«Συμβιωτικά» γυναικεία εικαστικά αφηγήματα στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης

Η πρόταση της επιμελητικής ομάδας επελέγη μέσα από τη διαδικασία της ανοιχτής πρόσκλησης που είχε απευθύνει το ΕΜΣΤ τον Μάιο του 2023 για την υποβολή προτάσεων επιμέλειας ομαδικής έκθεσης και εντάσσεται στο πρόγραμμα περιοδικών εκθέσεων και δράσεων του Μουσείου. Αξίζει να σημειωθεί ότι είναι η πρώτη φορά που ένας δημόσιος φορέας στην Ελλάδα απευθύνει ανοιχτή πρόσκληση για επιμέλεια έκθεσης με απολύτως επαγγελματικούς όρους, όπως είναι η δίκαιη αμοιβή όλων των συντελεστών και καλλιτεχνών και η πλήρης τεχνική υποστήριξη της έκθεσης.

Χρυσάνθη Κουμιανάκη Όταν τελειώνει η παράσταση, 2023 Εγκατάσταση, τετράπτυχο παραβάν (205 × 324 εκ.), κοστούμια διάφορων διαστάσεων, ηχητική εγκατάσταση, 8’48” σε επανάληψη Νέα παραγωγή του ΕΜΣΤ Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας Φωτογραφία: YOOOP Studio

Η έκθεση «Συμβιωτικά» εστιάζει στη διαδικασία επικοινωνίας, μέσα από καλλιτεχνικές πρακτικές θηλυκοτήτων, στην τέχνη. Παρουσιάζονται έργα τεσσάρων σύγχρονων ελληνίδων εικαστικών: της Μαρίας Βαρελά, της Χρυσάνθης Κουμιανάκη, της Καρολίνας Κρασούλη και της Χριστίνας Μήτρεντσε, καθώς και της καλλιτεχνικής ομάδας Phantom Investigations (Ινώ Βαρβαρίτη και Γιάννης Δελαγραμμάτικας).

Συνθέσεις της Μπίας Ντάβου, της Ναυσικάς Πάστρα και της Χρύσας, από τη συλλογή του ΕΜΣΤ, έρχονται να συμπληρώσουν την έκθεση, αφετηρία της οποίας, άλλωστε, σύμφωνα με την επιμελητική ομάδα, αποτέλεσε η ενότητα σχεδίων «Σειραϊκές δομές 2 – Οδύσσεια» της Μπίας Ντάβου.

Οι «Συμβιωτικοί λόγοι», του δημόσιου προγράμματος που συνοδεύει την έκθεση, περιλαμβάνουν εργαστήρια – εκπαιδευτικά προγράμματα (των Μαρίας Βαρελά, Καρολίνας Κρασούλη και Χριστίνας Μήτρεντσε), περφόρμανς της Χρυσάνθης Κουμιανάκη και μια επιτελεστική διάλεξη των Phantom Investigations, με τίτλο «Κάθε σχέση ανήκει σε άλλες σχέσεις» (16.11.2023). Έτσι, το δημόσιο πρόγραμμα δεν προσδίδει μόνον έναν μεταβαλλόμενο και διαδραστικό χαρακτήρα και περιεχόμενο στην έκθεση αλλά, ταυτόχρονα, φιλοδοξεί να αλληλεπιδράσει και να επικοινωνήσει με το κοινό.

Καρολίνα Κρασούλη How to Remember (Plans), 2022 Λάδι, χρώμα σε μορφή σκόνης, γκέσο, γραφίτης και κλωστή σε καμβά, 145 × 107 εκ. Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και των Kalfayan Galleries, Αθήνα – Θεσσαλονίκη Φωτογραφία: Κέλλυ Φίλιου

Η χρήση του κάναβου, ως δομικού συστατικού του έργου των εικαστικών της έκθεσης, λειτουργεί ενοποιητικά, ορίζοντας έναν κυριολεκτικό ή ακόμα και νοητό χώρο, μέσα στον οποίο οι έννοιες της ισορροπίας, της σειραϊκότητας, της επανάληψης, της αλληλουχίας και της, εν δυνάμει, απελευθέρωσης και επέκτασης στον πραγματικό και στον δημόσιο χώρο επιβάλλονται δυναμικά.

Ο κάναβος, επίσης, σχετίζεται με την ύφανση – ασχολία που παραδοσιακά έχει ταυτιστεί με τη θέση και τον ρόλο της γυναίκας. Η ύφανση αναδεικνύεται πλέον σε κατεξοχήν καλλιτεχνική πράξη, μετατρέπει τη χειροτεχνική διαδικασία σε εργαλείο αντίστασης και ενδυνάμωσης της παρουσίας των θηλυκοτήτων στη σύγχρονη τέχνη και τη συνδέει με διαφορετικές εκδοχές της οπτικής, κειμενικής, επιστημονικής και τεχνολογικής γλώσσας. Ο συγκεκριμένος τρόπος καλλιτεχνικής παραγωγής είναι κοινός στη δουλειά των εικαστικών που συμμετέχουν στην έκθεση, επιτείνοντας το συμβιωτικό και εννοιολογικό σύστημα συνύπαρξής τους. Παράλληλα, κοινά χαρακτηριστικά τους στοιχεία είναι η επαναχρησιμοποίηση μοτίβων και συμβόλων (και) από παλαιότερα έργα τους που ενυπάρχουν και συνδιαλέγονται με τις μεταγενέστερες προτάσεις τους.

Δίνοντας έμφαση στη διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, μέσα από θραυσματικές εικόνες και κώδικες, με ένα εκτεταμένο φάσμα καλλιτεχνικών μέσων, τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση «Συμβιωτικά» δημιουργούν χώρο και ρυθμό, γίνονται ποιητικές χειρονομίες και στοχασμοί για τη σύγχρονη πραγματικότητα, αλλά και για την ίδια την ιστορία της τέχνης, και υφαίνουν το δικό τους αφήγημα για τις θηλυκότητες στην τέχνη.

Χριστίνα Μήτρεντσε Home is the Net – Bookscape VI , 2018 Vintage συλλεκτικά σκληρά εξώφυλλα, κορδέλες, γράμματα βινυλίου, ξύλο, 100 × 60 εκ. Ευγενική παραχώρηση της καλλιτέχνιδας και της CITRONNE Gallery

Στην έκθεση παρουσιάζουν έργα τους οι καλλιτέχνιδες: Μαρία Βαρελά, Χρυσάνθη Κουμιανάκη, Καρολίνα Κρασούλη, Χριστίνα Μήτρεντσε, Μπία Ντάβου, Ναυσικά Πάστρα, Χρύσα, Phantom Investigations (Ινώ Βαρβαρίτη, Γιάννης Δελαγραμμάτικας).

Έχοντας ως αφετηρία τον προβληματισμό για τον κοινωνικό αντίκτυπο και τον επιμορφωτικό χαρακτήρα της τέχνης, η δράση της miss dialectic αποσκοπεί στην ανάδειξη των διαφορετικών σταδίων της καλλιτεχνικής διαδικασίας, την ενίσχυση της σχέσης ανάμεσα στην έρευνα και την καλλιτεχνική παραγωγή, και τη γεφύρωση του σύγχρονου πολιτισμού με την εκπαίδευση. Απώτερος στόχος της είναι η επανεξέταση της πολιτισμικής κληρονομιάς στην παρούσα συνθήκη και η αξιοποίησή της ως δεξαμενής επινόησης νέων ερευνητικών και εκπαιδευτικών εργαλείων. Η miss dialectic ιδρύθηκε στην Αθήνα το 2019 και αποτελείται από την Ελεάννα Παπαθανασιάδη, την Κέλυ Τσιπνή-Κολαζά και την Κλέα Χαρίτου.

Στο πλαίσιο της έκθεσης, την ημέρα των εγκαινίων, Πέμπτη 12 Οκτωβρίου, στις 20.00, παρουσιάζονται τρεις περφόρμανς της Χρυσάνθης Κουμιανάκη στον εκθεσιακό χώρο του 4ου ορόφου, όπως και σε άλλους κοινόχρηστους χώρους του Μουσείου. Στα τρία αυτά επιτελεστικά έργα, η καλλιτέχνις πραγματεύεται τη δημόσια γλυπτική και το μνημείο ως κάτι εφήμερο, καθημερινό και τελετουργικό. Οι ερμηνεύτριες που συμμετέχουν στις περφόρμανς ενεργοποιούν το έργο της Χρυσάνθης Κουμιανάκη που φιλοξενείται στην έκθεση, φορώντας κοστούμια και μετακινούμενες σε διαφορετικά σημεία του Μουσείου, αλληλεπιδρώντας με τους επισκέπτες και με τον χώρο.
Οι επιτελέσεις αυτές έχουν παρουσιαστεί σε διαφορετικές στιγμές στον δημόσιο χώρο και σε διαφορετικές περιοχές της Αθήνας. Στο έργο «Ζωή μαγική» η ηθοποιός Εύα Βλασσοπούλου μιμείται ένα ζωντανό δημόσιο γλυπτό που μιλάει τη γλώσσα των δρόμων. Στο έργο «Η σκηνή είναι άδεια» η ηθοποιός Μαρία Τζάνη αναπαριστά δραστηριότητες που συμβαίνουν στον δημόσιο χώρο και τις μεταφέρει στους ορόφους του Μουσείου, σαν ένα κινούμενο γλυπτικό υποκείμενο. Το έργο «RSVP» είναι ένα καθημερινό ραντεβού της περφόρμερ Μαρίνας Μήλιου-Θεοχαράκη με τη φρουρά του Προεδρικού Μεγάρου. Η συνάντηση αυτή συμβαίνει νοητά από τη λεωφόρο Συγγρού, στο ΕΜΣΤ.

Σημειώνεται ότι η είσοδος στο Μουσείο την ημέρα των εγκαινίων είναι ελεύθερη.