Θεμιστοκλή Καρποδίνη, πώς κατάφερε το Φεστιβάλ στο Πάρκο Πάρου να γίνει ένας ανοιχτός χώρος συνάντησης για όλους;

Το Φεστιβάλ στο Πάρκο επιστρέφει για 17η χρονιά στο Περιβαλλοντικό & Πολιτιστικό Πάρκο Πάρου, από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο, με ένα πρόγραμμα που μεταξύ άλλων περιλαμβάνει μουσική, θέατρο, κινηματογράφο, αλλά και δράσεις για όλες τις ηλικίες. Ανάμεσα στις φετινές συμμετοχές βλέπουμε αγαπημένα ονόματα της ελληνικής σκηνής – όπως η Άλκηστις Πρωτοψάλτη, ο Νίκος Πορτοκάλογλου, ο Markus Stockhausen, η Μάρθα Φριντζήλα, ο Πάνος Βλάχος και η Φωτεινή Βελεσιώτου – ενώ συνεχίζονται θεσμοί όπως το «Opera Under the Stars» και το πανηγύρι του Άι-Γιάννη Δέτη.

Με αφορμή τη φετινή διοργάνωση, συνομιλήσαμε με τον καλλιτεχνικό διευθυντή του φεστιβάλ, Θεμιστοκλή Καρποδίνη, ο οποίος μιλά για τη φιλοσοφία του εγχειρήματος, τη σχέση του Πάρκου με την τοπική κοινωνία, την προσπάθεια διατήρησης πολιτιστικής δραστηριότητας καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον ρόλο ενός πολιτιστικού φορέα σε μια περίοδο όπου η συζήτηση γύρω από τη βιωσιμότητα και τον υπερτουρισμό στα νησιά βρίσκεται όλο και περισσότερο στο προσκήνιο.

Παρότι βρισκόμαστε πλέον στο 17ο καλοκαίρι του Φεστιβάλ, οι βασικοί μας στόχοι παραμένουν οι ίδιοι. Θέλουμε το Φεστιβάλ στο Πάρκο να είναι ένας ανοιχτός χώρος συνάντησης για όλους: για τους κατοίκους της Πάρου, για τους επισκέπτες του νησιού, για ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και ενδιαφερόντων. Επιδιώκουμε να παρουσιάζουμε καλλιτεχνικές προτάσεις που δεν προσφέρουν μόνο ψυχαγωγία, αλλά συνομιλούν με τα ζητήματα του καιρού μας και με τα διαχρονικά ερωτήματα που απασχολούν τον άνθρωπο. Ταυτόχρονα, θέλουμε το Φεστιβάλ να παραμένει πολυφωνικό, δίνοντας χώρο σε διαφορετικές αισθητικές, ιδέες και τρόπους έκφρασης. Η μεγαλύτερη επιτυχία για εμάς είναι κάθε χρόνο περισσότεροι άνθρωποι να αγκαλιάζουν το Πάρκο και το Πάρκο να αποτελεί έναν ζωντανό, ανοιχτό τόπο πολιτισμού για ολόκληρη την κοινωνία.

Το Πάρκο Πάρου δημιουργήθηκε εξαρχής με ένα σύνθετο όραμα: να αποτελέσει έναν χώρο προστασίας και ανάδειξης του φυσικού περιβάλλοντος, πολιτισμού, ήπιας αναψυχής και ήπιας τουριστικής ανάπτυξης. Η βασική ιδέα ήταν ότι όλα αυτά μπορούν να συνυπάρχουν δημιουργικά και να αλληλοτροφοδοτούνται. Μέσα στα χρόνια το Πάρκο εξελίχθηκε και αγκαλιάστηκε από την τοπική κοινωνία, χωρίς να χάσει τον αρχικό του προσανατολισμό. Σήμερα αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η φύση, ο πολιτισμός και η εκπαίδευση μπορούν να συνυπάρχουν σε έναν δημόσιο χώρο, υπηρετώντας ένα μοντέλο ανάπτυξης που βασίζεται στον σεβασμό του τόπου και στην ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.

Το Πάρκο Πάρου αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα του πώς η φύση, ο πολιτισμός και η εκπαίδευση μπορούν να συνυπάρχουν σε έναν δημόσιο χώρο

Κάθε εγχείρημα που προσπαθεί να διατηρήσει πολιτιστική δραστηριότητα όλο τον χρόνο σε ένα νησί έχει τις προκλήσεις του. Ωστόσο, η εμπειρία μας δείχνει ότι υπάρχει μια πραγματική ανάγκη και μια ουσιαστική ανταπόκριση από την τοπική κοινωνία. Οι κάτοικοι δεν έχουν ανάγκη τον πολιτισμό μόνο τους καλοκαιρινούς μήνες, αλλά ίσως ακόμη περισσότερο τον χειμώνα, όταν οι ευκαιρίες για καλλιτεχνική έκφραση, συνάντηση και δημιουργικό διάλογο είναι λιγότερες. Γι’ αυτό πιστεύουμε ότι ο πολιτισμός δεν πρέπει να λειτουργεί αποκλειστικά ως συμπλήρωμα του τουριστικού προϊόντος, αλλά ως ένα σταθερό στοιχείο της κοινωνικής ζωής του τόπου. Και είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικό ότι αυτή η αντίληψη βρίσκει όλο και μεγαλύτερη ανταπόκριση από τους ανθρώπους της Πάρου.

Ο πολιτισμός πρέπει να λειτουργεί ως ένα σταθερό στοιχείο της κοινωνικής ζωής του τόπου

Σε μια εποχή που πολλά νησιά δοκιμάζονται από τις πιέσεις του υπερτουρισμού, ο ρόλος ενός φορέα όπως το Πάρκο Πάρου είναι να υπενθυμίζει ότι η ανάπτυξη δεν χρειάζεται να γίνεται σε βάρος της ταυτότητας, του περιβάλλοντος ή της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Το Πάρκο δεν βρίσκεται απέναντι στον τουρισμό. Αντίθετα, από τη δημιουργία του ακόμη υπηρετεί ένα μοντέλο ήπιας και βιώσιμης τουριστικής ανάπτυξης, όπου ο επισκέπτης καλείται να γνωρίσει ουσιαστικά τον τόπο, το φυσικό του περιβάλλον, τον πολιτισμό και τους ανθρώπους του. Πιστεύουμε ότι η προστασία του τοπίου, η ενίσχυση του πολιτισμού και η ευημερία της τοπικής κοινωνίας δεν αποτελούν εμπόδια για την ανάπτυξη, αλλά βασικές προϋποθέσεις της. Αυτό το μοντέλο ίσως είναι σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ: ένας τουρισμός που συνυπάρχει αρμονικά με την κοινότητα και συμβάλλει στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του τόπου.

Για εμάς, βιωσιμότητα σημαίνει ισορροπία. Σημαίνει να προστατεύουμε το φυσικό περιβάλλον, να σεβόμαστε τις αντοχές του τόπου και, ταυτόχρονα, να δημιουργούμε ευκαιρίες πολιτισμού, εκπαίδευσης και συμμετοχής για την τοπική κοινωνία.Η βιώσιμη πολιτιστική ανάπτυξη δεν αφορά μόνο τη διοργάνωση εκδηλώσεων. Αφορά τη δημιουργία ενός θετικού και διαρκούς αποτυπώματος στην κοινωνία, την ενίσχυση της σχέσης των ανθρώπων με τον τόπο τους και τη δυνατότητα μιας κοινότητας να παραμένει ζωντανή, δημιουργική και ενεργή μέσα στον χρόνο.

Photo: Stavros Niflis

Για εμάς δεν υπάρχει ουσιαστική αντίθεση ανάμεσα στο πανηγύρι του Άι-Γιάννη Δέτη και στις υπόλοιπες καλλιτεχνικές δράσεις του Φεστιβάλ. Όλες αποτελούν διαφορετικές εκφράσεις μιας κοινής ανάγκης: να συναντιόμαστε, να μοιραζόμαστε εμπειρίες και να χτίζουμε σχέσεις μέσα στην κοινότητα. Το πανηγύρι δεν είναι ένα έθιμο που απλώς διατηρείται από συνήθεια. Είναι ένας ζωντανός θεσμός, που εξακολουθεί να έχει νόημα και θέση στη ζωή των ανθρώπων. Και πιστεύουμε ότι κάθε μορφή πολιτισμού που ενισχύει τη συνοχή της κοινότητας, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και συμβάλλει στην ευημερία τους είναι πολύτιμη. Γι’ αυτό και στο Πάρκο χωρούν όλα όσα μας ενώνουν και μας βοηθούν να διατηρούμε ζωντανή τη σχέση μας με τον τόπο και μεταξύ μας.

Κάθε μορφή πολιτισμού που ενισχύει τη συνοχή της κοινότητας, φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά και συμβάλλει στην ευημερία τους, είναι πολύτιμη

Αν έπρεπε να περιγράψω το φετινό πρόγραμμα με μία λέξη, αυτή θα ήταν η πολυφωνία. Προσπαθήσαμε να διαμορφώσουμε ένα πρόγραμμα ανοιχτό, με διαφορετικές καλλιτεχνικές προσεγγίσεις και εμπειρίες, που να μπορεί να συνομιλήσει με ανθρώπους διαφορετικών ηλικιών και ενδιαφερόντων. Αυτό που μας ενδιαφέρει δεν είναι μόνο η ποικιλία των εκδηλώσεων, αλλά και η δυνατότητα να προσεγγίζουμε τα μεγάλα διαχρονικά ζητήματα που απασχολούν τον άνθρωπο μέσα από διαφορετικές οπτικές και διαφορετικές καλλιτεχνικές φωνές. Πιστεύουμε ότι η τέχνη μάς βοηθά να βλέπουμε τον κόσμο πιο σύνθετα, πιο ανοιχτά και τελικά πιο ανθρώπινα.

Photo: Petti Eginiti

Το γεγονός ότι το «Opera Under the Stars» συμπληρώνει δέκα χρόνια παρουσίας δείχνει ότι έχει πλέον καθιερωθεί ως ένας σημαντικός πολιτιστικός θεσμός για το νησί. Πρόκειται για μια διοργάνωση υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου, που φέρνει στο Πάρκο καταξιωμένους καλλιτέχνες, ενώ παράλληλα δίνει χώρο και στους μαθητές του Ωδείου Μυθωδία να συμμετέχουν και να μοιράζονται τη σκηνή μαζί τους. Η μεγάλη ανταπόκριση του κοινού όλα αυτά τα χρόνια αποδεικνύει ότι και οι μικρότερες κοινωνίες μπορούν να στηρίζουν και να αναπτύσσουν ποιοτικές πολιτιστικές διοργανώσεις με διάρκεια στον χρόνο. Και ίσως αυτό είναι το πιο αισιόδοξο μήνυμα: ότι ο πολιτισμός μπορεί να έχει βαθιές ρίζες στην τοπική κοινωνία, όταν οι άνθρωποι τον αισθάνονται δικό τους.

Ο πολιτισμός μπορεί να έχει βαθιές ρίζες στην τοπική κοινωνία, όταν οι άνθρωποι τον αισθάνονται δικό τους

Νομίζω ότι η μεγαλύτερη απόδειξη είναι η διάρκεια του ίδιου του θεσμού. Επί δεκαεπτά χρόνια οι κάτοικοι, οι εθελοντές, οι φίλοι του Πάρκου και οι επισκέπτες το στηρίζουν έμπρακτα. Υπάρχουν άνθρωποι που παρακολουθούν το Φεστιβάλ από τα πρώτα του βήματα και νέοι άνθρωποι που συμμετέχουν σήμερα για πρώτη φορά. Αυτή η συνέχεια είναι ίσως το πιο αισιόδοξο μήνυμα.

Θα ήθελα να το δω να παραμένει πρωτίστως ένας ελεύθερος δημόσιος χώρος, ανοιχτός σε όλους. Να συνεχίσει να προστατεύει το φυσικό περιβάλλον του, να αναπτύσσει εκπαιδευτικές και πολιτιστικές δράσεις όλο τον χρόνο και να αποτελεί ένα σημείο αναφοράς όχι μόνο για την Πάρο αλλά για ολόκληρο το Αιγαίο. Έναν τόπο όπου η φύση, ο πολιτισμός και η κοινότητα συνυπάρχουν δημιουργικά και ισότιμα.