Σωτηρία: Πέντε λόγοι για να (ξανα)δεις την καθηλωτική παράσταση στο Από Μηχανής Θέατρο

Ένα τυπικό απόγευμα για ψώνια στο σούπερμαρκετ θα μετατραπεί για μια γυναίκα, στις αρχές της δεκαετίας του ’80, σε μια νύχτα υπαρξιακής αγωνίας και αναμέτρησης με το παρελθόν, τη μνήμη, τους φόβους, τους δαίμονες της και το “κενό” της κατανάλωσης και των εφήμερων απολάυσεων. Η «Σωτηρία» παρουσιάζεται κάθε Σάββατο και Κυριακή στην Πάνω Σκηνή του Από Μηχανής Θεάτρου σε σκηνοθεσία Θανάση Δόβρη. Το έργο βασίζεται στην ομώνυμη συλλογή διηγημάτων της Χαράς Ρόμβη, η οποία υπογράφει και τη δραματουργία της παράστασης σε συνεργασία με τον σκηνοθέτη. Η παράσταση έκανε πρεμιέρα, φέτος το καλοκαίρι, στο Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου 2025, όπου παρουσιάστηκε, στην Πειραιώς 260, στο πλαίσιο του αφιερώματος «Η Σκηνή των Βιβλίων».

Μιας και η “Σωτηρία” συνεχίζεται για μερικές ακόμα παραστάσεις, μέχρι τις 11 Ιανουαρίου, εμείς συγκεντρώσαμε και μοιραζόμαστε μαζί σας πέντε λόγους για να (ξαναδείτε) την παράσταση.

Μια γυναίκα, η Σωτηρία Μπαρτζώκου, προχωράει ανάμεσα στους διαδρόμους του σουπερμάρκετ υπνωτισμένη από τον “παράδεισο” της αφθονίας που δημιουργεί επιθυμίες χωρίς ανάγκη και πουλάει την “ευτυχία” έτοιμη, συσκευασμένη και με εύκολες οδηγίες χρήσης. Απορροφημένη από τα προϊόντα με τις ελκυστικές συσκευασίες και τις ετικέτες με τα λογιών λογιών συστατικά, η Σωτηρία δεν αντιλαμβάνεται ότι το κατάστημα κλείνει και έτσι παραμένει εγκλωβισμένη μέσα για το υπόλοιπο της νύχτας. Στην παράσταση, το σούπερμαρκετ δεν είναι απλά ένας οικείος, καθημερινός χώρος, ένα “στρατηγείο” της οικιακής ρουτίνας, αλλά από τη μια μεριά λειτουργεί ως ψυχολογικό τοπίο μιας ζωής που έχει “καταναλωθεί” αλλά δεν έχει βιωθεί πλήρως και από την άλλη ως ένας μεταφυσικός μη-τόπος, απολογισμού, αυτοενδοσκόπησης και αναμέτρησης με τον εαυτό. Μια υπαρξιακή “παγίδα” όπου τη φυλακή χτίζουν όχι οι τοίχοι, αλλά μια σειρά επιλογές.

Το έργο αποτελεί μια ιστορία ματαίωσης που αφορά το κόστος του «ελληνικού ονείρου» της αστικοποίησης μέσα από τα μάτια μιας λαϊκής γυναίκας, μιας νοικοκυράς των αρχών της δεκαετίας του ’80. Η Σωτηρία είναι το σύμβολο μιας γενιάς που άφησε πίσω της την επαρχία για τη μεγάλη πόλη και τα διαμερίσματα της αντιπαροχής, θεωρώντας πως πρόοδος σημαίνει ευκολία και μια διαρκή υπόσχεση για «ντόλτσε βίτα». Βυθισμένη σε μια μικροαστική ζωή συμβιβασμών, κυνήγησε την «εξαγορασμένη ευτυχία» με τις μικρές δόσεις ευφορίας, ζώντας μέσα σε μια “φούσκα”. Βλέποντας την καταγωγή της ως “γλωσσοφαγιά”, “καθυστέρηση” “φτώχεια” και “μπαναλαρία”, πάσχιζε εναγωνίως να την ξεπλύνει από πάνω της για να γίνει μοντέρνα, ενσαρκώνοντας έτσι τέλεια την μπερδεμένη πολιτισμική ταυτότητα του Νεοέλληνα.

Η σκηνοθεσία του Θανάση Δόβρη έρχεται να δέσει το γκροτέσκο, την κοινωνική σάτιρα και τη διακωμώδηση ενός lifestyle που πουλήθηκε μαζικά, με το μεταφυσικό, υπαρξιακό θρίλερ και το κλειστοφοβικό ψυχογράφημα. Διατηρώντας τις εύθραυστες ισορροπίες ανάμεσα στο κωμικό, το τραγικό, το φανταστικό και το βαθιά ανθρώπινο, στήνει γύρω από την ηρωίδα, τη Σωτηρία —και το ρεαλιστικό, τυχαίο συμβάν που την έκλεισε στο σούπερ μάρκετ της γειτονιάς της— μια ατμόσφαιρα που βαθμιαία γίνεται όλο και πιο υποβλητική και εσχατολογική. Έτσι, η “ελαφρότητα” της καθημερινότητας αποκαλύπτεται τελικά ως μια τραγωδία της ύπαρξης.

Η ηθοποιός Μαρία Παρασύρη ενσαρκώνει μια λαϊκή φιγούρα που επιθυμεί να γίνει η υποδειγματική “μοντέρνα γυναίκα” σε μια ερμηνεία γεμάτη συναισθηματικές μεταβάσεις και ακατάβλητη σωματική ενέργεια. Μια ηρωίδα που περνά από την υπερβολή μιας “drama queen”, τον αυθόρμητο λόγο, το πηγαίο, μαύρο χιούμορ, τον αυτοσαρκασμό και την πληθωρική παρουσία, στην υπαρξιακή αγωνία, τον πόνο, το πένθος και την οδύνη καθώς έρχεται αντιμέτωπη με το παρελθόν, τη μνήμη, τους φόβους, τους δαίμονες της, τα ανεκπλήρωτα όνειρα, το σκοτάδι, την εσωτερική φωνή της, την συνείδηση της απογυμνωμένη. Ο “ρηχός” καταναλωτισμός της είναι ένα “αντίδοτο”, μια προσπάθεια να καλύψει το κενό μέσα της, τη μοναξιά, όλα εκείνα που την κάνουν να αισθάνεται αόρατη, ασήμαντη και μικρή. Πίσω από την ευτυχισμένη καταναλώτρια υπάρχει ένας άνθρωπος βαθιά “τραυματισμένος” και ευάλωτος που έζησε μια ζωή γεμάτη συμβιβασμούς, που δεν της επιτράπηκε ούτε μια σπιθαμή αυτενέργειας, που έχει αναπτύξει τους δικούς της τρόπους άμυνας, που αναζητά τη “σωτηρία” στα ράφια του σούπερμαρκετ, εκεί που αισθάνεται αυτάρκης και δυνατή.

Το συγκλονιστικό, αλληγορικό φινάλε της παράστασης απογειώνεται χάρη στην εικαστική δημιουργία της Αλέγια Παπαγεωργίου. Η Σωτηρία, “ενδεδυμένη” με ένα κοστούμι φτιαγμένο από προϊόντα κατανάλωσης, βαδίζει προς το φως σαν σε μια σύγχρονη Αποκάλυψη. Είναι μια γκροτέσκα οπτικοποίηση του ψυχικού της αδιεξόδου και της πλήρους αλλοτρίωσης της ταυτότητάς της. Το καταναλωτικό περιτύλιγμα γίνεται βρόχος και η ηρωίδα ένα ζωντανό μνημείο υλισμού, που δίνει άλλη διάσταση στο μεταφυσικό δέος της σκηνής.