Status Update: Φωτεινή Παπαδόδημα, σκηνοθέτις- μουσικός- ηθοποιός-συγγραφέας

H πρώτη μου σχέση με την τέχνη ήρθε μέσα από το σώμα. Μου άρεσε πολύ από μικρή να χορεύω. Και πράγματι το έκανα για πολλά χρόνια μέχρι που αποφάσισα ότι δεν θα μπορούσα ποτέ να κάνω μόνο αυτό. Λίγο αργότερα, παιδί ακόμη, ανακάλυψα την Επίδαυρο και άρχισα να ανεβάζω θεατρικές παραστάσεις με τις αδερφές και τα ξαδέρφια μου τα καλοκαίρια· νομίζω ότι από τότε μου μπήκε το μικρόβιο του θεάτρου και δεν μ’ εγκατέλειψε ποτέ. Αυτή η αγάπη για το θέατρο εξελίχτηκε μαζί με την αγάπη μου και την εκπαίδευση μου σαν μουσικός και σαν τραγουδίστρια. Σήμερα διδάσκω ως jazz vocalist, έχω περάσει όμως από κλασσικές σπουδές στο πιάνο και στη φωνή και πάντα συνέδεα τη μουσική δημιουργία με το θέατρο. Όπως και στο αρχαίο θέατρο οι δύο αυτές τέχνες ήταν άρρηκτα συνδεδεμένες.

Αυτό που με ενδιέφερε τελικά – και με το οποίο ασχολήθηκα με όλες μου τις δυνάμεις τα τελευταία χρόνια κυρίως μέσα από διαφορετικά ανεβάσματα αποσπασμάτων της «Οδύσσειας» – είναι το μουσικό θέατρο το οποίο διδάχτηκα και στο οποίο εντρύφησα ζώντας στο Παρίσι.

Το θέατρο είναι μία πολυσύνθετη μορφή τέχνης που προϋποθέτει μια πολύ βαθιά σχέση με το λόγο και τη μουσική. Ο λόγος που στο θέατρο συνυπάρχουν όλες οι τέχνες που συνδέονται είτε με το λόγο είτε με τη μουσική, είναι γιατί η σύζευξη τους οδηγεί τον θεατή-ακροατή, σ’ έναν πολύ συγκεκριμένο «τόπο»· εκεί όπου συγκινημένος από τη μουσική και οδηγημένος από το λόγο, επικοινωνεί σ’ ένα βαθύτερο επίπεδο κατανόησης της ιστορίας που του αφηγείται η παράσταση. Αυτός είναι ο λόγος, η πολυδιάστατη φόρμα του θεάτρου που με οδήγησε να ασχοληθώ με όλες τις παραμέτρους που το συνθέτουν: Με την μουσική σαν ερμηνεύτρια και συνθέτης αλλά και με τον λόγο, τις δύο φορές που έγραψα κείμενα για το θέατρο.

Οι βασικές μου ιδιότητες είναι η μουσική και η σκηνοθεσία. Αλλά αν έπρεπε κάτι οπωσδήποτε να επιλέξω νομίζω ότι θα μου ήταν αδύνατον να ζήσω χωρίς τη μουσική.

Καθοριστική στιγμή στην πορεία μου, όσο κι αν ακούγεται παράξενο, είναι η πρώτη μικρού μήκους ταινία που σκηνοθέτησα ούσα 19 χρονών, το «Γιατί, άμα, όμως» και η οποία παραδόξως βραβεύτηκε στη Δράμα με τρία βραβεία ενώ στη συνέχεια συμμετείχε σε πολύ μεγάλα φεστιβάλ στην Ευρώπη· κάτι που μου φάνηκε εξωπραγματικό, επειδή δεν είχα ποτέ σκηνοθετήσει, ούτε είχα πάει σε κάποια σχολή. Έβλεπα πολύ κινηματογράφο (λάτρευα τον Ταρκόφσκι, τον Κασσαβέτη, το Φελίνι, τον Παρατζάνωφ, το Χέρτζοκ κι αργότερα τον Τζάρμους) αλλά δεν ήξερα τίποτα από σκηνοθεσία. Αυτή η εμπειρία στάθηκε καθοριστική γιατί μου υπέδειξε έναν εντελώς προσωπικό τρόπο να επικοινωνώ με τον θεατή και να γράφω μία δική μου ιστορία. Ήταν σχεδόν μία μυστικιστική εμπειρία που με καθοδηγεί ακόμα σε ό,τι κάνω.

Θα ήθελα πολύ να ασχοληθώ με την εικόνα ξανά αλλά μ’ έναν τρόπο που δεν έχω ποτέ δοκιμάσει – με τη ζωγραφική και περισσότερο με την αγιογραφία.

Προς το παρόν αρκούμαι στο να πειραματίζομαι μέσα στη φόρμα του μουσικού θεάτρου που ούτως η άλλως προϋποθέτει άσκηση, μελέτη και αφιέρωση σε πολλά επίπεδα. Η μουσική μου παιδεία, πέραν από τις κλασσικές σπουδές που έκανα στο πιάνο, ολοκληρώθηκε μέσα από την jazz, αυτοσχεδιαστική σχολή τόσο ως προς τη φωνή όσο και προς το πιάνο. Η έννοια του αυτοσχεδιασμού λοιπόν, εγκαταστάθηκε πολύ νωρίς μέσα μου και αυτό το χρωστάω στην jazz. Αλλά καλό είναι να ξέρουμε ότι δεν υπάρχει αυτοσχεδιασμός που να μην στηρίζεται σε πολύ γερές βάσεις και σε πολύ συγκεκριμένους κανόνες. Αλλιώς επικρατεί το χάος και ο μιμητισμός.

Στον Όμηρο συναντά κανείς την ένωση του μέλους, του ρυθμού και της μελωδίας. Αυτή η μουσικότητα του λόγου μ’ έκανε να αγαπήσω τόσο πολύ και ν’ ασχοληθώ με την «Οδύσσεια» με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους, πολλά χρόνια τώρα. Και φυσικά μία βαθύτερη ανάγνωση του ταξιδιού του Οδυσσέα, του νόστου της ψυχής που, για τον καθέναν μας μπορεί να παίρνει άλλες προεκτάσεις, με την ίδια όμως πάντα δυναμική και αναγκαιότητα.

Η Ελλάδα του Λακακιέρ χαρακτηρίζεται από τη διαχρονική ομορφιά σε όλα τα επίπεδα. Μια Ελλάδα την οποία αποκαλεί σύζευξη των αντιθέτων, «μιζέρια και ομορφιά, όπως δυο πλαγιές του ίδιου λόφου». Η ομορφιά όμως υπερισχύει για τον Λακαριέρ, μέσα από την ελληνική γλώσσα. Μια γλώσσα που επιβίωσε μέσα στους αιώνες κατοχής, πολέμων και διασποράς. Μέσα από τους ποιητές και λογοτέχνες της, η ελληνική γλώσσα γίνεται η γέφυρα που μας ενώνει όλους. Όπως έγραφε ο Σεφέρης «Ένας λαός, μία γλώσσα».

Ο Σεφέρης έγραψε και το «όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει». Κι εγώ συμμερίζομαι και βιώνω αυτή την πληγή πολλά χρόνια τώρα. Αυτός ήταν και ο λόγος που έζησα πολλά χρόνια στο Παρίσι. Να όμως που χάρη στην στήριξη ανθρώπων όπως ο Στάθης Λιβαθινός στο Εθνικό Θέατρο αλλά και ο Mikael Hautchamp, διευθυντής του Γαλλικού Ινστιτούτου, είμαι σήμερα εδώ και έχω την τύχη να παρουσιάζω τη μουσική παράσταση «Η Ελλάδα μέσα από τα μάτια του Ζακ Λακαριέρ» στο Εθνικό.

Η αλήθεια είναι ότι είναι πραγματικά πολύ δύσκολο να ζει κανείς από αυτή τη δουλειά στην Ελλάδα σήμερα. Είναι μία αληθινή Οδύσσεια και δεν ξέρω που θα φτάσει αυτή η κατάσταση… Οι ηθοποιοί δουλεύουν σχεδόν απλήρωτοι – εκτός των επιχορηγούμενων θεάτρων – σε πολύ δύσκολες συνθήκες. Απορώ αλλά και χαίρομαι που ακόμη συνεχίζουμε να κάνουμε θέατρο!