Ενδομητρίωση: 3 ερωτήσεις για τα συμπτώματα, τη γονιμότητα και τη θεραπεία

Ο πόνος στην περίοδο που ανατρέπει το καθημερινό πρόγραμμα, οι ενοχλήσεις στη σεξουαλική επαφή και η δυσκολία σύλληψης μπορεί να έχουν έναν κοινό παρονομαστή: την ενδομητρίωση. Πρόκειται για μια χρόνια γυναικολογική πάθηση που συχνά παραμένει αδιάγνωστη για χρόνια, ιδιαίτερα όταν οι γυναίκες έχουν μάθει να θεωρούν τον έντονο πόνο αναπόσπαστο κομμάτι της περιόδου.

Η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η κατάλληλη διερεύνηση βοηθούν στον έλεγχο της νόσου και στον σχεδιασμό της αντιμετώπισής της, με ιδιαίτερη προσοχή στις γυναίκες που επιθυμούν να αποκτήσουν παιδί. Ο Στυλιανός Ίβρος, Διευθυντής του Κέντρου Γυναικολογίας & Γυναικολογικής Ογκολογίας του Metropolitan Hospital, εξηγεί τι συμβαίνει στον οργανισμό, πώς μπορεί να επηρεαστεί η γονιμότητα και ποιες επιλογές υπάρχουν.

Η ενδομητρίωση εμφανίζεται όταν ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο, δηλαδή την εσωτερική επένδυση της μήτρας, αναπτύσσεται έξω από αυτήν. Οι συνηθέστερες εντοπίσεις είναι οι ωοθήκες, το περιτόναιο και άλλοι ιστοί της πυέλου. Ο ιστός αυτός ανταποκρίνεται στις ορμονικές μεταβολές του κύκλου και μπορεί να προκαλέσει τοπική φλεγμονή, ουλώδη ιστό και συμφύσεις. Με τον χρόνο, οι αλλοιώσεις αυτές ενδέχεται να επηρεάσουν την ανατομία και τη λειτουργία των αναπαραγωγικών οργάνων. «Πολλές γυναίκες συμβιβάζονται με τη συμπτωματολογία, θεωρώντας λανθασμένα τον έντονο πόνο ως ένα φυσιολογικό κομμάτι της περιόδου», επισημαίνει ο γυναικολόγος.

Ιατρική αξιολόγηση χρειάζεται όταν εμφανίζονται:

• Έντονος πόνος στην περίοδο, που περιορίζει τις καθημερινές δραστηριότητες και δεν υποχωρεί εύκολα με τα συνηθισμένα παυσίπονα.
• Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή ή μετά από αυτήν, ιδιαίτερα βαθιά στην πύελο.
• Επίμονος πόνος χαμηλά στην κοιλιά, ακόμη και εκτός περιόδου.
• Πόνος στην ούρηση ή στην κένωση, κυρίως όταν επιδεινώνεται τις ημέρες της περιόδου.
• Δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης, η οποία μπορεί να αποτελέσει την αφορμή για τη διερεύνηση της νόσου.

Τα συμπτώματα διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα, ενώ ορισμένες μπορεί να έχουν ενδομητρίωση χωρίς εμφανείς ενοχλήσεις.

Η ενδομητρίωση μπορεί να δυσκολέψει τη σύλληψη μέσω διαφορετικών μηχανισμών. Η διάγνωση, πάντως, δεν συνεπάγεται ότι μια γυναίκα θα αντιμετωπίσει οπωσδήποτε υπογονιμότητα. Οι συμφύσεις μπορούν να μεταβάλουν την ανατομία της πυέλου ή να επηρεάσουν τη λειτουργία των σαλπίγγων, δυσκολεύοντας τη συνάντηση του ωαρίου με το σπερματοζωάριο.

Παράλληλα, η χρόνια φλεγμονή και η παρουσία ενδομητριωμάτων, των κύστεων των ωοθηκών που συχνά αποκαλούνται «σοκολατοειδείς», ενδέχεται να επηρεάσουν τον ωοθηκικό ιστό και την ωοθηκική εφεδρεία. Στους πιθανούς μηχανισμούς περιλαμβάνονται επίσης μεταβολές στο ορμονικό και ανοσολογικό περιβάλλον, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν τη γονιμοποίηση και την εμφύτευση. Για αυτό, η αντιμετώπιση χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, την έκταση της νόσου, το ιστορικό και το αν η γυναίκα επιθυμεί εγκυμοσύνη άμεσα ή στο μέλλον.

Η διερεύνηση ξεκινά με αναλυτικό ιστορικό και γυναικολογική εξέταση. Το εξειδικευμένο διακολπικό υπερηχογράφημα και, όπου χρειάζεται, η μαγνητική τομογραφία πυέλου με ειδικό πρωτόκολλο βοηθούν στον εντοπισμό και στη χαρτογράφηση των βλαβών, ιδιαίτερα των ενδομητριωμάτων και της βαθιάς διηθητικής ενδομητρίωσης. Η χειρουργική επιβεβαίωση δεν απαιτείται σε όλες τις περιπτώσεις πριν αρχίσει η θεραπεία.

Η θεραπεία προσαρμόζεται στα συμπτώματα και στους αναπαραγωγικούς στόχους κάθε γυναίκας. Φαρμακευτική ή ορμονική αγωγή μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον έλεγχο του πόνου, με επιλογή κατάλληλη για το αν επιδιώκεται εγκυμοσύνη.

Όταν υπάρχει ένδειξη χειρουργείου, μπορούν να εφαρμοστούν ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές, όπως η λαπαροσκόπηση ή η ρομποτική προσέγγιση. Στόχος είναι η αφαίρεση των βλαβών και η λύση των συμφύσεων, με προσεκτική διαχείριση του υγιούς ωοθηκικού ιστού. Στη βαθιά διηθητική ενδομητρίωση απαιτείται εξειδικευμένη ομάδα.

Η απόφαση για επέμβαση στις ωοθήκες χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς και το ίδιο το χειρουργείο μπορεί να μειώσει την ωοθηκική εφεδρεία. Στον σχεδιασμό μπορεί να ενταχθεί η μέτρηση της αντιμυλλέριου ορμόνης, γνωστής ως AMH, η οποία συμβάλλει στην εκτίμηση της ωοθηκικής εφεδρείας. Η τιμή της αξιολογείται μαζί με τα υπόλοιπα ευρήματα και δεν προβλέπει από μόνη της την πιθανότητα μελλοντικής εγκυμοσύνης.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν υπάρχει σημαντική προσβολή των ωοθηκών ή σχεδιάζεται επέμβαση, μπορεί να συζητηθεί η κατάψυξη ωαρίων. Η μέθοδος διατηρεί ωάρια για μελλοντική χρήση, χωρίς να εγγυάται εγκυμοσύνη. Οι πιθανότητες επιτυχίας εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από την ηλικία κατά την κατάψυξη και τον αριθμό των ωαρίων που έχουν συλλεχθεί.