργανισμός ΝΕΟΝ στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

16.11.2017

Το περιεχόμενο ενός εφηβικού δωματίου μοιάζει να έχει διασκορπιστεί στις ψηλοτάβανες αίθουσες του νεοκλασικού Μεγάρου Σταθάτου, στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, όπου φιλοξενούνται τα 18 έργα του Μάικ Κέλυ (1954-2012) που συναπαρτίζουν την έκθεση «Το κάστρο της μοναξιάς».

Λούτρινα ζωάκια, ο Σούπερμαν, σχέδια που θυμίζουν κόμικς, αναμνηστικές φωτογραφίες από ταξίδια σε τόπους «θεσπέσιους», όλα τα στοιχεία της αμερικάνικης κουλτούρας των λαϊκών προαστίων βρίσκονται εδώ, χωνεμένα και ξαναδουλεμένα σε μια εικαστική γλώσσα που θυμίζει pop art –χωρίς την αισιοδοξία της όμως.

Είκοσι χρόνια δημιουργίας αποτυπώνονται σε αυτά τα αντιπροσωπευτικά έργα που επέλεξε ο επιμελητής της έκθεσης Douglas Fogle. Τυχαία αντικείμενα, γλυπτά, φωτογραφίες, πίνακες, σχέδια, εγκαταστάσεις· ο Μάικ Κέλυ πειραματίστηκε με όλα τα μέσα που διαθέτει σήμερα η εικαστική γλώσσα, και τα ενέταξε στο προσωπικό του ιδίωμα προκειμένου «να διερευνήσει τη μνήμη και τη λήθη, την ίδια την ανθρώπινη κατάσταση και να εκφράσει την ιδέα της αδύνατης επιστροφής στο παρελθόν», τόνισε ο Ντάγκλας Φογκλ, παρουσιάζοντας την έκθεση.

Ένα παρελθόν απέναντι στο οποίο, όμως, ο καλλιτέχνης εξεγέρθηκε επανειλημμένα. Γεννημένος στα προάστια του Ντιτρόιτ, της πρωτεύουσας της αμερικάνικης αυτοκινητοβιομηχανίας, αναθρεμμένος σε καθολικό περιβάλλον, γρήγορα στράφηκε προς την εναλλακτική σκηνή του noise και του punk rock, που συμβόλιζε την επανάσταση ενάντια στη συμβατικότητα της κουλτούρας των προαστίων. Στη Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Μίτσιγκαν θα επηρεαστεί από τον αφηρημένο εξπρεσιονισμό, γρήγορα όμως θα τον εγκαταλείψει, όπως και τη γενέθλια πόλη του, για την Καλιφόρνια και το Ινστιτούτο Καλών Τεχνών (CalArts), όπου θα αρχίσει να προσεγγίζει την εννοιολογική τέχνη.

Το έργο που συνοψίζει με τον καλύτερο τρόπο τις αναζητήσεις του Μάικ Κέλυ, προσφέροντας και τον τίτλο της έκθεσης, είναι το «Kandor #5», μέρος ενός μεγαλύτερου project με θέμα τον Σούπερμαν και τη γενέθλια πόλη του, στον κατεστραμμένο πλανήτη Κρύπτον. Σύμφωνα με το σενάριο των κόμικς με πρωταγωνιστή τον υπερήρωα, η Κάντορ είχε σμικρυνθεί και είχε τοποθετηθεί σε ένα γυάλινο κώδωνα από τον αντίπαλο του Σούπερμαν, τον Brainiac. Όταν ο ήρωας τον νίκησε, ξαναπήρε την συρρικνωμένη πόλη, αλλά δεν μπόρεσε ποτέ να την επαναφέρει στο αρχικό της μέγεθος. Έτσι, την φύλαξε στο Κάστρο της Μοναξιάς, το καταφύγιό του στον Βόρειο Πόλο. Ο γυάλινος κώδωνας έγινε το σύμβολο της υπαρξιακής αποξένωσης του Σούπερμαν στο παρόν και της αδυναμίας του να επιστρέψει στο παρελθόν.

Στο «Kandor #5» ο καλλιτέχνης παρουσιάζει ακριβώς έναν τέτοιο κώδωνα, φιλοτεχνημένο από τσέχους υαλουργούς, όπου εγκλείει ένα τρισδιάστατο ομοίωμα της πόλης από χυτή ρητίνη, ενώ το όλο έργο συνοδεύεται από μια αλλόκοτη βίντεο-καταιγίδα και ένα ακαθόριστα «εξωγήινο» ambient σάουντρακ.

Με έναν παράξενα οικείο τρόπο, «το έργο αποδίδει το τραύμα της αναζήτησης της παιδικής ηλικίας, αλλά και μετατρέπεται, χάρη στον γυάλινο κώδωνα, σε μια μεταφορά για την κατάθλιψη», παρατηρεί ο Ντάγκλας Φογκλ. Κατάθλιψη η οποία στάθηκε μοιραία για τον καλλιτέχνη, που αυτοκτόνησε το 2012, σε ηλικία 57 ετών..