Ελύτης και Κουρουπός: Η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών στη Ρωμαϊκή Αγορά

Είναι τραγούδια, μελοποιημένα αντιπροσωπευτικά ποιήματα του Ελύτη απ’ όλο το φάσμα του έργου του, και μουσικά μέρη συνοδευτικά επιλεγμένων κειμένων, ώστε όλα μαζί να αποτελέσουν μια συνεκτική πρόταση παρουσίασης του κόσμου του ποιητή. Η ποικιλία της μορφής και του περιεχομένου των ποιημάτων απαιτούσε πολύ διαφορετική προσέγγιση – από απλά τραγούδια που θα μπορούσαν να τραγουδιούνται στον δρόμο έως και απαιτητικές συνθέσεις, κομμάτια με συμπλέξεις λέξεων, μελωδιών και ήχων.

Ένα βασικό στοιχείο συνοχής είναι βέβαια η ενορχήστρωση. Πιάνο και σύνολο εγχόρδων, μια κλασική χροιά που, ως γνωστόν, αγαπούσε πολύ ο Ελύτης.

Ο Ελύτης είναι ένας πολύ μουσικός ποιητής. Γράφει με έναν τέτοιο τρόπο, που υπάρχει, λες, στον λόγο του εγγενώς μία μελωδία και ένας ρυθμός.

Κατ’ αρχάς, είναι μεγάλη χαρά να ακούς τη δουλειά σου με σπουδαίους ερμηνευτές, φωνές που είχες στ’ αυτιά σου γράφοντας. Αυτός ο αρχαιολογικός χώρος, η Ρωμαϊκή Αγορά, χώρος συναθροίσεων και επικοινωνίας, θα προσδώσει, πιστεύω, στο σημερινό μελωδικό άκουσμα μία ακόμη σημασία, κάτι από τη δική του αισθητική, αλλά και από το μεγαλείο των αιώνων.

Η ποίηση του Ελύτη είναι εξαιρετικά πυκνή σε νοήματα, έχει τόλμη, καινοτομεί, ενώ εμπεριέχει αφομοιωμένα παραδοσιακά στοιχεία. Ξέρει να εκμεταλλεύεται όλο το παρελθόν της γλώσσας, έχει μια θαυμαστή πολυσημία, η οποία πηγάζει όχι μόνο κάθε φορά από την επιλογή της λέξης, αλλά και από τον συνδυασμό τους, από ποικίλους ερεθισμούς που προκαλεί, νοηματικούς κι αισθητικούς. Όταν διαβάζεις ένα ποίημα του Ελύτη, έχεις φυσικά μια άμεση αντίληψη κάποιων πραγμάτων και μετά, όταν αρχίζεις και το ψάχνεις, βλέπεις ότι υπάρχουν πολλά κρυμμένα νοήματα, διαφορετικά ή παράλληλα σχήματα. Ανακαλύπτεις τη μουσική που εμπεριέχει μία φράση, γιατί ο Ελύτης είναι ένας πολύ μουσικός ποιητής. Γράφει με έναν τέτοιο τρόπο, που υπάρχει, λες, στον λόγο του εγγενώς μία μελωδία και ένας ρυθμός. Οπότε πρέπει όλα αυτά, αφού τ’ ακούσεις, αφού τα νιώσεις –και πέρα από τη δική του τέχνη και τεχνική–, να κάνεις εσύ κάτι ανάλογο. Να ακούσεις τη δική του μουσική για να γράψεις, όμως, τη δική σου. Δεν είναι εύκολο και δεν ξέρεις πάντα εάν το πετυχαίνεις.

Τον Δημήτρη Μητρόπουλο γνώρισα από κοντά στα δώδεκά μου χρόνια. Από τότε τον αγαπούσα και τον θαύμαζα, χωρίς ίσως να είμαι ακόμη σε θέση να καταλάβω ακριβώς το γιατί. Όταν μου δόθηκε η ευκαιρία να γράψω ένα έργο για την επέτειο των εβδομήντα πέντε χρόνων από την ίδρυση της Κρατικής Ορχήστρας, σκέφτηκα τον Δημήτρη Μητρόπουλο, που ήταν ο πρώτος μαέστρος της «Συμφωνικής Ορχήστρας του Ωδείου Αθηνών», προάγγελου της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών. Ήθελα να είναι ένα έργο-ύμνος στο μεγαλείο ενός καλλιτέχνη που είναι για μένα πρότυπο ανθρώπου και μουσικού. Θέλησα να «καταγράψω» μουσικά επτά αρετές του Μητρόπουλου σε μορφή «θέμα και παραλλαγές». Το θέμα του έργου θα ήταν ένα από τα τραγούδια του συνθέτη Μητρόπουλου, σε ποίηση Κ. Π. Καβάφη. Η κάθε παραλλαγή θα απέδιδε μία από τις πολλές και χαρακτηριστικές αρετές του ανθρώπου και μαέστρου Μητρόπουλου: Πνευματικότητα, Ευαισθησία, Τόλμη, Ταπεινοφροσύνη, Αφοσίωση, Ολιγάρκεια και Γενναιοδωρία.

Πάντοτε η παράδοση αποτελεί τα θεμέλια του τώρα και του μέλλοντος. Χρειάζεται να γνωρίζεις όλα όσα έδωσε μια τέχνη –και όχι μόνο μία– στο παρελθόν. Να έχεις αφομοιώσει ποικίλα στοιχεία και τρόπους. Να γνωρίζεις την αισθητική και τη φιλοσοφία που γέννησε τα διαφορετικά είδη, τις σχολές, ακόμη και εάν θέλεις να τα ανατρέψεις, να οδηγηθείς μακριά, στο αντίθετο άκρο.

Αν δεν υπήρχε ο Μάνος Χατζιδάκις, δεν θα υπήρχε κανένας από τους σημερινούς συνθέτες

Πέρα από την προσωπική μας σχέση – τον γνώρισα στα δεκαεννιά μου· έκτοτε και πάντοτε μας συνέδεε βαθιά φιλία, πολλές συνεργασίες και αμοιβαίο ενδιαφέρον του ενός για τη συνθετική δουλειά του άλλου – θα έλεγα πως, αν δεν υπήρχε ο Μάνος Χατζιδάκις, δεν θα υπήρχε κανένας από τους σημερινούς συνθέτες.

Ήταν μια σπάνια περίπτωση αυθεντικής, έμφυτης δημιουργικότητας. Αντικομφορμιστής, τολμηρός, λυρικός, επαναστάτης, πέρα από κατηγοριοποιήσεις και κλειστά σχήματα. Ήταν ένας εξαιρετικά ευαίσθητος δέκτης, που πήρε όλα τα μηνύματα της εποχής του. Καθετί ενδιαφέρον το αφομοίωνε και το επανέφερε με τον δικό του δημιουργικό και προσωπικό τρόπο, εντελώς καινούργιο.

Η δημιουργία είναι μια πολύ κοπιαστική αλλά και ερεθιστική διαδικασία. Η συναυλία, όταν νιώθω ότι η μουσική που ακούω ανταποκρίνεται στις προθέσεις μου, με κάνει ευτυχισμένο.

ο βαρύτονος  Τάσης Χριστογιαννόπουλος και η μεσόφωνος Θεοδώρα Μπάκα

Είναι στίχοι από το «Μονόγραμμα», που αγαπώ πολύ: «Για σένα μόνο εγώ, μπορεί και η μουσική που διώχνω μέσα μου, αλλ’ αυτή γυρίζει δυνατότερη».