Μπιενάλε Βενετίας: Πρώτες εικόνες από το Ελληνικό «Escape Room» πριν ανοίξει για το κοινό

Δύο μέρες πριν από τα εγκαίνια του Ελληνικού Περιπτέρου στην 61η La Biennale di Venezia, το Monopoli.gr παρουσιάζει τις πρώτες φωτογραφίες από το εσωτερικό του, αποκαλύπτοντας ένα μέρος της εγκατάστασης «Escape Room» του Ανδρέα Αγγελιδάκη.

Για τη φετινή ελληνική συμμετοχή, αλλά και για τον ρόλο του MOMUS ως Εθνικού Επιτρόπου, μιλά στο Monopoli.gr η γενική διευθύντρια του οργανισμού, Φανή Τσατσαία. Αναφέρεται στην ευθύνη και τη σημασία της παρουσίας της Ελλάδας σε έναν από τους κορυφαίους διεθνείς θεσμούς σύγχρονης τέχνης, στην αναβάθμιση του ιστορικού περιπτέρου στα Giardini, καθώς και στον τρόπο με τον οποίο η εμπειρία της Μπιενάλε μπορεί να επιστρέψει δημιουργικά στη Θεσσαλονίκη και στο κοινό των μουσείων.

Η Γενική Διευθύντρια του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης-MOMUS, Φανή Τσατσάια. Φωτογραφία: Βλαδίμηρος Νικολούζος

Κάθε έξι χρόνια το ΜΟΜUS έχει την τιμή, την ευθύνη αλλά και τη μοναδική ευκαιρία να είναι ο εθνικός επίτροπος για τη συμμετοχή της Ελλάδας στην Μπιενάλε της Βενετίας, έναν από τους σημαντικότερους διεθνείς θεσμούς σύγχρονης τέχνης. Είμαστε εδώ για να δώσουμε σάρκα και οστά στην πρόταση που εγκρίνει κάθε διετία η αρμόδια επιτροπή που συστήνεται από το Yπουργείο Πολιτισμού. Το MOMUS, ένα ζωντανό δίκτυο μουσείων αφιερωμένων στη σύγχρονη και μοντέρνα δημιουργία, τη φωτογραφία και την καλλιτεχνική πειραματική έκφραση, με τέσσερα μουσεία στη Θεσσαλονίκη και ένα στην Αθήνα, ως εθνικός επίτροπος αποτελεί τον επίσημο εκπρόσωπο της χώρας στη διοργάνωση και λειτουργεί ως θεσμικός σύνδεσμος μεταξύ του κράτους, της διοργάνωσης της Biennale και της καλλιτεχνικής ομάδας.

Αυτό σημαίνει ότι δημιουργούμε το πλαίσιο και την υποδομή που θα υποδεχτεί το έργο, φροντίζουμε να γίνουν όλες οι διαδικασίες που απαιτούνται για να υλοποιηθεί και να είναι το ελληνικό περίπτερο αντάξιο του οράματος του δημιουργού και της ευθύνης που φέρει η ελληνική πολιτεία. Για παράδειγμα, από τις διαδικασίες αδειοδότησης για τη λειτουργία του περιπτέρου (πυρασφάλεια κλπ), μέχρι την επιλογή των πολιτιστικών διαμεσολαβητών, δηλαδή των ανθρώπων που θα υποδεχθούν τους χιλιάδες επισκέπτες όλους αυτούς τους μήνες, από τις 6 Μαΐου ως τις 22 Νοεμβρίου.

Επιπλέον, το MOMUS ανέλαβε φέτος και όλη τη διαδικασία αναβάθμισης του κτιρίου που θα φιλοξενούσε την ελληνική συμμετοχή με νέες αρχιτεκτονικές και ηλεκτρομηχανολογικές μελέτες και υποδομές και στόχο την ουσιαστική βελτίωση της υποδομής και την καλύτερη εμπειρία του επισκέπτη.

Μια άποψη από την εγκατάσταση “Escape Room” του Ανδρέα Αγγελιδάκη στο Ελληνικό Περίπτερο στη Μπιενάλε της Βενετίας. Φωτογραφία: Βλαδίμηρος Νικολούζος

Ποια είναι η ιδιαίτερη σημασία του Ελληνικού Περιπτέρου στα Giardini για τη διαχρονική παρουσία της Ελλάδας στη Biennale και πώς συνομιλεί αυτή η ιστορία με τη φετινή πρόταση;Το ελληνικό περίπτερο διαθέτει μια μακρά και ιδιαίτερα σημαντική ιστορία. Βρίσκεται στα Giardini της Biennale και αποτελεί ένα από τα μόνιμα εθνικά περίπτερα της διοργάνωσης, με συνεχή παρουσία από τη δεκαετία του 1930, όταν κατασκευάστηκε ειδικά για να φιλοξενεί την ελληνική συμμετοχή. Η δημιουργία των εθνικών περιπτέρων αποτέλεσε μια ιδιαίτερα σημαντική επιλογή της Biennale ήδη από τις αρχές του 20ού αιώνα, επιτρέποντας στα κράτη να παρουσιάζουν τις εθνικές τους εκθέσεις σε δικούς τους χώρους. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε ένας μοναδικός διεθνής χώρος συνάντησης της σύγχρονης τέχνης, όπου ανά διετία δημιουργοί από όλο τον κόσμο ανταλλάσσουν ιδέες, εικόνες και καλλιτεχνικές προσεγγίσεις.

Για περισσότερες από εννέα δεκαετίες το ελληνικό περίπτερο έχει φιλοξενήσει σημαντικές στιγμές της ελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής. Σήμερα λειτουργεί ως ένας δυναμικός χώρος παρουσίασης σύγχρονων καλλιτεχνικών προτάσεων που συνομιλούν με τα διεθνή καλλιτεχνικά ρεύματα και τα σύγχρονα κοινωνικά και πολιτισμικά ζητήματα. Για το 2026, η Ελλάδα εκπροσωπείται από τον καλλιτέχνη Ανδρέα Αγγελιδάκη με το έργο –εγκατάσταση «ESCAPE ROOM», σε επιμέλεια του Γιώργου Μπεκιράκη.

Την επιμέλεια της εκγατάστασης «ESCAPE ROOM» του Ανδρέα Αγγελιδάκη υπογράφει ο Γιώργος Μπεκιράκης. Φωτογραφία: Βλαδίμηρος Νικολούζος

Να μου επιτρέψετε να σας πω ότι ως εθνικοί επίτροποι οφείλουμε να παίρνουμε ως δεδομένο αδιαπραγμάτευτο την επιλογή που κάνει η αρμόδια επιτροπή που συστήνει το Υπουργείο Πολιτισμού, καθώς ο ρόλος μας δεν είναι κριτικός αλλά ερχόμαστε μετά την επιλογή του καλλιτέχνη να γίνουμε το μέσο παρουσίασης του έργου προς το κοινό. Κάθε επίτροπος -ανά δύο χρόνια είναι διαδοχικά το MOMUS, η Εθνική Πινακοθήκη, το ΕΜΣΤ- λειτουργεί με αυτή τη λογική.

Τα μουσεία δεν πρέπει να παίρνουν πολιτική θέση, γιατί αυτό αυτομάτως απομονώνει, αποξενώνει, δημιουργεί πόλωση. Ένα μουσείο είναι για όλους, πρέπει να είναι ανοιχτό, ανεκτικό, να μυεί στην τέχνη, να ανοίγει διαλόγους και όχι να απομονώνει.

Για κάθε οργανισμό και δη δημόσιο φορέα πολιτισμού, η δυνατότητα να έχει τον ρόλο του εθνικού επιτρόπου σε αυτή την κορυφαία διοργάνωση είναι μια μεγάλη ευκαιρία. Στην περίπτωση ειδικά του ΜΟMUS, ενός οργανισμού πέντε μουσείων, η Μπιενάλε δίνει τη δυνατότητα να δηλώσουμε την παρουσία μας στο διεθνές κοινό, την ιδιαίτερη θέση που έχουμε στα Βαλκάνια και στη Νοτιαανατολική Ευρώπη. Η διεθνούς φήμης Συλλογή Κωστάκη, η επίσης διεθνής Συλλογή Ιόλα και το φωτογραφικό αρχείο του Fred Boissonas, είναι θησαυροί που προσελκύουν το παγκόσμιο ενδιαφέρον και σημεία αναφοράς για τους καλλιτέχνες διεθνώς.

Οι επισκέπτες του Ελληνικού Περιπτέρου έχουν τη δυνατότητα να γνωρίσουν το MOMUS και τον πλούτο του, αλλά και τη σύγχρονη δυναμική του. Μέσα λοιπόν από την παρουσία μας στον θεσμό, μας ανακαλύπτουν και γνωρίζουν περισσότερα για εμάς και τις εκθέσεις που τρέχουμε στα μουσεία μας.

Θεωρώ ότι είναι καθοριστικός και δεν το λέω ρομαντικά. Τα μουσεία δεν πρέπει να παίρνουν πολιτική θέση, γιατί αυτό αυτομάτως απομονώνει, αποξενώνει, δημιουργεί πόλωση. Ένα μουσείο είναι για όλους, πρέπει να είναι ανοιχτό, ανεκτικό, να μυεί στην τέχνη, να ανοίγει διαλόγους και όχι να απομονώνει. Τα μουσεία σε κάθε εποχή, αλλά κυρίως σε αυτούς τους καιρούς των έντονων γεωπολιτικών και κοινωνικών μεταβολών όπως λέτε, οι χώροι πολιτισμού έχουν ευθύνη να αφουγκράζονται την αγωνία και τις ανάγκες των πολιτών και των καλλιτεχνών. Να ενώνουν, να δίνουν πεδίο και δυνατότητες και να προάγουν τις ιδέες υπέρ του ανθρωπισμού, της προόδου και της ουσιαστικής καθημερινής συμπερίληψης.

Η εμπειρία που αποκομίζουμε στην Μπιενάλε της Βενετίας είναι ένα δώρο, σαν να παίρνουμε με διαδικασία fast track μια ανεκτίμητη υποτροφία.

Η εμπειρία που αποκομίζουμε είναι εξαιρετικά σημαντική και χρήσιμη. Είναι ένα δώρο, σαν να παίρνουμε με διαδικασία fast track μια ανεκτίμητη υποτροφία. Δεν σας κρύβω ότι η συμμετοχή στην Μπιενάλε της Βενετίας είναι και μία διαδρομή με εκπαιδευτικό πρόσημο για εμάς. Τα στελέχη των μουσείων μας ζυμώνονται μέσα στους κόλπους της κορυφαίας διοργάνωσης, έρχονται σε επαφή με τον ανθό των δημιουργών διεθνώς, αλλά και των ανθρώπων που κινούν τόσο τη σκηνή όσο και την αγορά της σύγχρονης τέχνης: συλλέκτες, διευθυντές μουσείων, επιμελητές, δημοσιογράφους.

Στη συνέχεια με την επιστροφή τους, όλα αυτά τα εφόδια μεταφέρονται στην καθημερινότητά μας στα μουσεία, από τον σχεδιασμό των μεγάλων εκθέσεων, μέχρι την υποδοχή του κοινού, τη συνειδητοποίηση του τρόπου που ο κόσμος αντιμετωπίζει σήμερα τα μουσεία και ειδικά τη σύγχρονη τέχνη. Εμείς συνήθως σκεφτόμαστε τι θέλουμε να δείξουμε στον κόσμο, τι θα του άρεσε, ή τι έχει ανάγκη να δει, μέσα από τη δική μας οπτική. Η επαφή με τους εκατοντάδες χιλιάδες επισκέπτες της Μπιενάλε Βενετίας, οι οποίοι ανά πάσα ώρα και στιγμή αξιολογούν τις εκθέσεις που βλέπουν, αλλάζει και διευρύνει την οπτική αυτή.

Είναι χρέος μας να εκπαιδεύσουμε το κοινό να προσλάβει τις νέες εξελίξεις στην τέχνη, κυρίως εξαιτίας των σεισμικών αλλαγών που φέρει η χρήση της τεχνολογίας.

Η βασική πρόκληση είναι αυτή ακριβώς που περιγράφετε με την ερώτησή σας: να γεφυρώσει τη διεθνή εικαστική σκηνή με το κοινό που ήδη έχει το MOMUS στα πέντε μουσεία του, δίνοντάς του αυτή την πιο διευρυμένη ματιά. Πρόκληση είναι για εμάς η εμπειρία που αποκομίζουμε να γίνεται πράξη και να προσφέρουμε νέες οπτικές στο κοινό μας, φρέσκες ιδέες και πρακτικές που εφαρμόζονται στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Θέλω να τα βλέπω όλα αυτά περισσότερο ως δυνατότητες, παρά ως προκλήσεις.

Η τέχνη εξελίσσεται μαζί με τις κοινωνίες, όσα βιώνουμε και βλέπουμε σήμερα δεν θα μπορούσαμε να τα δούμε πενήντα χρόνια πριν. Είναι χρέος μας να εκπαιδεύσουμε το κοινό να προσλάβει τις νέες εξελίξεις στην τέχνη, κυρίως εξαιτίας των σεισμικών αλλαγών που φέρει η χρήση της τεχνολογίας.

Με την εμπειρία της Μπιενάλε Βενετίας, αλλά και της Μπιενάλε Θεσσαλονίκης που διοργανώνουμε από τις 22 Μαΐου ως τις 5 Ιουλίου και με τις πολύτιμες Συλλογές μας που στεγάζονται στα μουσεία μας, μπορούμε να κάνουμε αυτό το άλμα προς όφελος της τέχνης και κυρίως των επισκεπτών μας. Ελπίζοντας ότι το εύρος τους θα συνεχίσει να μεγαλώνει, με επισκέπτες από όλη τη χώρα, από όλο τον κόσμο, καθώς αυτοί αποκτούν συνείδηση της ταυτότητας και της αποστολής του MOMUS.