ΤΡΙΤΗ
21
ΙΟΥΛΙΟΥ
Επί της Λεωφόρου Γαλατσίου, στον αριθμό 75, δεσπόζει πλέον ανανεωμένος ο θερινός κινηματογράφος Ζαΐρα. Ένα ιστορικό σινεμά που άνοιξε το 1957 ως ο πρώτος θερινός κινηματογράφος της περιοχής, με 1000 θέσεις, μέχρι που κατεδαφίστηκε το 1993, αφήνοντας πίσω του ένα άδειο οικόπεδο και πολλές αναμνήσεις.
Μέχρι που, το 2020, το Δημοτικό Συμβούλιο Γαλατσίου αποφάσισε ομόφωνα να περάσει το οικόπεδο στην ιδιοκτησία του Δήμου, διατηρώντας τον χώρο πρασίνου και ανακατασκευάζοντας παράλληλα τον θερινό κινηματογράφο. Κάπως έτσι, ένα τοπόσημο της γειτονιάς ζωντάνεψε ξανά, φέρνοντας κάτι από τον αέρα μιας άλλης εποχής σε ένα Γαλάτσι –και μια Αθήνα– που ελάχιστα θυμίζουν εκείνα των δεκαετιών του ’50 και του ’60.
Η είσοδος του ιστορικού σινεμά «Ζαΐρα».
Ο θερινός κινηματογράφος Ζαΐρα πήρε το όνομά του από την πρωτότοκη κόρη του Σπυρίδωνα Πανά, ενός από τους πρώτους επιχειρηματίες και εισαγωγείς καφέ στην Ελλάδα, ο οποίος αγόρασε γη στην περιοχή την περίοδο της Κατοχής. Η Ζαΐρα Πανά υπήρξε μία από τις πρώτες γυναίκες αρχιτέκτονες της χώρας μας, ενώ ο κινηματογράφος που έφερε το όνομά της εξελίχθηκε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες σε αγαπημένο σημείο συνάντησης για τους κατοίκους της περιοχής και όχι μόνο.
Στους παράπλευρους χώρους του κινηματογράφου, μέσα στο οικοδομικό τετράγωνο που ανήκε στην οικογένεια Πανά, δημιουργήθηκε ένα από τα πρώτα κινηματογραφικά στούντιο της Ελλάδας. Εκεί γυρίστηκε μεγάλο μέρος της ταινίας «Οι Απάχηδες των Αθηνών», με πρωταγωνιστές τον Λάμπρο Κωνσταντάρα και την Άννα Καλουτά.
Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι και η ιστορία της ίδιας της περιοχής. Το Γαλάτσι των πρώτων μεταπολεμικών χρόνων γειτόνευε με μία από τις πιο ιστορικές κηπουπόλεις της Αθήνας, τη συνοικία Κυπριάδου –την περιοχή ανάμεσα στα Άνω Πατήσια και το Γαλάτσι–, η οποία ξεχώριζε για την πρωτοποριακή, για την εποχή, ρυμοτομία της, τις πλατείες και τις εντυπωσιακές επαύλεις με τους καταπράσινους κήπους. Εκεί έζησαν σημαντικές προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών, όπως οι ζωγράφοι Φώτης Κόντογλου και Σπύρος Παπαλουκάς, ο λογοτέχνης Μ. Καραγάτσης και ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Πικιώνης.
Σήμερα, η συνοικία έχει αποκτήσει μια διαφορετική ταυτότητα. Μεγάλοι δρόμοι, πολυκατοικίες και εμπορικά καταστήματα έχουν αντικαταστήσει μεγάλο μέρος του πρασίνου, ενώ τα λιγοστά πάρκα, οι εναπομείνασες μονοκατοικίες και τα νεοκλασικά που σώζονται ακόμη προσπαθούν να διατηρήσουν κάτι από την ατμόσφαιρα μιας άλλης εποχής μέσα σε ένα πλέον αμιγώς αστικό τοπίο.
Ο θερινός κινηματογράφος Ζαΐρα αποκτά μια δεύτερη ζωή.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, ο θερινός κινηματογράφος Ζαΐρα αποκτά μια δεύτερη ζωή. Επιστρέφει όχι μόνο ως χώρος προβολών αλλά και ως κομμάτι της ιστορικής μνήμης της περιοχής, γεφυρώνοντας το παρελθόν με το παρόν. Μαζί με την ανακατασκευή του κινηματογράφου δημιουργήθηκε ένας νέος χώρος πρασίνου 596 τ.μ., καθώς και υπόγειος χώρος στάθμευσης, στο πλαίσιο ενός βιοκλιματικού έργου ανάπλασης.
«Κινηματοθέατρο Ζαΐρα – Μια ιστορία της οικογένειας Πανά»: Το νέο βιβλίο-λεύκωμα του Χρύσανθου Πανά. Credits: Studio Panoulis
Παράλληλα με την επίσημη επαναλειτουργία του κινηματογράφου, στις 13 Ιουλίου, ο εγγονός του Σπυρίδωνα Πανά, Χρύσανθος Πανάς, ο οποίος ακολουθεί τη δική του πορεία στον χώρο της φιλοξενίας και του πολιτισμού, κυκλοφορεί και το νέο του βιβλίο με τίτλο «Κινηματοθέατρο Ζαΐρα – Μια ιστορία της οικογένειας Πανά». Στις 152 σελίδες αυτής της καλαίσθητης, σκληρόδετης έκδοσης Καστανιώτη, η ιστορία της οικογένειας Πανά ξεκινά από τις αρχές του 14ου αιώνα και φτάνει μέχρι τη σημερινή Αθήνα, μια πόλη που εξακολουθεί να αναζητά κομμάτια της χαμένης της αίγλης.
Το βιβλίο-λεύκωμα του Χρύσανθου Πανά «Κινηματοθέατρο Ζαΐρα – Μια ιστορία της οικογένειας Πανά» κυκλοφόρησε παράλληλα με την επαναλειτουργία του ιστορικού κινηματογράφου.
«Όλα αυτά τα έχω ζήσει». Η κυρία που κάθεται δίπλα μου στην παρουσίαση του βιβλίου δεν παίρνει στιγμή τα μάτια της από την οθόνη. Στο βίντεο, σε σκηνοθεσία του Μενέλαου Καραμαγγιώλη, αναγνωρίζει εικόνες, πρόσωπα και γωνιές μιας Αθήνας που δεν υπάρχει πια. Συγκινείται αφού είναι σαν να συναντά ξανά ανθρώπους που είχε χρόνια να δει, που κουβαλούν αναμνήσεις μιας ζωής και τώρα επιστρέφουν μπροστά στα μάτια της.
Η σύγχρονη ανακατασκευή του κινηματοθεάτρου Ζαϊρα έπειτα από παραχώρηση της οικογένειας Πανά στο Δήμο Γαλατσίου. Credits: Δήμος Γαλατσίου
Κάπου εκεί συνειδητοποιείς ότι το βιβλίο του Χρύσανθου Πανά δεν είναι απλώς η ιστορία μιας οικογένειας. Μέσα από προσωπικές αφηγήσεις, σπάνιες φωτογραφίες, αρχειακό υλικό και μικρές αλλά σημαντικές λεπτομέρειες, ξεδιπλώνεται παράλληλα η ιστορία μιας γειτονιάς, μιας πόλης και, τελικά, μιας ολόκληρης εποχής. Στην καρδιά αυτής της αφήγησης βρίσκεται, φυσικά, ο κινηματογράφος Ζαΐρα, που επιστρέφει όχι μόνο ως ένας σύγχρονος πολυχώρος πολιτισμού και αναψυχής, αλλά ως ένας τόπος που εξακολουθεί να κουβαλά τη μνήμη όσων πέρασαν από αυτόν.
Δεν είναι τυχαίο ότι η αναγέννηση της Ζαΐρας δεν αφορά μόνο ένα ιστορικό κτίριο. Αφορά την ίδια τη σχέση μιας πόλης με το παρελθόν της. Σε μια Αθήνα που αλλάζει αδιάκοπα, χώροι σαν κι αυτόν υπενθυμίζουν πως η ιστορία δεν διατηρείται μόνο μέσα από τα μνημεία, αλλά και μέσα από τους χώρους όπου οι άνθρωποι γέλασαν, ερωτεύτηκαν, βγήκαν ραντεβού, μεγάλωσαν και δημιούργησαν κοινές αναμνήσεις.
Ο κινηματογράφος Ζαΐρα υπήρξε για δεκαετίες κάτι περισσότερο από ένα σινεμά. Ήταν τόπος συνάντησης, μνήμης και συλλογικής εμπειρίας. Σήμερα, επιστρέφει σε μια Αθήνα πολύ διαφορετική από εκείνη που τον γνώρισε για πρώτη φορά. Ίσως γι’ αυτό η ιστορία του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία · γιατί θυμίζει πως, όσο κι αν αλλάζει μια πόλη, υπάρχουν χώροι που εξακολουθούν να κρατούν ζωντανή τη συλλογική της μνήμη. Και τελικά, αυτό ακριβώς καταφέρνει και το βιβλίο του Χρύσανθου Πανά· δεν αφηγείται μόνο την ιστορία μιας οικογένειας ή ενός κινηματογράφου, αλλά φωτίζει ένα μικρό, πολύτιμο κομμάτι της ιστορίας της ίδιας της Αθήνας.
Η κατάμεστη Ζαΐρα γέμισε ασφυκτικά, με αρκετούς επισκέπτες να παρακολουθούν την παρουσίαση ακόμη και έξω από τον χώρο του κινηματογράφου. Credits: Studio Panoulis
