Ένα νεοκλασικό σαλόνι ανοίγει για τη σύγχρονη τέχνη

Τα 25 έργα του Κωστή Βελώνη, που συναποτελούν την έκθεση «A Puppet Sun», απλώνονται σε όλους του χώρους του κτιρίου, συνομιλώντας με έναν λησμονημένο σήμερα αστικό πολιτισμό, όπως τον προσελάμβαναν τα ανώτερα κοινωνικά στρώματα της Αθήνας των πρώτων δεκαετιών του 20ού αιώνα. 

Η αίσθηση αυτής της «αστικότητας» είναι κυρίαρχη, ήδη από τη στιγμή που ο επισκέπτης ανεβαίνει το μαρμάρινο εξωτερικό κλιμακοστάσιο. Στο εσωτερικό, παρά τον καθαρισμό για τις ανάγκες της έκθεσης, η αίσθηση της φθοράς είναι κυρίαρχη: Συνομιλητής του καλλιτέχνη είναι το παρελθόν, που τα χνάρια του είναι εμφανή στα πατώματα, τις εσωτερικές σκάλες, τους τοίχους…

Το κτίριο της οδού Καπλανών υπήρξε από το 1892 κατοικία του ναύαρχου Παύλου Κουντουριώτη, αργότερα Προέδρου της Β’ Ελληνικής Δημοκρατίας. Στις δεκαετίες του 1910 και του 1920 λειτούργησε ως κεντρικό γραφείο του Λαϊκού Κόμματος και αργότερα ως πολιτικό γραφείο, αλλά και κατοικία, του σταφιδέμπορου και βουλευτή των Λαϊκών Απόστολου Ζούζουλα. Ταυτόχρονα, το σαλόνι του αποτέλεσε ένα λογοτεχνικό σημείο συνάντησης της αθηναϊκής διανόησης, με επίκεντρο την συγγραφέα παιδικών βιβλίων Ελένη Ζούζουλα-Κανελλοπούλου. Τέλος, κατά τη δικτατορία του Μεταξά είχε μετατραπεί σε «Οίκο της Φοιτητρίας», λειτουργία που διατηρήθηκε ώς τις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Με αυτήν ιστορική στρωματογραφία διαλέγεται, μέσα από τα έργα του, ο Κωστής Βελόνης, παρακολουθώντας, ταυτόχρονα, τη διάρθρωση των χρήσεων μέσα στην ίδια την οικία, από το δημόσιο στο ιδιωτικό.

Έτσι, στο ισόγειο κυριαρχούν συνθέσεις από δομικά, κυρίως, υλικά (ξύλο, σίδερο, μάρμαρο, τσιμέντο), που με τις συμπαραδηλώσεις τους σχολιάζουν πτυχές των χρήσεων του εκάστοτε δωματίου. Ξύλα που θυμίζουν έντονα ναυάγιο επιστρατεύονται για να σχολιάσουν την πολιτική του Λαϊκού Κόμματος. Τσιμεντένιες πλάκες πεζοδρομίου αποτελούν την πρώτη ύλη για να υπαινιχθεί ο καλλιτέχνης την αδύνατη σύνθεση στο (αρχαιο)ελληνικό και το βυζαντινό σαλόνι –αναμφίβολα το πιο εντυπωσιακό, σήμερα, τμήμα του σπιτιού, όπου κυριαρχούν τα ψηφιδωτά δάπεδα και μια ξυλόγλυπτη αψίδα. Οι αντιλήψεις περί «ελληνικότητας», οι εντάσεις γύρω από το δίπολο εκσυγχρονισμός/παράδοση, κατέχουν κεντρική θέση στο έργο του καλλιτέχνη.

Οι αντιλήψεις περί «ελληνικότητας», οι εντάσεις γύρω από το δίπολο εκσυγχρονισμός/παράδοση, κατέχουν κεντρική θέση στο έργο του καλλιτέχνη.

Ανεβαίνοντας από την εσωτερική σκάλα προς τους πάνω ορόφους, το κλίμα των έργων αλλάζει, καθώς εδώ κυριαρχούν τα στοιχεία του ιδιωτικού. Το ίδιο το σπίτι, η διεκδίκηση της εστίας και το «άγχος της ανεστιότητας», έννοια κυρίαρχη σε καιρό έντονων μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών, διαπερνά τα έργα.

Ο διάλογος εδώ γίνεται σχεδόν ψιθυριστά, όπως τα παραμύθια που έλεγε στον γιο της η Ελένη Ζούζουλα, σκυμμένη πάνω από μια κούνια σαν κι αυτήν που κυριαρχεί στο «Hold me tight», η οποία περιβάλλεται από έναν μεταλλικό κύκλο, σπασμένο, αφού η ασφάλεια της ιδιωτικότητας δεν μπόρεσε να αποτρέψει τον απροσδόκητο θάνατο του γιου της.

Μιλώντας για τον τρόπο που προσέγγισε το εννοιολογικό υπόβαθρο του έργου του, ο Κωστής Βελώνης λέει: «Επιδίωξα να κατανοήσω το ιστορικό και νοητικό πλαίσιο της εποχής και στη συνέχεια επέστρεψα στον εαυτό μου για να το επεξεργαστώ με τα δικά μου εργαλεία, ώστε να μπορέσω να επαναφηγηθώ τις πολλαπλές ιστορίες των υποκειμένων, σε έναν διάλογο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν».

Αυτός ο διάλογος, χάρη και στην επιμελητική φροντίδα του Βασίλη Οικονομόπουλου, αποτελεί ένα ακόμη διαφορετικό άνοιγμα της σύγχρονης τέχνης στην πόλη, το πέμπτο, κατά σειρά, που εντάσσεται στο πρόγραμμα «Έργο στην πόλη» του ΝΕΟΝ.

_{Κωστής Βελώνης & Βασίλης Οικονομόπουλος}