«Χρήμα»: Ένα αρχαιοελληνικό θησαυροφυλάκιο στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Σε μια αίθουσα που θέλει να θυμίζει κάτι από την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα των τραπεζικών θησαυροφυλακίων, μέσα σε καλά προστατευμένες προθήκες, ξεδιπλώνεται η αφήγηση μιας γοητευτικής ιστορίας με μεγάλες συνέπειες, κάποιες από τις οποίες βιώνουμε ακόμα και σήμερα. Είναι η ιστορία του νομίσματος, έτσι όπως εκτυλίχθηκε στον ελληνικό χώρο, από την εφεύρεσή του, στα τέλη του 7ου π.Χ. αιώνα στα μικρασιατικά παράλια, μέχρι τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια. 

Η μουσειολογική αφήγηση περιστρέφεται γύρω από 85 νομίσματα, που ανήκουν στη Νομισματική Συλλογή της Alpha Bank, μία από τις σημαντικότερες διεθνώς, καθώς αριθμεί 11.000 νομίσματα από τον ολόκληρο τον αρχαίο ελληνικό κόσμο. Τα νομισματοκοπεία από τα οποία προέρχονται τα εκθέματα απλώνονται σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, από τη Σελεύκεια της Συρίας μέχρι τη Μάλακα της Ισπανίας, και είναι φτιαγμένα από χρυσό, ασήμι ή ήλεκτρο, αλλά και χαλκό.

Γύρω από τα μικρά αυτά πολύτιμα εκθέματα, 159 αρχαία αντικείμενα αναλαμβάνουν να ερμηνεύσουν την εικονογραφία τους. Πρόκειται για αντικείμενα που προέρχονται από 28 ελληνικά και τέσσερα ευρωπαϊκά αρχαιολογικά μουσεία, κάποια εκ των οποίων εκτίθενται πρώτη φορά στην Ελλάδα. Όπως σημείωσε η επιμελήτρια της Νομισματικής Συλλογής της Alpha Bank, Δήμητρα Τσαγκάρη, ορισμένα δεν έχουν βγει ποτέ στο παρελθόν από τα μουσεία όπου ανήκουν, όπως ο ερυθρόμορφος αμφορέας του Μύσωνα (500-490 π.Χ.), στον οποίο εικονίζεται ο περίφημος για τα πλούτη του βασιλιάς της Λυδίας Κροίσος ένθρονος πάνω στην πυρά, ο οποίος ανήκει στο Μουσείο του Λούβρου.

«Κομψά, ενδιαφέροντα, αλλά πληκτικά ως εκθεσιακό αντικείμενο» χαρακτήρισε τα νομίσματα ο διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης. Προκειμένου ο επισκέπτης να μπορέσει να τα εντάξει στη ζωή και στις κοινωνίες απ’ όπου προέρχονται, η αφήγηση ξεδιπλώνεται σε οκτώ θεματικές ενότητες, που καλύπτουν τη σχέση του νομίσματος και των απεικονίσεων που φέρει με τις συναλλαγές, το εμπόριο, την τέχνη, την ιστορία, τη διακίνηση των ιδεών, την προπαγάνδα, την κοινωνία και, φυσικά, τις τράπεζες.

Αγγεία και ειδώλια, μαρμάρινα και χάλκινα αγαλμάτια, ανάγλυφα, χρυσά κοσμήματα, μετρητικά σκεύη και επιγραφές είναι μερικά από τα αντικείμενα που επιστρατεύονται προκειμένου να επεξηγήσουν τις παραστάσεις των νομισμάτων, αλλά και τις κοινωνίες που τα γέννησαν. Κι όταν ο δανεισμός τους δεν στάθηκε δυνατόν να επιτευχθεί, η σύγχρονη τεχνολογία ανέλαβε να καλύψει το κενό, όπως στην περίπτωση του αγάλματος της Αθηνάς Βαρβακείου, από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, που «εκτίθεται» σε τρισδιάστατη ψηφιακή απεικόνιση.

Έτσι, ο επισκέπτης μπορεί σε κάθε νόμισμα να «διαβάσει» και μια ιστορία, συνθέτοντας μέσα από αυτές τις 85 γοητευτικές αφηγήσεις μια συνεκτική εικόνα για την κοινωνία και την οικονομία του αρχαίου ελληνικού κόσμου.