Μπαίνοντας στα ρούχα (και στο μυαλό) της Τίλντα Σουίντον

Οι κρεμάστρες μοιάζουν να αιωρούνται από το ταβάνι στην υπόγεια αίθουσα του Onassis Ready. Ίσως επειδή και η Τίλντα Σουίντον – Ματίλντα είναι το πλήρες όνομα της όπως θα αποκαλύψει – είναι μια καλλιτέχνις που μοιάζει να αιωρείται, να στέκεται λίγο πιο ψηλά από το έδαφος, αέρινη, με το διάφανο δέρμα και την απαλή, μυστικιστική φωνή της. Σα να θέλει να δώσει ταυτότητα σε αυτή τη φύση, ανοίγει τις ντουλάπες του πατρικού της σπιτιού στα Χάϊλαντς. «Clothes make the man» που λένε και οι Άγγλοι – μολονότι εκείνη είναι περήφανη Σκωτσέζα. Η Σουίντον το ονομάζει «Α Biographical Wardrobe» και μοιάζει πράγματι να είναι το ημερολόγιο ζωής – της δικής της και των προγόνων της· όχι όπως γράφτηκε από λέξεις σε λευκές σελίδες, μα από κλωστές, πανιά και χρώματα: από μεταξωτά καφτάνια, μωρουδιακά λινά, χίπικα μάξι, από κιλτ και κλασικά ανδρικά σακάκια. Ποια είναι η Τίλντα; Ποιοι ήταν οι Σουίντον; «Όλες οι οικογένειες είναι παλιές. Αλλά η δική μου παρέμεινε σε ένα σημείο για πολλά χρόνια, ήταν μάλλον νωθροί άνθρωποι. Από το 1770 έζησαν σε ένα χωριό, το Σουίντον», εξηγεί μειδιώντας.  Η πινακοθήκη των ρούχων τους γίνεται, λοιπόν, το αφήγημα 2,5 αιώνων. Και το αφήγημα δεν είναι γραμμικό.

Η Τίλντα Σουίντον στην καρδιά της περφόρμανς της.

Μέσα σε μια oversized μαύρη πουκαμίσα από ποπλίνα, ένα φαρδύ ανδρικό τζιν και με τους λευκούς της αστραγάλους να διακρίνονται γυμνοί από τα καστόρινα σκαρπίνια, η Τίλντα Σουίντον, με συνομιλητή τον διεθνή επιμελητή μόδας Ολιβιέ Σαγιάρ, επιλέγει κομμάτια, χαρακτηριστικά της ενδυματολογικής ταυτότητας της, των γονιών, των παππούδων και των συγγενών της ακόμα πιο βυθισμένων στη μνήμη και το παρελθόν. Φορούσε αγορίστικα ρούχα – δεν δυσκολεύεσαι να τη φανταστείς ως αγοροκόριτσο – όταν στα 17 της, η μαμά Τζούντιθ αποπειράται να ξυπνήσει το κορίτσι μέσα της. Ένα φλοράλ μίντι φόρεμα και μια baby pink πλισέ τουαλέτα για τις πρώτες της εμφανίσεις ως «μικρή κυρία» έχουν μάλλον ανεκδοτολογικό χαρακτήρα στη συλλογή του «wardrobe». Εκείνη ακατάτακτη έφηβη, η μητέρα της στον αστερισμό της μόδας που λάνσαρε η Λιζ Τέϊλορ δεν φαίνεται να συναντήθηκαν στην ενδυματολογική τους αισθητική, παρά μόνο όταν η Τίλντα τράβηξε την προσοχή μεγάλων οίκων μόδας και η κόρη επανεκτίμησε το άγγιγμα του μεταξιού και του βελούδου στο κορμί της, όπως αμετανόητα έκανε η μητέρα της.
Ένα αραχνοΰφαντο παιδικό φόρεμα με κεντήματα στο πέτο την ξανακάνει παιδί. Είναι το βαφτιστικό φόρεμα που πέρασε από γενιά και σε γενιά, από παιδί σε παιδί Σουίντον και πάνω στις διάφανες κλωστές του έχει εντυπωμένα όλα τα ονόματα των νηπίων που έντυσε.

Κρατώντας με χειρουργική λεπτομέρεια το βαφτιστικό της φόρεμα.

Το ανδρικό clean cut κούρεμα της δεν είναι μια υπόμνηση στην άφυλη περσόνα που συχνά λανσάρει· αλλά μετά την εξομολόγηση της ότι έμοιαζε με τους άνδρες της οικογένεια της, παραπέμπει σε ένα φόρο τιμής στη μνήμη τους. Ο πατέρας της Τζον (ο σερ Τζον Σουίντον του Κίμμεργχαμ, στρατηγός του Βρετανικού Στρατού) και ο παππούς της Άλαν Σουίντον, ζωντανεύουν μέσα από τα λόγια της ως χλωμοί, ξανθοί ή κοκκινομάλληδες, ψηλοί και αδύνατοι άνδρες. Σε μια φωτογραφία της μεγάλης έκθεσης της Σουίντον, «Ongoing» που φιλοξενεί η Στέγη – μέρος της οποίας αποτελεί το «Biographical Wardrobe» – η Τίλντα ποζάρει με μια φωτογραφία του πατέρα της ανά χείρας. Μοιάζουν σαν δίδυμα αδέρφια.

Οι στρατιωτικές στολές του πατέρα και του παππού της καταλαμβάνουν περίοπτη θέση στην γκαρνταρόμπα: η εμβληματική στολή του σκωτσέζικου στρατού με το βαθμό αριστείας στο πέτο, το παλτό που ο παππούς της φορούσε στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και το κόκκινο κυνηγετικό φράκο του, το τεχνητό μέλος που κράτησε τον πατέρα της όρθιο από το 1945 έως το θάνατο του (αυτό ήταν το τίμημα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου για εκείνον), τα κοστούμια της εξοχής για όλες τις εποχές – ω, ναι αυτή ήταν η επιτομή του πραγματικού ενδυματολογικού γκλάμουρ για την Τίλντα Σουίντον.

Γονατισμένη μπροστά σε αξεσουάρ του πατέρα της, Τζον Σουίντον.

Παράξενο, στ’ αλήθεια, που ως κόρη στρατιωτικού και συμμαθήτρια της Lady Diana, «ασπάστηκε» τον Κομμουνισμό. Ομολογεί πως ήθελε ν’ αναζητήσει τη διαφορά και να μην ακολουθήσει την πεπατημένη των γυναικών της οικογένειας – για τις οποίες είχε διαπιστώσει πως ασφυκτιούσαν στο ρόλο τους. Κι έτσι, όταν ανακάλυψε πως μια θεία Σουίντον υπήρξε δεινή τραγουδίστρια, θεώρησε πως βρήκε το σημείο επαφής των προγόνων της με την Τέχνη. Τι κι αν σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ – όπως κάθε γόνος αστικής οικογένειας αναμενόταν; Η Τίλντα Σουίντον φαίνεται πως βρήκε τον εαυτό της όταν γνώρισε τον Ντέρεκ Τζάρμαν. Ξετυλίγει με προσοχή το ρυζόχαρτο όπου βρίσκεται φυλαγμένο ένα πουλόβερ που μοιράζονταν με δημοκρατική ευλάβεια – το φορούσε πότε ο ένας και πότε ο άλλος. «Δεν το ξαναφόρεσα από τότε που πέθανε», ομολογεί καθώς πίσω της, σε μια μεγάλη οθόνη, παίζουν πλάνα που τράβηξε ο φακός του Ντέρεκ: η Τίλντα κάπου στα 27, 28 της χρόνια, με μακριά κόκκινα μαλλιά, να λούζουν ένα λιβάδι από λεβάντες, εκεί που βρισκόταν μια μικρή ιδιοκτησία – εργαστήριο του Τζάρμαν. Αυτός σήμανε την αρχή της κινηματογραφικής της καριέρας και πιθανότατα τις μεταβάσεις της γκαρνταρόμπας της από «ταπεινές» σε haute couture. Κι όμως, αν σήμερα μιλάμε για ένα fashion icon – δεν είναι καθόλου τυχαία η συνεργασία της με τον David Bowie – η Σουίντον ομολογεί πως στο ξεκίνημα της φορούσε το ίδιο φόρεμα στην πρεμιέρα δύο διαφορετικών ταινιών: ένα κλος μίνι, από βαθύ μπλε βελούδο φαίνεται πως τότε την είχε βγάλει ασπροπρόσωπη. Έκτοτε δάνεισε ρούχα από την προσωπική της συλλογή σε ηρωίδες που υποδύθηκε και ‘έκλεψε’ ρούχα ηρωίδων για να τα βάλει στη ντουλάπα της.

Κι ύστερα ήρθαν οι προσκλήσεις για τα Όσκαρ και οι προτάσεις των οίκων μόδας να τη ντύσουν. Η πρώτη έγνοια της ήταν «να μην τραβήξω την προσοχή και να μην φορέσω μαύρο ρούχο». Απέτυχε και στα δύο, όταν ο Τύπος παρομοίασε τουαλέτα της με «μαύρη σκουπιδοσακούλα» αν και το ίδιο βράδυ απέσπασε το πρώτο της ΄Οσκαρ για την ερμηνεία της στην ταινία «Μάικλ Κλέιτον». Μολονότι ο Ολιβιέ Σαγιάρ την ιντριγκάρει να μιλήσει για τη λάμψη του «κόκκινου χαλιού», η Σουίντον δεν μοιάζει οπαδός της διαδικασίας, την οποία και χαρακτηρίζει στρεσογόνα. «Το σίγουρο είναι πως θέλω να φοράω ψηλά τακούνια, κάτι που κρατάει σε εγρήγορση ενώ θεωρώ ρίσκο να χαμογελάσω», παραδέχεται. Οι επίσημες εμφανίσεις σε Φεστιβάλ και Βραβεία σηματοδοτούν για εκείνη «μια περφόρμανς. Θέλω να εκπροσωπώ μια ομάδα, αυτός είναι ο τρόπος μου να βιώνω τέτοιες διοργανώσεις», λέει καθώς πίσω της φιγουράρουν υπέροχες τουαλέτες και ταγέρ Chanel, μια θεσπέσια σκωτσέζικη καπαρντίνα του Καρλ Λάγκερφελντ, μια multi colored σατέν τουαλέτα του Χέιντερ Άκερμαν, το εντυπωσιακό μάξι σετ του Τσαρλς Τζέφρι που είχε τυπωμένα ζωγραφικά έργα του πρώην συντρόφου και πατέρα των παιδιών της, Τζον Μπερν.

Απολαμβάνοντας την ζεστασιά από ένα κλασικό σκωτσέζικο τζάκετ του πατέρα της.

Τις τελευταίες ημέρες έχω μια εικόνα στα μάτια μου: μια γυναίκα να θρηνεί το νεκρό της σύντροφο, σφίγγοντας στην αγκαλιά της τα ρούχα του. Βλέποντας την Τίλντα Σουίντον να κάνει περίπου το ίδιο, σκύβοντας ευλαβικά μπροστά στην πλεκτή ζακέτα του πατέρα της ή κουρνιάζοντας μέσα στο καρό του σακάκι, αγκαλιάζοντας τις κιλτ πάνω στις οποίες έχουν αγκιστρωθεί οι τρίχες των νεκρών σκυλιών της, με έκανε να αφουγκραστώ την τελετουργική διάσταση της περφόρμανς της: τα ρούχα ως φορείς μνήμης και ενέργειας, ως ίχνη της αγάπης, ενθύμημα της μυρωδιάς ή του σχήματος ενός σώματος  – κι ας το σώμα είναι απόν. Η Τίλντα Σουίντον είπε πως άνοιξε την ντουλάπα της, αλλά μάλλον άνοιξε ένα παράθυρο προς εκείνους που λείπουν. Κι αυτό είναι κάτι που όλοι μπορούμε να μοιραστούμε.
To «Biographical wardrobe» επαναλαμβάνεται την Κυριακή 17 Μαϊου στις 12.00 και 18.00 καθώς και την Δευτέρα 18 Μαϊου και την Τρίτη 19 Μαϊου στις 20.00.